1 hour ago
3
Quảng Cáo
0943778078
Trong ký ức của ông Đinh Quang Thịnh, liệt sĩ Lê Công Duẩn học khá, hòa đồng, thẳng thắn và hay nhường nhịn bạn bè nên được xem như anh cả của nhóm.
Ông Thịnh, 75 tuổi, quê thị xã Hòa Bình (nay thuộc Phú Thọ), hiện sống ở xã Diên Điền, Khánh Hòa. Ba ngày trước, khi xem thông tin trên mạng, ông khựng lại khi thấy bức ảnh đen trắng mờ nhòe, chụp ông cùng nhóm bạn thuở thiếu thời, được tìm thấy trong quá trình khai quật mộ liệt sĩ ở xã Minh Đức, Đồng Nai.
Đáng chú ý, trong ảnh có Lê Công Duẩn, bạn học cùng lớp, hy sinh năm 1972 tại chiến trường miền Nam. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình chưa tìm thấy mộ ông. Dù tin chắc người trong ảnh là bạn mình, ông Thịnh vẫn mở tủ lấy cuốn album có tấm ảnh đang giữ để so sánh với bức ảnh vừa được tìm thấy.
"Hai tấm ảnh là một, đúng là ảnh của anh Duẩn giữ rồi", ông Thịnh nghẹn lời. Sau đó, ông gọi về báo cho các bạn ở quê để thông tin đến gia đình liệt sĩ.
Ông Thịnh bên tấm ảnh được phóng to, lưu lại gần 60 năm qua. Ảnh: Bùi Toàn
Ngồi xem lại bức ảnh đã nhuốm màu thời gian, cựu cán bộ lâm nghiệp kể ông và liệt sĩ Duẩn có rất nhiều kỷ niệm vì ngồi cùng bàn, học từ lớp 1 đến lớp 7 tại Trường cấp 1-2 Cù Chính Lan, khu phố Chăm Mát, thị xã Hòa Bình.
Dù học cùng lớp, ông Duẩn lớn hơn ông Thịnh hai tuổi, là người lớn tuổi nhất nhóm nên được các bạn xem như anh cả.
Sáu người trong ảnh học cùng lớp, sống gần nhau trong thị xã. Những năm tháng khó khăn, cả nhóm thường cùng học tập, sinh hoạt, đi chơi vào dịp lễ Tết hoặc lên rừng chặt củi phụ giúp gia đình. Ngoài ông Duẩn đã hy sinh, ông Thịnh ở Khánh Hòa, bốn người còn lại vẫn ở quê.
Trong ký ức của ông Thịnh, Duẩn học khá, chín chắn, hòa đồng, chân thật và thẳng thắn. Khi bạn bè mắc lỗi, ông không nặng lời mà thường nhẹ nhàng khuyên bảo.
Ông Thịnh vẫn nhớ một lần năm 1967, khi tiếng kèn báo động sơ tán vang lên, Duẩn gọi các bạn cùng cô giáo xuống hầm trú ẩn. Ông đứng phía ngoài, chờ mọi người xuống hầm an toàn rồi mới vào sau.
Ở nhà, Duẩn cũng được bạn bè biết đến là người thương cha mẹ. Ông thường tranh thủ thời gian rảnh đi bộ hơn 2 km vào rừng gánh củi về phụ giúp gia đình.
Bức ảnh trước ngày lên đường
Tháng 6/1968, sau khi học xong lớp 7 và chuẩn bị nghỉ hè, Duẩn nói với nhóm bạn sắp lên đường nhập ngũ rồi rủ 5 người đi chụp ảnh lưu niệm.
"Anh ấy bảo trước khi lên đường cũng cần có một tấm hình, lúc buồn lấy ra xem để nhớ về nhau", ông Thịnh kể.
Thời đó, chụp ảnh vẫn là chuyện hiếm với học sinh. Nghe bạn rủ đi "chụp bóng", cả nhóm vui vẻ đồng ý. Sáu người đi bộ khoảng 5 km đến một tiệm ảnh ở thị xã. Tiền chụp được cả nhóm gom từ tiền quà vặt bố mẹ cho, tổng cộng khoảng 8 hào - số tiền lớn với học sinh khi ấy.
Nữ chủ tiệm dẫn cả nhóm lên một khu đồi để lấy khung cảnh tự nhiên rồi sắp xếp từng người vào vị trí. Các bạn nữ ngồi phía trước, nam đứng phía sau, lần lượt từ cao xuống thấp.
Biết sắp phải chia tay người anh thân thiết, mọi người có chút bùi ngùi. Tuy nhiên, trước ống kính, cả nhóm cố giữ gương mặt tươi tắn vì số tiền chỉ đủ chụp duy nhất một kiểu. Bức ảnh sau đó được rửa thành 6 tấm, mỗi người giữ một tấm.
Một thời gian ngắn sau, Duẩn lên đường nhập ngũ và vào Nam chiến đấu. Ngày chia tay, Duẩn vẫn vui vẻ, cười đùa như thường ngày. "Có thể trong lòng anh ấy có chút buồn khi xa nhà, nhưng tinh thần thanh niên thời đó rất cao, sẵn sàng đi theo tiếng gọi của Tổ quốc", ông Thịnh nói.
Sau khi bạn vào chiến trường, ông Thịnh tham gia dân quân trực chiến thuộc Thị đội Hòa Bình, làm nhiệm vụ tuần tra, canh gác. Mãi đến năm 1972, khi giấy báo tử được gửi về địa phương, ông mới biết bạn đã hy sinh ở mặt trận phía Nam.
"Tôi thẫn thờ vì mất đi một người anh, cũng là một người bạn. Nhưng cũng tự hào vì anh đã hy sinh để bảo vệ độc lập của Tổ quốc", ông Thịnh kể.
Mong đón bạn trở về
Bà Trần Thị Hòa, 73 tuổi, giáo viên về hưu, là thành viên ít tuổi nhất nhóm, biết tin tìm thấy bức ảnh tập thể khi một người bạn gọi điện báo.
Vừa mở điện thoại xem bức ảnh gốc còn nhuốm màu đất đỏ mà bạn bè gửi, bà Hòa nhận ra ngay đó chính là tấm hình nhóm đã chụp gần 60 năm trước.
Tuổi đã cao nhưng bà vẫn nhớ những năm tháng nghèo khó cùng bạn bè trên ghế nhà trường. Thị xã Hòa Bình cuối thập niên 1960, khu phố Chăm Mát còn nghèo, nhà cửa đơn sơ. Ngoài giờ học, nhóm trẻ thường chơi cùng nhau, vào rừng kiếm củi, phụ giúp gia đình.
"Cách đây 3 năm họp lớp, chúng tôi vừa đưa bức ảnh ra cho bạn bè xem", bà Hòa nói. Hai người trong nhóm còn in ảnh phóng to để giữ, thay cho tấm ảnh gốc chỉ nhỏ bằng lòng bàn tay.
Bức ảnh được ông Thịnh lưu giữ về nhóm bạn. Ảnh: Bùi Toàn
Trong khi đó, bà Đặng Thị Loan, một thành viên khác, bùi ngùi khi nghe tin bức ảnh có thể là manh mối về liệt sĩ Duẩn. Sau khi ông Duẩn nhập ngũ khoảng một năm, bà cũng đăng ký ra mặt trận làm thanh niên xung phong nhưng sau đó lâm bệnh, được đơn vị cho về quê dưỡng bệnh.
Trong ký ức của bà Loan, Duẩn đẹp trai, có má lúm đồng tiền, hiền lành và thường giúp đỡ các em trong lớp. Trước ngày lên đường, cả lớp tổ chức liên hoan chia tay. Không ngờ đó cũng là lần cuối bà gặp người bạn lớn tuổi.
"Chúng tôi không cùng máu mủ, họ hàng nhưng tình cảm như anh em trong nhà. Nay tìm thấy bức ảnh như manh mối để sớm đưa anh về với quê hương", bà Loan nói.
Hiện các thủ tục xác minh danh tính liệt sĩ đang được thực hiện. Ông Thịnh mong kết quả ADN trùng khớp với thân nhân để hài cốt người bạn có thể trở về quê nhà.
Nếu ngày đó đến, ông muốn cùng những người bạn trong bức ảnh và gia đình liệt sĩ Duẩn vào xã Minh Đức, Đồng Nai, đón người bạn trở về.
Bùi Toàn - Phước Tuấn
