Vì sao người mắc giang mai tăng gấp đôi?

Thực trạng này đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát bệnh, trong khi vẫn tồn tại rào cản tâm lý kỳ thị trong cộng đồng và thiếu hụt nhân lực y tế cơ sở.

Quan hệ tình dục không an toàn, mắc giang mai nhưng không biết

Một thanh niên trẻ 19 tuổi ngụ Đồng Tháp thấy trên da xuất hiện nhiều vết loét chảy dịch mủ, cằm kèm sưng các khớp. Bệnh nhân khám tại tỉnh, điều trị kháng sinh, kháng viêm và giảm đau không đỡ. Mảng loét cũ đóng mài đen, xuất hiện nhiều vết loét mới khiến bệnh nhân lo lắng và đến khám tại Bệnh viện Da liễu, TP.HCM.

Thanh niên này từng có quan hệ đồng giới, có nhiều hơn hai bạn tình, được chẩn đoán nhiễm HIV cách đây năm năm, đang điều trị thuốc ARV. 

Nghi ngờ bệnh nhân nhiễm giang mai trên nền HIV sẵn có nên bác sĩ hướng dẫn bệnh nhân làm xét nghiệm sàng lọc tất cả các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Kết quả cho thấy bệnh nhân mắc giang mai ác tính và được điều trị theo phác đồ.

Một bệnh nhân nam 43 tuổi tại Tây Ninh đang điều trị HIV, có quan hệ đồng giới. Tuy nhiên gần đây bệnh nhân bắt đầu nhận thấy thị lực của mình giảm dần trong suốt ba tuần. Mọi thứ trước mắt trở nên mờ nhòe, như bị phủ một lớp sương. Không lâu sau, lòng bàn tay và bàn chân của bệnh nhân xuất hiện những nốt đỏ bất thường.

Đi khám, ông được chẩn đoán viêm màng bồ đào ở cả hai mắt. Tưởng rằng chỉ là bệnh lý về mắt đơn thuần, bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Da liễu TP.HCM để kiểm tra thêm. Tại đây, kết quả xét nghiệm khiến ông không khỏi bàng hoàng: huyết thanh học dương tính với giang mai.

Tỉ lệ nam quan hệ tình dục đồng giới mắc giang mai cao

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 6-5, bác sĩ Bùi Mạnh Hà - Phó giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM - cho biết số bệnh nhân đến khám và điều trị bệnh giang mai tại bệnh viện tăng theo thời gian, ước tính ca bệnh tăng gấp 3-5 lần trong khoảng 10-15 năm qua. Đây không phải là vấn đề riêng lẻ mà có xu hướng toàn cầu, nhất là các quốc gia phát triển.

BS Hà phân tích sự gia tăng của bệnh giang mai đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, bên cạnh năng lực quản lý, chẩn đoán của hệ thống y tế được cải thiện, nâng cao khả năng phát hiện bệnh thì hành vi xã hội, tâm lý chủ quan của cộng đồng, đặc biệt là ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao, cũng là yếu tố quan trọng làm tăng tỉ lệ nhiễm bệnh. 

Ngoài ra, bệnh cũng có xu hướng tăng trở lại theo chu kỳ sau nhiều năm, có thể do những thay đổi khả năng miễn dịch của vật chủ.

Tỉ lệ mắc giang mai cao ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) do các hành vi có nguy cơ lây nhiễm cao, đặc biệt là nhóm MSM có nhiễm HIV. Ngoài ra mạng xã hội giúp việc tìm kiếm bạn tình trở nên dễ dàng và xuyên biên giới. Sự giao lưu giữa các khu vực và quốc gia diễn ra thuận tiện hơn, khiến bệnh lây lan trong một "thế giới phẳng".

Một phần số ca tăng là do công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe và năng lực xét nghiệm, sàng lọc tại các cơ sở y tế đã được cải thiện, giúp phát hiện bệnh tốt hơn. Với bệnh giang mai bẩm sinh (mẹ truyền sang con), hiện tỉ lệ mắc không cao nhưng hệ quả đối với thai nhi và thế hệ tương lai là cực kỳ trầm trọng.

Ngành y tế đang nỗ lực thực hiện các chương trình loại trừ giang mai bẩm sinh thông qua việc xét nghiệm sàng lọc 100% phụ nữ mang thai ngay từ lần khám đầu tiên và trước khi sinh.

Dễ dẫn đến tử vong

BS Đào Trọng Nghĩa, chuyên khoa da liễu khoa tổng hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho hay năm 2024-2025 bệnh viện đã tiếp nhận khoảng 500 trường hợp đến khám vì các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Trong đó bệnh giang mai được chẩn đoán khoảng 200 trường hợp.

Bác sĩ Nghĩa chia sẻ thêm bệnh giang mai là bệnh lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường tình dục do xoắn khuẩn giang mai (Treponema pallidum) gây nên. Xoắn khuẩn xâm nhập vào cơ thể người lành qua quan hệ tình dục đường âm đạo, đường hậu môn hoặc đường miệng.

Bệnh cũng có thể lây gián tiếp qua các đồ dùng, vật dụng bị nhiễm xoắn khuẩn hoặc lây qua các vết xước trên da, niêm mạc. Đồng thời có thể lây truyền qua đường máu hoặc từ mẹ bị giang mai sang con trong thời kỳ mang thai.

Những người có nguy cơ mắc cao nhất là: nam quan hệ đồng giới, theo các nghiên cứu trên thế giới khoảng 47% nhóm MSM mắc giang mai đồng nhiễm HIV; người nhiềm HIV đồng thời, tỉ lệ mắc bệnh giang mai nhóm MSM đồng nhiễm HIV cao hơn đáng kể so với nhóm không nhiễm HIV; người trẻ tuổi quan hệ tình dục không an toàn và phụ nữ mang thai.

Bác sĩ Nghĩa phân tích thêm bệnh có thể gây tổn thương ở da, niêm mạc. Nếu không được điều trị có thể gây biến chứng tổn thương các tổ chức và cơ quan khác của cơ thể như cơ, xương, khớp, tim mạch và thần kinh.

Với biến chứng thần kinh, xoắn khuẩn giang mai có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương ở bất kỳ giai đoạn nào, gây ra viêm màng não, gây đau đầu dữ dội, cứng cổ và sợ ánh sáng; đột quỵ do viêm mạch máu não; tổn thương tủy sống dẫn đến mất điều hòa vận động, đau nhức các chi và rối loạn cảm giác; sa sút trí tuệ, thay đổi nhân cách, mất trí nhớ và ảo giác.

Biến chứng tim mạch (Cardiovascular syphilis) thường xuất hiện từ 10-30 năm sau khi nhiễm bệnh như: phình động mạch chủ, đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây vỡ động mạch dẫn đến tử vong nhanh chóng; hở van động mạch chủ do viêm làm giãn vòng van tim; hẹp lỗ động mạch vành, gây ra các cơn đau thắt ngực...

Trước thực trạng số ca nhiễm giang mai tăng gấp đôi trong năm năm qua cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục diễn biến phức tạp, ngành y tế TP.HCM đã chính thức khởi động chương trình phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục năm 2026.