'Vườn Xà Bần', vườn của sự phát triển

Mỗi sáng, những chuyến xe từ Bình Quới vào trung tâm TP.HCM lại chen chúc nhau trên con đường đông nghịt người.

Thành phố thức dậy bằng tiếng còi xe, những tòa nhà kính phản chiếu ánh nắng đầu ngày và nhịp sống lúc nào cũng vội vàng như thể ai chậm lại sẽ bị bỏ quên phía sau.

Tôi cũng từng sống như thế.

Vườn của cộng đồng

Nhiều năm làm việc trong lĩnh vực sáng tạo và công nghệ khiến tôi quen với những đêm thức trắng trước màn hình, những deadline (thời hạn phải hoàn thành công việc - PV) nối tiếp nhau và cảm giác lúc nào đầu óc cũng đầy tiếng ồn. Có những ngày tôi ngồi giữa quán cà phê đông người nhưng vẫn thấy mình trống rỗng đến lạ.

Rồi một buổi chiều, tôi tình cờ đọc được thông tin về một workshop (hội thảo - PV) diễn ra ở Bình Quới.

Nơi đó có cái tên rất đặc biệt: "Vườn Xà Bần". Tôi quyết định đăng ký tham gia mà không nghĩ nhiều. Có lẽ vì lúc ấy, tôi thật sự cần một nơi để thở chậm lại.

Con đường dẫn vào khu vườn nhỏ hơn tôi tưởng. Chỉ cách trung tâm Sài Gòn không quá xa, nhưng không khí ở Bình Quới lại khác hẳn. Gió từ bờ sông thổi qua những hàng cây khiến mọi thứ dịu xuống. Tiếng xe cộ cũng không còn dồn dập như trong thành phố.

Khi bước vào "Vườn Xà Bần", điều đầu tiên tôi ngửi thấy là mùi đất ẩm. Không phải mùi nước hoa hay máy lạnh quen thuộc của những quán cà phê thành phố. Mà là mùi của cây cỏ, của đất sau cơn mưa và những luống rau vừa được tưới nước.

Workshop hôm đó không quá đông.

Mọi người ngồi thành một vòng tròn dưới mái che bằng gỗ cũ. Có người là nhân viên văn phòng, có người làm nghệ thuật, có cả những bạn trẻ chỉ đơn giản muốn tìm một nơi yên tĩnh sau những ngày mệt mỏi.

Người hướng dẫn workshop là Trân, cô gái đã xây dựng "Vườn Xà Bần".

Khó ai nghĩ rằng nơi đầy cây xanh này trước kia từng là bãi đất chứa: gạch vụn; bê tông nứt vỡ; sắt gỉ và rác xây dựng bị bỏ quên sau những công trình dang dở.

Trân kể rằng cô không muốn nơi ấy mãi là một khoảng đất chết giữa thành phố. Cô bắt đầu bằng việc dọn từng bao rác nhỏ, mang đất tới và trồng những cây đầu tiên. Dần dần, vài người bạn tới phụ. Rồi nhiều người khác tìm đến.

Cuối cùng, "Vườn Xà Bần" trở thành một khu vườn cộng đồng đúng nghĩa.

Vườn là nơi tâm hồn được nghỉ ngơi

Trong workshop hôm ấy, mỗi người được chọn một chậu cây nhỏ để tự tay chăm sóc.

Trân gọi trải nghiệm đó là: "Chăm vườn như chăm mình".

Lúc đầu tôi chỉ nghĩ đó là một câu nói đẹp. Nhưng khi thật sự ngồi xuống, chạm tay vào đất và cẩn thận tưới từng ít nước cho cây, tôi mới hiểu điều cô muốn nói.

Có những chiếc lá úa cần được cắt bỏ để cây tiếp tục lớn lên. Có những ngày cây cần nhiều nước hơn bình thường. Và cũng có lúc, điều tốt nhất mình có thể làm là kiên nhẫn chờ nó hồi phục.

Con người cũng vậy.

Giữa cuộc sống hiện đại, chúng ta thường quen với việc ép bản thân phải mạnh mẽ liên tục, phải chạy nhanh liên tục, đến mức quên mất rằng tâm hồn mình cũng có lúc cần được nghỉ ngơi.

Khi cúi xuống nhổ cỏ cho luống rau nhỏ hôm ấy, tôi nhận ra đầu óc mình bỗng yên hơn rất nhiều. Không còn tiếng thông báo điện thoại. Không còn áp lực phải trả lời email ngay lập tức. Chỉ còn tiếng gió, tiếng lá cây và mùi đất dưới tay. Lần đầu tiên sau rất lâu, tôi cảm thấy mình thật sự hiện diện ở một nơi nào đó.

Trong nhiều năm, người ta thường nghĩ nông nghiệp là ngành của: ruộng đồng; sản lượng; xuất khẩu và những vùng quê xa thành phố.

Nhưng sau buổi workshop ở "Vườn Xà Bần", tôi bắt đầu nghĩ khác.

Có lẽ trong tương lai, nông nghiệp sẽ còn mang một ý nghĩa lớn hơn. Giữa những đô thị ngày càng áp lực và cô đơn, những khu vườn cộng đồng có thể trở thành nơi chữa lành cho con người.

Một đứa trẻ học cách gieo hạt sẽ hiểu thiên nhiên quý giá thế nào.
Một người trẻ kiệt sức có thể tìm lại sự bình yên khi chăm sóc cây cối.
Một người già cô đơn sẽ có thêm nơi để trò chuyện mỗi buổi sáng.

Nông nghiệp trong tương lai có thể không chỉ nuôi sống con người bằng thực phẩm. Nó còn có thể nuôi dưỡng tinh thần của họ.

Điều khiến tôi bất ngờ là "Vườn Xà Bần" không quay lưng với công nghệ. Những người trẻ ở đây dùng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức trồng cây. Workshop được kết nối qua nền tảng online để mọi người đăng ký tham gia. Những mã QR nhỏ được đặt cạnh từng luống rau để khách có thể đọc câu chuyện về từng loại cây và cách chăm sóc chúng.

Ở đó, công nghệ không khiến con người xa thiên nhiên hơn. Nó trở thành cây cầu đưa họ quay lại gần thiên nhiên hơn. Chiều hôm ấy, trước khi ra về, tôi nhận một chậu cây nhỏ được trồng trong chiếc lon sữa cũ.

Trân mỉm cười nói: "Mang nó về chăm thử đi. Biết đâu mình cũng sẽ dịu lại giống cái cây này". Tôi bật cười. Nhưng trên đường trở về thành phố, tôi cứ nghĩ mãi về câu nói ấy.

Ngoài kia, Sài Gòn vẫn tiếp tục xây thêm những tòa nhà mới.

Nhưng ở một góc nhỏ của Bình Quới, trên nền đất từng đầy xà bần và đổ nát, một khu vườn vẫn đang lặng lẽ lớn lên.

Và có lẽ, giữa cuộc sống hiện đại đầy vội vã này, con người cũng đang cần những khu vườn như thế để học lại cách chăm sóc chính mình.