Vô tư đăng nhạc lên mạng kiếm tiền dễ 'vướng' pháp lý thế nào

Theo các chuyên gia, nhiều người nghĩ đăng nhạc lên YouTube, TikTok chỉ là chia sẻ nội dung, nhưng nếu có yếu tố kiếm tiền, quảng cáo hay khai thác thương mại thì có thể bị xử lý hình sự.

Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) vừa khởi tố Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc Công ty BH Media (Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam); Diệp Văn Lập (ca sĩ Quang Lập) và 5 người khác để điều tra về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Theo xác định ban đầu của C03, các pháp nhân do những người này sở hữu đã ký hợp đồng với nhiều phòng trà, đơn vị tổ chức đêm nhạc; sau đó ghi âm, ghi hình tác phẩm âm nhạc, chỉnh sửa, sao chép thành nhiều phiên bản rồi đăng lên các kênh YouTube để thu lợi. Tuy nhiên, việc sử dụng này không được phép của tác giả và chủ sở hữu quyền liên quan.

Vụ án được nhiều chuyên gia nhìn nhận là hồi chuông cảnh báo về tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong lĩnh vực âm nhạc trên các nền tảng số.

Đăng nhạc lên mạng kiếm tiền không còn là chuyện 'cho vui'

Theo luật sư Lê Dũng (Đoàn luật sư TP HCM), quyền tác giả và quyền liên quan là tài sản vô hình nhưng có giá trị thương mại lớn, ngày càng đối mặt nguy cơ bị xâm phạm tinh vi trên không gian mạng.

Theo ông, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị kiện dân sự, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự như vụ C03 vừa khởi tố.

Về mặt hành vi, người vi phạm thể hiện qua việc cố ý sao chép tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình hoặc phân phối các bản sao đến công chúng mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan.

Trong môi trường số, hành vi sao chép có thể bao gồm việc tự ý số hóa, tải về, cắt xén, chỉnh sửa trái phép các tệp âm thanh, video; còn hành vi phân phối là phát tán các bản sao tác phẩm trên Internet, mạng xã hội hoặc nền tảng streaming trái phép.

Tuy nhiên, không phải mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý hình sự. Điều luật yêu cầu hành vi phải đạt quy mô hoặc mức thiệt hại nhất định.

Cụ thể, hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thực hiện với quy mô thương mại hoặc gây thiệt hại về tiền.

Mức định lượng gồm: thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.

Cùng quan điểm, TS Nguyễn Thái Cường, Đại học Luật TP HCM, cho biết quyền tác giả phát sinh từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định. Tuy nhiên, giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là chứng cứ pháp lý quan trọng, giúp chứng minh quyền sở hữu nhanh chóng khi tranh chấp hoặc yêu cầu nền tảng số gỡ nội dung vi phạm.

"Nền tảng số không phải vùng xám pháp lý. Nhiều người vẫn nghĩ đăng YouTube, TikTok hay Facebook là chia sẻ nội dung. Nhưng nếu có yếu tố kiếm tiền, quảng cáo, thu hút người xem, khai thác thương mại thì lại là câu chuyện hoàn toàn khác", TS Cường nói.

Theo ông, nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại cho tác giả hoặc chủ sở hữu thì hoàn toàn có thể bị xử lý theo pháp luật sở hữu trí tuệ và hình sự.

Cảnh quay trong MV Chạm khẽ tim anh một chút thôi do Noo Phước Thịnh đóng.

Từ gỡ MV, xin lỗi đến nguy cơ bị xử lý hình sự

Luật sư Dương Viết Cơ, Đoàn luật sư TP HCM, cho biết ngoài yếu tố thiệt hại về tiền, Điều 225 Bộ luật Hình sự còn quy định hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan với "quy mô thương mại" cũng có thể cấu thành tội phạm.

Tuy nhiên, theo ông, hiện pháp luật chưa có quy định cụ thể để xác định thế nào là "quy mô thương mại". Việc thiếu các tiêu chí như số lượng bản sao phát tán, phạm vi tiếp cận công chúng hay lưu lượng truy cập có thể khiến cơ quan tố tụng gặp khó khi xử lý.

Ở góc độ xử phạt hành chính, luật sư Cơ cho biết cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 341/2025. Chẳng hạn, hành vi làm tác phẩm phái sinh không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị phạt 10-20 triệu đồng; biểu diễn trực tiếp tác phẩm trước công chúng mà không được phép có thể bị phạt 30-50 triệu đồng.

Theo các chuyên gia, phần lớn tranh chấp quyền tác giả trong lĩnh vực âm nhạc thời gian qua thường dừng ở xử lý dân sự hoặc thỏa thuận bồi thường.

Như hồi cuối tháng 1, TAND TP HCM xét xử vụ tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ giữa nhạc sĩ người Mỹ Zack Hemsey và ca sĩ Nguyễn Phước Thịnh (Noo Phước Thịnh). Nhạc sĩ này cho rằng ca sĩ đã sử dụng tác phẩm "The Way" làm nhạc nền cho MV "Chạm khẽ tim anh một chút thôi" mà chưa xin phép, nên yêu cầu gỡ MV, xin lỗi công khai và bồi thường 850 triệu đồng.

Tuy nhiên, TAND TP HCM xác định Noo Phước Thịnh không phải chủ sở hữu MV, chủ kênh YouTube và cũng không phải người sử dụng bản ghi âm "The Way", nên bác yêu cầu khởi kiện. Phía nguyên đơn đã kháng cáo, hiện tòa phúc thẩm chưa ấn định thời gian xét xử.

Một vụ việc khác là chương trình biểu diễn nghệ thuật "Đêm Việt Nam 7 - Chuyện của mùa Đông". Cuối tháng 3/2024, TAND Cấp cao tại Hà Nội tuyên buộc đơn vị tổ chức bồi thường cho các chủ sở hữu quyền tác giả là thành viên Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) 65 triệu đồng và xin lỗi công khai vì sử dụng 20 tác phẩm âm nhạc chưa được sự đồng ý của tác giả.

Đáng chú ý, Công ty TNHH Lululola Entertainment - một trong những đơn vị liên quan vụ án Bộ Công an vừa khởi tố - trước đó cũng từng bị VCPMC khởi kiện tại TAND tỉnh Lâm Đồng. Tuy nhiên, tháng 7/2025, tòa đình chỉ vụ án do VCPMC tự nguyện rút đơn khởi kiện.

Theo TS Nguyễn Thái Cường, hiện nhiều nhạc sĩ sau khi sáng tác thường ủy quyền cho trung tâm bảo vệ quyền tác giả hoặc chuyển giao quyền khai thác thương mại cho công ty truyền thông, hãng ghi âm hay nền tảng số. Tuy nhiên, vẫn xảy ra tình trạng tác phẩm bị sao chép, chỉnh sửa và khai thác thương mại mà chưa được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu.

Ông cho rằng nguyên nhân xuất phát từ việc nhiều thỏa thuận ủy quyền chưa quy định rõ ai có quyền tạo sản phẩm phái sinh, ai được cấp phép lại, giới hạn nền tảng, thời hạn khai thác hoặc phạm vi lãnh thổ. Điều này dễ dẫn đến việc đơn vị khai thác "suy diễn" rằng mình có toàn quyền sử dụng.

"Kèm theo đó là phương pháp quản trị tài sản trên môi trường số còn hạn chế. Nhiều tác giả hoặc đơn vị được ủy quyền chưa có hệ thống giám sát dữ liệu số hiệu quả nên khó phát hiện vi phạm từ sớm", TS Cường nói.

Luật sư Cơ cũng cho rằng không phải mọi vụ xâm phạm quyền tác giả gây thiệt hại hàng chục hoặc hàng trăm triệu đồng đều bị xử lý hình sự. Việc đánh giá còn phụ thuộc tính chất, động cơ và mục đích hành vi.

"Thông thường trong các vụ việc xâm phạm quyền tác giả liên quan sản phẩm âm nhạc, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm thường thừa nhận hành vi sử dụng, sao chép, chỉnh sửa mà không xin phép. Khi đó, tác giả hoặc chủ sở hữu thường ưu tiên đòi bồi thường, yêu cầu xin lỗi công khai hơn là đề nghị xử lý hình sự", ông nói.

Hải Đăng