Vì sao nhập khẩu nông sản tăng vọt?

Nhập tăng nhưng xuất cũng tăng

Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản 4 tháng đầu năm 2026 ước đạt 23 tỉ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại nhập khẩu lại tăng trưởng đến 2 con số, đạt 17,7 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này khiến thặng dư thương mại (xuất siêu) đạt 5,4 tỉ USD, giảm gần 12% so với cùng kỳ năm trước.

Nhiều mặt hàng nông sản nhập khẩu tăng mạnh trong 4 tháng qua

Ảnh: Chí Nhân

Dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng nhập khẩu là lúa mì, lũy kế 4 tháng đạt 4,2 triệu tấn, tăng 76% và giá trị gần 1,1 tỉ USD, tăng 69% trong khi giá bình quân 4 tháng là 255,4 USD/tấn, giảm 3,7%. Tương tự, bắp nhập khẩu cũng tăng 38%, đạt 4,1 triệu tấn, giá trị vượt 1 tỉ USD trong khi giá nhập khẩu bình quân giảm 3,6%. Nguồn cung dồi dào, giá thấp được xem là một trong những lý do khiến lượng nhập khẩu những mặt hàng này tăng mạnh.

Tuy nhiên, một số mặt hàng khác dù giá cao nhưng lượng nhập vẫn tăng như đậu nành, đạt trên 1,1 triệu tấn, tăng 58% và kim ngạch đạt 529 triệu USD, tăng 66,4%. Giá đậu nành nhập khẩu bình quân là 476 USD/tấn, tăng 5,2%. Hay hạt điều, lượng nhập khẩu đạt 1,3 triệu tấn, tăng 23%, kim ngạch gần 2,2 tỉ USD, tăng 32%, giá bình quân tăng 7,6%. Giá trị nhập khẩu rau quả cũng tăng 34,1% đạt gần 1,1 tỉ USD…

Về việc một số hàng nông sản nhập khẩu tăng mạnh, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội rau quả VN (VINAFRUIT) lý giải: Một số mặt hàng như hạt dẻ cười, hạnh nhân, hạt óc chó, hạt mắc ca, hạt thông… tăng 2 con số vì chúng ta nhập về gia công vừa để phục vụ tiêu dùng nội địa vừa để tái xuất khẩu trở lại. Điều này vừa cho thấy năng lực chế biến của VN vừa cho thấy sự linh hoạt của các doanh nghiệp. Ví dụ trong quý 1 vừa rồi, VN nhập khẩu hạt dẻ cười 127 triệu USD tăng 28% thì xuất khẩu lên tới 178 triệu USD tăng 369% so với cùng kỳ năm trước. "Sự khác biệt giữa 2 con số trên cũng cho thấy các doanh nghiệp VN đã tạo ra giá trị gia tăng đáng kể cho mặt hàng này. Tương tự với hạt mắc ca nhập 5 triệu USD tăng 146% thì xuất đến 10 triệu USD tăng 10 lần so cùng kỳ năm 2025. Hay như hạt hạnh nhân nhập khẩu 92 triệu USD tăng 104% thì xuất khẩu đạt 37 triệu USD tăng 50%…", ông Nguyên dẫn chứng.

Với bắp, đậu nành... cũng tương tự. Các chuyên gia lĩnh vực chăn nuôi cho biết thời gian qua giá lúa mì, đậu nành, bắp tương đối thấp nên các doanh nghiệp tận dụng cơ hội để dự trữ hàng, nhất là trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động về quân sự, năng lượng và cả thời tiết như hiện nay. Với ngành chế biến thức ăn chăn nuôi dẫn đầu Đông Nam Á nhưng phải phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, các doanh nghiệp đã linh hoạt để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và nhờ thế, VN đang có một lượng lớn nguyên liệu để phục vụ sản xuất ổn định lâu dài.

Giảm sốc cho ngành chăn nuôi

Nhìn sâu hơn, ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi Đồng Nai, cho biết: Trong 4 tháng đầu năm thì có 2 tháng xảy ra xung đột quân sự ở Trung Đông khiến giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển tăng mạnh. Nhờ có nguồn nguyên liệu nhập khẩu lớn với giá thấp mà VN không xảy ra tình trạng khan hiếm nguồn cung thức ăn chăn nuôi. Thêm vào đó, việc có nguồn nguyên liệu bắp, đậu nành, lúa mì cũng góp phần ổn định nguồn cung và giá cả thức ăn chăn nuôi trước khả năng xuất hiện El Nino mạnh. "Giá thức ăn chăn nuôi không bị biến động mạnh nên giá heo hơi cũng ổn định, hạn chế tác động đến cuộc sống người dân, qua đó góp phần kiềm chế lạm phát", ông Công nhận định.

Theo ông Công, trong những năm qua sản lượng và kim ngạch nhập khẩu các mặt hàng nói trên liên tục tăng và sắp tới có khả năng tiếp tục tăng do nhu cầu và dư địa phát triển ngành chăn nuôi vẫn còn. "Trước đây sức tiêu thụ thịt heo của người Việt trung bình năm là 30 - 32 kg/người, nay đã tăng lên khoảng 37 kg. Tương tự, với thịt gà, trước đây người Việt chỉ tiêu thụ 20 kg/năm thì nay là 27 kg. Đặc biệt tiêu thụ thịt bò vẫn rất thấp, hiện chỉ khoảng 8 kg trong khi thế giới đến 30 - 40 kg. Các nghiên cứu chỉ ra rằng với xu hướng kinh tế phát triển và thu nhập của người dân không ngừng tăng lên thì sức tiêu thụ thịt heo của người Việt sẽ còn tiếp tục tăng. Do vậy, ngành chăn nuôi cũng như nguồn cung cấp thức ăn cho ngành này vẫn còn mở rộng. Những mặt hàng này chúng ta không có lợi thế sản xuất nên phải nhập khẩu là điều bình thường về mặt hiệu quả kinh tế", ông Công phân tích.

Một nghịch lý là dù linh hoạt nhập khẩu thức ăn chăn nuôi nhưng giá thịt heo trong nước vẫn đang đứng ở mức cao. Ông Công thừa nhận giá heo hơi bình quân của VN đang ở mức 68.000 đồng/kg, cao hơn khá nhiều nếu so với Thái Lan chỉ 60.000 đồng/kg và đặc biệt là Trung Quốc dưới 50.000 đồng/kg. "Giá heo hơi ở Trung Quốc trước đây cũng rất cao do nguồn cung thiếu hụt. Tuy nhiên, sau đó chính phủ nước này đẩy mạnh đầu tư, đặc biệt là mô hình "nuôi heo trong chung cư". Kết quả hiện nay là nguồn cung thịt heo Trung Quốc dồi dào và giá giảm mạnh. Ngành chăn nuôi VN cũng cần đẩy mạnh hợp tác, liên doanh liên kết, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, giống để hạ giá thành. Và thực tế, dù chúng ta chủ động đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhưng do ảnh hưởng của chiến sự Trung Đông nên giá bình quân cũng tăng từ 10 - 15%, đây là điều khó tránh khỏi", ông Công giải thích.