Xử lý hình sự gây tiếng ồn: Ủng hộ nhưng cần cơ chế khả thi

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo hồ sơ chính sách bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất bổ sung nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội vào luật, trong đó có việc gây ra trái phép tiếng ồn, độ rung và mùi vượt quy chuẩn.

CẦN CƠ CHẾ THỰC HIỆN KHẢ THI

Đề xuất của Bộ Công an nhận được nhiều sự ủng hộ. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP.Hải Phòng) nói ô nhiễm tiếng ồn đã và đang trở thành nỗi bức xúc của dư luận, gây ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe con người, là nguồn cơn của không ít mâu thuẫn, thậm chí có những vụ án mạng xuất phát từ việc này. Song chế tài với hành vi gây ô nhiễm tiếng ồn hiện chỉ dừng ở xử phạt hành chính, chưa đủ sức răn đe, nên tình hình ngày càng phức tạp, thậm chí nhiều lần tái diễn, "vô tư vi phạm".

Ô nhiễm tiếng ồn đã và đang trở thành nỗi bức xúc của dư luận

MINH HỌA: DAD

Theo đại biểu, việc bổ sung chế tài xử lý hình sự với hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn là cần thiết. Tuy vậy, cũng cần cơ chế thực hiện sao cho khả thi, tránh việc đưa ra quy định rồi lại "nằm trên giấy". Bà Nga đề nghị lưu tâm 2 vấn đề.

Thứ nhất là cơ chế xác định tiếng ồn vượt chuẩn. Hiện đã có quy chuẩn về tiếng ồn, nhưng để xác định chính xác vượt bao nhiêu, ở ngưỡng nào thì không hề dễ dàng. Để có thể xác định ngưỡng thì cần thiết bị chuyên dụng của cơ quan chức năng và phải đo tại thời điểm gây ra tiếng ồn, nhưng nhiều trường hợp cơ quan chức năng có mặt thì "tiếng ồn không còn nữa", chưa kể không phải lúc nào cũng sẵn sàng thiết bị chuyên dụng.

Thứ hai là xác định thiệt hại do vi phạm gây ra. Không giống các loại vi phạm thông thường, ô nhiễm tiếng ồn ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, nhất là tinh thần, thậm chí có trường hợp stress, song lại không xảy ra ngay tại thời điểm có tiếng ồn, cũng chẳng dễ dàng nhìn thấy bằng mắt thường. Vì thế, phải xây dựng cách thức khoa học trong việc tính toán hậu quả từ ô nhiễm tiếng ồn gây ra, để có cơ sở quy kết trách nhiệm.

Cùng với việc bổ sung xử lý hình sự, vị đại biểu cho rằng không thể bỏ qua công tác tuyên truyền. Một mặt nâng cao chế tài, mặt khác phải đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân, doanh nghiệp có ý thức chấp hành, giúp họ biết được đâu là ngưỡng vi phạm.

Góp ý thêm, luật sư Trần Tuấn Anh, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cho rằng mức xử phạt (theo Nghị định 45/2022) với hành vi gây tiếng ồn hoặc tiếng rung vượt quy chuẩn hiện đã khá nghiêm khắc, cao nhất 160 - 170 triệu đồng. Vấn đề đặt ra là công tác phát hiện, xử lý vi phạm đã triệt để hay chưa. Tình trạng ô nhiễm tiếng ồn đang xảy ra tràn lan, có một phần nguyên nhân đến từ công tác này còn hạn chế nhất định. Do đó, cần tăng cường việc tuyên truyền, kịp thời xử lý nghiêm vi phạm.

Trường hợp bổ sung chế tài hình sự, luật sư Tuấn Anh đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng, nhất là trong việc xây dựng cấu thành tội phạm của hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn. Chẳng hạn, người vi phạm đã bị xử phạt hành chính mà còn cố tình vi phạm, thể hiện sự coi thường pháp luật; hoặc phải có thiệt hại vật chất xảy ra (về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản…).

THÊM HÌNH PHẠT BỔ SUNG LAO ĐỘNG CÔNG ÍCH

Theo quy định tại bộ luật Hình sự hiện hành, "lao động phục vụ cộng đồng" không phải là hình phạt độc lập mà chỉ là biện pháp hỗ trợ với người bị phạt cải tạo không giam giữ nhưng không có việc làm. Thời lượng tối đa 4 giờ mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần; được miễn với một số nhóm như phụ nữ mang thai, người khuyết tật nặng.

Tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất "lao động công ích" thành một hình phạt bổ sung, buộc người bị kết án phải thực hiện một số công việc lao động phục vụ cộng đồng ngoài thời gian học tập và làm việc chính của người đó mà không được trả lương. Cơ quan soạn thảo cho hay, quy định này đã được nhiều quốc gia áp dụng, giúp đa dạng hình phạt trong hệ thống hình phạt của bộ luật hình sự; có ý nghĩa giáo dục, phục hồi và phòng ngừa tái phạm; khắc phục hạn chế của hình phạt tiền; giảm áp lực cho hệ thống giam giữ và chi phí xã hội của việc chấp hành án tù…

Ủng hộ đề xuất trên, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, nhìn nhận bản chất của hình phạt là vừa mang tính chất chế tài, chống tội phạm, vừa mang tính giáo dục, phòng ngừa. Phạm tội không có nghĩa cứ phải xử tù hay phạt tiền, mà quan trọng hơn phải giúp người sai phạm nhận thức được hành vi của mình. Do đó, việc bổ sung lao động công ích là hình phạt bổ sung sẽ giúp tăng tính hướng thiện, để người phạm tội ý thức rõ trách nhiệm với cộng đồng, từ đó giảm nguy cơ tái phạm.

Theo luật sư, nên áp dụng hình phạt bổ sung lao động công ích với người phạm tội là người chưa thành niên, người có điều kiện kinh tế khó khăn, phạm tội liên quan đến chức vụ, kinh tế, hôn nhân gia đình...; trong đó rất phù hợp với các trường hợp được hưởng án treo.

"Cùng với án treo, tòa có thể buộc người phạm tội lao động công ích một thời gian nhất định, vừa nâng cao ý thức trách nhiệm cộng đồng của người phạm tội, vừa đảm bảo việc giám sát, quản lý trong thời gian chấp hành án tốt hơn", luật sư Hùng nhận định.

Song luật sư Hùng cũng đề nghị xây dựng chương trình cải tạo và lao động công ích sao cho phù hợp, thiết thực, có sự giám sát và đánh giá kết quả, tránh hình thức, dễ dãi, "làm cho có". Các hoạt động lao động công ích phải được lên chương trình cụ thể, kèm theo danh mục công việc phù hợp với độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe… Người tham gia lao động công ích phải làm thật, được chấm điểm thật, chứ không thể "đến ghi danh, điểm tên rồi về".