Xây dựng 'danh tính số' cho hàng thật

Theo báo cáo mới nhất của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng cả nước đã phát hiện, xử lý 43.970 vụ vi phạm liên quan buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng gần 32% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, nhóm hành vi liên quan hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng mạnh nhất với khoảng 3.000 vụ, tăng hơn 167%. Con số này cho thấy cuộc chiến chống hàng giả đang bước vào giai đoạn nóng hơn bao giờ hết.

Liên tiếp phát hiện hàng giả quy mô lớn

Ngày 8.5 vừa qua, Cục Hải quan cho biết lực lượng chức năng vừa phát hiện gần 15.000 sản phẩm mỹ phẩm và thời trang có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại khu vực cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn). Đây là kết quả từ đợt cao điểm chống buôn lậu và hàng giả được triển khai ngay sau Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Nhiều sản phẩm nước hoa mang tên “Acqua Di Giò” được rao bán với giá chênh lệch lớn trên sàn thương mại điện tử

Ảnh: Lê Nam

Theo đó, ngày 6.5, Cục Hải quan đã ban hành công văn khẩn yêu cầu toàn ngành tăng cường kiểm soát, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các đơn vị được yêu cầu tập trung thu thập thông tin, kiểm tra chuyên sâu đối với tuyến hàng trọng điểm, doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao. Chỉ một ngày sau, Đội Kiểm soát chống buôn lậu khu vực phía bắc phối hợp với hải quan cửa khẩu Hữu Nghị kiểm tra nhiều lô hàng quá cảnh có dấu hiệu nghi vấn.

Qua kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng phát hiện 10.508 sản phẩm mỹ phẩm nghi giả mạo các thương hiệu nổi tiếng của Hàn Quốc và các nước khác, gồm serum dưỡng da, kem nền, sữa rửa mặt cùng hàng nghìn túi đeo chéo gắn nhãn hiệu nổi tiếng. Trong một vụ khác, hải quan phát hiện 4.350 sản phẩm thời trang nghi giả mạo các nhãn hiệu lớn như Louis Vuitton, Hermes, Nike hay Charles & Keith. Tang vật gồm hàng nghìn thắt lưng, giày và túi xách.

Lực lượng hải quan phát hiện và kiểm tra lô hàng vi phạm

Ảnh: Cục Hải quan

Đơn vị này nhận định tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện diễn biến phức tạp trên nhiều tuyến biên giới như VN - Trung Quốc, VN - Lào, VN - Campuchia. Ngoài đường bộ, các đối tượng còn lợi dụng cảng biển, sân bay quốc tế, bưu chính và chuyển phát nhanh để đưa hàng giả vào nội địa. Đáng chú ý, nhiều đường dây sản xuất, phân phối hàng giả hiện hoạt động công khai trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Các mặt hàng vi phạm trải rộng từ mỹ phẩm, thời trang, thuốc chữa bệnh, thực phẩm chức năng đến hàng điện tử, phụ tùng công nghiệp.

Không chỉ dừng ở các vụ việc nhỏ lẻ, nhiều vụ có giá trị tang vật lên đến hàng tỉ đồng. Điển hình là vụ nhập khẩu chà là có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu "Dates Sanwan" bị Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực I phát hiện hồi đầu năm. Lô hàng có trị giá vi phạm hơn 2,27 tỉ đồng. Sau đó, UBND TP.HCM đã xử phạt doanh nghiệp liên quan 490 triệu đồng, đình chỉ hoạt động kinh doanh 2 tháng và buộc tiêu hủy yếu tố vi phạm.

Tăng chế tài xử phạt hàng giả, định danh số cho hàng thật

Nếu trước đây hàng giả chủ yếu xuất hiện ở chợ truyền thống hoặc các cửa hàng nhỏ lẻ, thì nay người tiêu dùng có thể gặp hàng giả ngay trên các nền tảng mua sắm lớn. Đáng lo ngại hơn, các nền tảng livestream và video ngắn đang khiến việc bán hàng giả trở nên khó kiểm soát hơn bao giờ hết. Trên TikTok Shop, thực phẩm chức năng, sản phẩm bổ sung sức khỏe hay thực phẩm hỗ trợ tập luyện được quảng bá dày đặc bởi KOL, KOC hoặc các tài khoản tiếp thị liên kết.

Ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Phát triển Khoa học Công nghệ Vi Na (Vina CHG), cho rằng hàng nhái, giả đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số do lợi nhuận cao so với rủi ro pháp lý.

Hàng giả nhãn hiệu bị hải quan bắt giữ

Ảnh: Cục Hải quan

"Một chiếc túi giả nhập sỉ chỉ vài chục nghìn đồng nhưng có thể bán vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Trong khi đó, mức xử phạt hành chính nhiều trường hợp chỉ vài triệu đến vài chục triệu đồng nên chưa đủ sức răn đe. Nếu trước đây đối tượng chỉ làm giả bao bì, mẫu mã thì nay họ còn làm giả cả mã QR, website và fanpage doanh nghiệp chính hãng", ông Hồng nói.

Cùng quan điểm, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP.HCM), nhìn nhận hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả hiện đã mang tính tổ chức, chuyên nghiệp hơn rất nhiều. Lợi nhuận khổng lồ từ hàng giả khiến nhiều đối tượng sẵn sàng bất chấp rủi ro.

"Một sản phẩm mỹ phẩm hay thực phẩm chức năng có thể được làm giả với chi phí rất thấp nhưng bán ra gần bằng hàng thật. Chênh lệch lợi nhuận khiến các đối tượng sẵn sàng vi phạm. Bên cạnh đó, tâm lý chuộng hàng giá rẻ của một bộ phận người tiêu dùng cũng góp phần tiếp tay cho hàng giả tồn tại", ông Bình lý giải.

Để chung tay chống hàng nhái, giả, vi phạm bản quyền, theo ông Nguyễn Viết Hồng, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý riêng cho thương mại điện tử bởi nhiều quy định hiện nay vẫn được xây dựng cho mô hình kinh doanh truyền thống nên chưa theo kịp livestream bán hàng hay kho hàng ảo. Đồng thời, cần quy trách nhiệm rõ ràng hơn cho các sàn thương mại điện tử.

"Sàn không thể chỉ xem mình là nền tảng trung gian. Khi đã thu phí và hưởng lợi từ giao dịch thì phải có trách nhiệm xác thực danh tính người bán, kiểm duyệt sản phẩm và phối hợp xử lý vi phạm. Doanh nghiệp cũng cần chủ động đầu tư công nghệ chống giả như tem QR, mã định danh điện tử hay hệ thống truy xuất nguồn gốc. Khi mỗi sản phẩm chính hãng có "danh tính số", người tiêu dùng có thể tự kiểm tra nguồn gốc ngay khi nhận hàng. Đồng thời, hệ thống cũng có thể phát hiện các dấu hiệu bất thường như một mã bị quét quá nhiều lần hoặc xuất hiện ở địa điểm không thuộc hệ thống phân phối. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý thị trường, công an, hải quan, thuế, sàn thương mại điện tử và đơn vị vận chuyển để rút ngắn thời gian truy vết", ông Hồng kiến nghị.