Vương miện bị nghi gắn kim cương giả: BTC có phải chịu trách nhiệm không?

"Video kiểm định có thể được xem là nguồn chứng cứ điện tử, nhưng không mặc nhiên là chứng cứ đủ để kết luận chiếc vương miện là giả" - Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) khẳng định.

Luật sư nói gì về vụ vương miện 3 tỷ đồng bị nghi gắn kim cương giả?

Mới đây, cựu Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu 2023 N.T.T. gây xôn xao khi đăng tải video cô mang chiếc vương miện từng được công bố trị giá 3 tỷ đồng đi kiểm định.

Trong đoạn video, người kiểm tra cho rằng các viên đá đính trên vương miện đều là "kim cương giả", làm dấy lên nhiều nghi vấn về giá trị thực tế của vật phẩm từng được xem là biểu tượng cao nhất của cuộc thi.

Từ vụ việc này, nhiều câu hỏi pháp lý cũng được đặt ra: Nếu ban tổ chức công bố giá trị vương miện không đúng với thực tế, đơn vị này sẽ phải chịu trách nhiệm thế nào trước pháp luật? Nếu cơ quan chức năng vào cuộc, chiếc vương miện sẽ được giám định, định giá theo quy trình ra sao?

Cựu Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu 2023 N.T.T.. (Ảnh: BTC)

PV Dân Việt vừa có cuộc trao đổi với luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) xung quanh vấn đề này.

Thưa anh, trong trường hợp một chiếc vương miện được ban tổ chức công bố có giá trị 3 tỷ đồng nhưng kết quả kiểm định (nếu được xác minh) cho thấy giá trị thực tế thấp hơn rất nhiều, đơn vị công bố thông tin có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý như thế nào?

- Trước hết cần khẳng định giá trị thực tế thấp hơn mức công bố chưa đương nhiên là hành vi vi phạm. Cần xác định “3 tỷ đồng” là giá trị vật chất, giá thẩm định hay bao gồm thiết kế, thương hiệu và ý nghĩa biểu tượng?

Tuy nhiên nếu ban tổ chức đã công bố đây là giá trị của giải thưởng nhưng không có căn cứ hoặc biết rõ thông tin không đúng, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh. Về góc độ trách nhiệm dân sự, Điều 573 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người tổ chức cuộc thi phải công bố giải thưởng, mức thưởng và người đoạt giải có quyền yêu cầu trao thưởng đúng mức đã công bố. Do đó người thắng cuộc có thể yêu cầu giao giải thưởng đúng cam kết, thanh toán phần giá trị thiếu và bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại thực tế.

Về trách nhiệm hành chính, nếu việc công bố được xác định là quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, giá trị hàng hóa, hành vi có thể vi phạm khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012. Theo điểm c khoản 5 Điều 50 Nghị định 87/2026/NĐ-CP, cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 80 đến 100 triệu đồng. Mức phạt đối với tổ chức gấp đôi, đồng thời có thể bị buộc cải chính và gỡ bỏ thông tin sai lệch nếu còn thời hiệu xử phạt.

Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi có chứng cứ cho thấy người công bố cố ý gian dối nhằm chiếm đoạt tiền hoặc tài sản của thí sinh, nhà tài trợ hay chủ thể khác. Khi đó có thể xem xét Điều 174 hoặc Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015. Chỉ riêng việc vương miện bị định giá thấp chưa đủ căn cứ kết luận có tội.

Nếu ban tổ chức sử dụng thông tin về giá trị vương miện để quảng bá cuộc thi, nhưng thông tin đó không đúng với thực tế, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ pháp luật nào?

- Nếu thông tin “vương miện trị giá 3 tỷ đồng” được sử dụng nhằm thu hút thí sinh, nhà tài trợ hoặc công chúng quan tâm đến cuộc thi, nội dung này có thể được xem là quảng cáo dịch vụ và hình ảnh của đơn vị tổ chức.

Đối với hành vi phát sinh năm 2023, khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 cấm quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, chủng loại của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc công bố. Nếu chứng minh được mức giá 3 tỷ đồng không có căn cứ, trong khi cách truyền thông khiến công chúng hiểu đây là giá trị thật của giải thưởng, hành vi có thể bị xử phạt hành chính. Đối với thông tin quảng bá được thực hiện và chấm dứt trong năm 2023, phải áp dụng Nghị định 38/2021/NĐ-CP, đã được sửa đổi bởi Nghị định 129/2021/NĐ-CP và Nghị định 128/2022/NĐ-CP, chứ không áp dụng Nghị định 87/2026/NĐ-CP.

Căn cứ khoản 1 Điều 94 Nghị định 87/2026/NĐ-CP, hành vi xảy ra trước ngày nghị định này có hiệu lực mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang được xem xét thì áp dụng nghị định có hiệu lực tại thời điểm thực hiện hành vi. Nghị định 87 chỉ có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 và từ thời điểm đó mới thay thế Nghị định 38.

Vì vậy, việc video kiểm định được công bố lại năm 2026 không làm thay đổi thời điểm của hành vi quảng cáo năm 2023. Nếu ban tổ chức tiếp tục đăng lại, cập nhật hoặc sử dụng thông tin “vương miện 3 tỷ đồng” để quảng bá sau ngày 15/5/2026 thì phần hành vi mới này mới được xem xét theo Nghị định 87. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là thời hiệu xử phạt. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo thông thường có thời hiệu một năm theo Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Nếu việc quảng cáo đã chấm dứt từ năm 2023 thì về nguyên tắc đến năm 2026 đã hết thời hiệu xử phạt tiền, trừ trường hợp có căn cứ làm gián đoạn hoặc tính lại thời hiệu. Khi hết thời hiệu, cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể xem xét áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo Điều 65 của Luật này nếu đủ điều kiện.

Dưới góc độ dân sự, Điều 573 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép người đoạt giải yêu cầu ban tổ chức trao giải thưởng đúng mức đã công bố. Người bị thiệt hại còn có thể yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được hành vi công bố sai, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả.

Nếu BTC cố ý đưa thông tin gian dối để thu tiền, nhận tài trợ hoặc chiếm đoạt tài sản, vụ việc có thể được xem xét theo Điều 174 về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, phải chứng minh mục đích chiếm đoạt, không thể chỉ căn cứ vào sự chênh lệch giá trị.

Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM). (Ảnh: NVCC)

Video kiểm định được cựu hoa hậu N.T.T. công bố trên mạng xã hội có được xem là chứng cứ pháp lý hay không?

- Video kiểm định có thể được xem là nguồn chứng cứ điện tử, nhưng không mặc nhiên là chứng cứ đủ để kết luận chiếc vương miện là giả. Theo Điều 94 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ. Điều 11 Luật Giao dịch điện tử 2023 quy định giá trị chứng cứ của thông điệp dữ liệu được đánh giá dựa trên độ tin cậy của cách thức khởi tạo, gửi, nhận, lưu trữ, khả năng bảo đảm tính toàn vẹn và xác định người khởi tạo. Trong tố tụng hình sự, Điều 87 và Điều 99 Bộ luật Tố tụng hình sự cũng thừa nhận dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ nếu được thu thập đúng trình tự.

Do đó cơ quan có thẩm quyền phải xác minh video có phải bản gốc hay không, có bị cắt ghép không, được quay khi nào, tại cơ sở nào, người kiểm định là ai, chiếc vương miện trong video có đúng là vật phẩm được trao tại cuộc thi và phương pháp kiểm tra có bảo đảm chuyên môn hay không.

Video trước hết chỉ chứng minh rằng đã có một hoạt động kiểm tra và người xuất hiện trong video đã đưa ra nhận xét như vậy. Nó chưa thay thế được chứng thư giám định hoặc kết luận giám định chính thức về chất liệu và giá trị tài sản.

Vậy xin anh cho biết, nếu cơ quan chức năng vào cuộc điều tra, chiếc vương miện sẽ được giám định theo quy trình ra sao và kết luận của đơn vị giám định có giá trị pháp lý như thế nào?

- Nếu cơ quan điều tra vào cuộc, chiếc vương miện trước hết phải được tiếp nhận hoặc thu giữ, mô tả đầy đủ đặc điểm, lập biên bản, niêm phong và bảo quản nhằm bảo đảm không bị tráo đổi, sửa chữa. Cơ quan có thẩm quyền sau đó ra quyết định trưng cầu giám định theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đơn vị hoặc người giám định đủ điều kiện sẽ kiểm tra từng nhóm vật liệu, gồm khung kim loại, đá gắn, ngọc trai và các chi tiết khác. Nội dung cần xác định có thể bao gồm loại kim loại, hàm lượng vàng, đá là kim cương tự nhiên, kim cương nhân tạo hay đá mô phỏng, số lượng, trọng lượng và phẩm cấp. Việc kiểm tra phải sử dụng phương pháp chuyên môn phù hợp và thể hiện bằng văn bản theo Luật Giám định tư pháp.

Cần phân biệt giám định chất liệu với định giá tài sản. Kết luận giám định chỉ trả lời vật phẩm được cấu thành từ vật liệu gì và có đặc tính ra sao. Muốn xác định chiếc vương miện trị giá bao nhiêu, cơ quan tố tụng phải yêu cầu Hội đồng định giá tài sản thực hiện theo Điều 215 Bộ luật Tố tụng hình sự, căn cứ giá thị trường tại thời điểm, địa điểm liên quan cùng chi phí thiết kế, chế tác và tài liệu hợp pháp khác.

Kết luận giám định và kết luận định giá là nguồn chứng cứ theo Điều 87, Điều 100 và Điều 101 Bộ luật Tố tụng hình sự, có giá trị pháp lý cao hơn lời nhận xét trong video kiểm tra thông thường. Tuy nhiên, cơ quan tố tụng vẫn phải đánh giá cùng các chứng cứ khác, không được mặc nhiên coi đó là kết luận duy nhất. Nếu kết quả chưa rõ, thiếu nội dung hoặc có căn cứ nghi ngờ, các bên có quyền đề nghị giám định bổ sung, giám định lại hoặc định giá lại.

Cảm ơn những chia sẻ của luật sư Hoàng Hà!