TPO - Từng là “lá chắn thép” bảo vệ kinh đô Huế từ hướng biển, thành Trấn Hải (phường Thuận An) mang dáng dấp pháo đài cổ độc đáo bên cửa biển Thuận An. Sau hơn hai thế kỷ tồn tại, nhiều hạng mục của di tích quốc gia này hiện xuống cấp, cần sớm được trùng tu và bảo tồn.
Gần cửa biển Thuận An (phường Thuận An, TP. Huế), nơi giao hòa giữa biển Đông và hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, tồn tại công trình quân sự đặc biệt đã hơn 200 năm tuổi. Đó là Trấn Hải Thành - pháo đài phòng thủ quan trọng của triều Nguyễn.
Khác với nhiều thành lũy cổ ở Huế, công trình này nổi bật bởi vị trí nằm trên dải đất hẹp giữa biển và đầm phá cùng kiến trúc hình tròn hiếm thấy khi nhìn từ trên cao.
Trấn Hải Thành hiện thuộc phường Thuận An, TP. Huế. Công trình được xây dựng năm 1813 dưới thời vua Gia Long tại khu vực cửa Eo - cửa biển Thuận An cũ. Đây từng là cửa ngõ hàng hải quan trọng của kinh đô Huế, nơi triều đình kiểm soát tàu thuyền qua lại và tổ chức lực lượng canh phòng vùng duyên hải.
Theo sử liệu, cuối thế kỷ XVII, mưa bão đã tạo nên một con lạch mới cách cửa Eo hơn 3 km. Đến trận lũ lịch sử năm 1904, con lạch này mở rộng thành cửa biển Thuận An ngày nay, trong khi cửa Eo bị bồi lấp hoàn toàn. Dù địa hình thay đổi, Trấn Hải Thành vẫn tồn tại như một chứng tích gắn với lịch sử phòng thủ kinh đô từ hướng biển.
Ban đầu công trình mang tên Trấn Hải Đài. Năm 1834, triều đình đổi tên thành Trấn Hải Thành và xây thêm lầu Quan Hải để tăng khả năng quan sát mặt biển. Đến năm 1840, trên lầu được treo một đèn lồng lớn, đóng vai trò như ngọn hải đăng sơ khai phục vụ tàu thuyền. Dưới thời vua Tự Đức, khu vực cửa biển tiếp tục được tăng cường nhiều đồn bốt phòng thủ.
Gần đây, Trấn Hải Thành tiếp tục được nhắc đến trong kế hoạch chỉnh trang và bảo tồn các di tích triều Nguyễn. Cơ quan chức năng đang rà soát phương án di dời các lô cốt bê tông được xây dựng trong thời chiến tranh, trong đó có 7 lô cốt nằm trong khuôn viên di tích Trấn Hải Thành.
Việc xử lý các công trình lô cốt thời hiện đại này được kỳ vọng góp phần trả lại không gian nguyên trạng cho pháo đài hơn 200 năm tuổi, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác trùng tu và phát huy giá trị của một di tích quân sự độc đáo bên cửa biển Thuận An.