Vì sao giá gạo tăng nhưng nông dân không có lãi?

El Nino và chiến sự Trung Đông kéo giá gạo tăng

Sau thời gian dài trầm lắng, thị trường gạo thế giới bắt đầu ấm trở lại kể từ đầu tháng 4. Theo Hiệp hội Lương thực VN (VFA), giá gạo xuất khẩu của VN liên tục tăng; giá gạo thơm 5% tấm đã tăng tổng cộng khoảng 55 USD lên 500 USD/tấn, còn gạo Jasmine cũng tăng đến 32 USD lên 469 USD/tấn, mức cao nhất trong gần một năm qua. Tương tự VN, giá gạo của Thái Lan cũng tăng mạnh. Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA) cho biết giá gạo 5% tấm của nước này tăng khoảng 10% so với tháng trước lên 423 USD/tấn, mức cao nhất kể từ tháng 8.2023. Bên cạnh đó, giá gạo từ các nguồn cung khác ở châu Á cũng tăng phổ biến từ 4 - 5 USD/tấn.

Tại ĐBSCL, nhiều doanh nghiệp cho biết nhu cầu nhập khẩu gạo từ các thị trường truyền thống của VN đang rất cao, đặc biệt là Philippines và Trung Quốc. Bên cạnh đó, vụ thu hoạch lúa đông xuân đang vào giai đoạn cuối và chỉ khoảng 2 tuần nữa là cơ bản kết thúc nên sản lượng lúa gạo nguyên liệu giảm. Đây là 2 nguyên nhân chính khiến giá lúa gạo đồng loạt tăng. So với khoảng 2 tuần trước, giá lúa tăng từ 200 - 300 đồng/kg lên 6.000 - 6.200 đồng/kg, còn giá gạo nguyên liệu cũng tăng 500 - 600 đồng/kg lên 8.650 - 8.800 đồng/kg. Các mặt hàng xuất khẩu được tiêu thụ mạnh vẫn là OM5451 và ĐT8.

Giá lúa gạo tăng nhưng nông dân và doanh nghiệp vẫn chưa có lãi

Ảnh: Duy Tân

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phước Thành IV (tỉnh Vĩnh Long), cho biết: Philippines, nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới và khách hàng chính của VN thời gian qua sử dụng nhiều biện pháp hành chính để hạ nhiệt giá gạo. Đơn cử là việc cấp hạn ngạch nhập khẩu; tuyên bố hạn chế nhập khẩu đặc biệt trong tháng 3 và 4 chỉ nhập 150.000 tấn mỗi tháng. Việc này làm ảnh hưởng đến tâm lý thị trường, nhưng thực tế các thương nhân nước này vẫn ký hợp đồng thu mua rất mạnh. Dự báo bước sang tháng 5, lượng nhập khẩu của nước này tiếp tục tăng khi vụ thu hoạch nội địa của họ kết thúc. "Căng thẳng quân sự Trung Đông khiến giá xăng dầu tăng làm tăng chi phí vận chuyển nên kéo giá gạo lên. Bên cạnh đó, giá phân bón cũng tăng mạnh khiến sản xuất lúa gặp nhiều rủi ro và ở một số quốc gia một bộ phận nông dân bỏ vụ, khiến sản lượng lúa giảm. Mặt khác, dự báo về sự xuất hiện của El Nino cũng tác động đến thị trường trong trung và dài hạn. Đặc biệt, Ấn Độ là nước sản xuất gạo lớn nhất thế giới và cũng có thể là nước chịu nhiều tác động của El Nino. Những điều này sẽ ảnh hưởng đến nguồn cung gạo ra thị trường thế giới. Các nước nhập khẩu sẽ tăng tích trữ để đề phòng rủi ro như đợt El Nino năm 2023 - 2024", ông Thành nhận định.

Nông dân và doanh nghiệp đều không có lãi?

Dù giá tăng nhưng cả nông dân và doanh nghiệp đều chưa thể nhẹ lòng. Tại xã Đông Thuận (TP.Cần Thơ), vào thời điểm này bà con đang xuống giống vụ mới với tâm lý trĩu nặng âu lo. Ông Dương Văn Siêu, Phó giám đốc HTX Thuận Thắng, chia sẻ: Vụ đông xuân vừa qua, nhiều bà con nhận cọc với thương lái giá 6.000 đồng/kg nhưng khi vào vụ thu hoạch rộ họ ép giảm 200 - 300 đồng/kg. Không chỉ thế, việc thu mua chậm chạp. Lúa 95 ngày là đến lúc thu hoạch thì bị neo tới 105 ngày, khiến bà con thất thoát gia tăng, gây thất thu lớn. Các năm trước, vụ đông xuân mỗi công lời được 4 triệu đồng, đủ trả tiền thuê đất cả năm và ráng làm thêm 2 vụ sau kiếm lãi thì năm nay chỉ còn lời chưa tới 2 triệu đồng, coi vẫn như lỗ tiền thuê đất.

Ông Siêu thở dài dù lỗ nhưng vẫn phải xuống giống tiếp vì nếu không lấy tiền đâu trả tiền thuê đất. Chi phí đầu vào tăng trong khi giá thu mua giảm là nguyên nhân gây thua lỗ. Hiện tại, giá phân bón, thuốc trừ sâu tăng vọt. Cụ thể, giá phân đạm (urê) tăng 50% lên tới 900.000 đồng/bao (50 kg), phân lân (DAP) tăng 40% từ 1,1 - 1,5 triệu đồng bao tùy loại, phân kali cũng tăng 30% lên 800.000 đồng/bao; thuốc trừ sâu các loại tăng bình quân 10% so với trước. "Giá lúa gần đây tăng nhưng vẫn còn thấp hơn rất nhiều so với giá thành hiện tại khoảng 6.300 - 6.500 đồng/kg. Nhưng còn 3 tháng nữa mới tới vụ thu hoạch, lúc đó chưa biết giá lúa gạo sẽ diễn biến thế nào", ông Siêu lo lắng.

Là một doanh nghiệp nhiều năm trong nghề, ông Nguyễn Văn Thành thừa nhận: Với giá lúa gạo hiện tại bà con nông dân lãi rất mỏng. Vì chi phí gặt đập tăng theo giá xăng dầu, chi phí nhân công hiện tại đã tăng tới 30 - 40% so với trước. Với vụ mới, giá phân bón nhiều loại tăng vọt lên gần gấp đôi thì giá lúa phải đạt mức 6.500 - 7.000 đồng/kg, nông dân mới có lãi 20 - 30% như mục tiêu của Chính phủ. Nếu mức lợi nhuận được đảm bảo thì cuộc sống của bà con nông dân cũng rất khó khăn khi chi phí cuộc sống đang gia tăng. Không chỉ nông dân mà doanh nghiệp cũng gặp khó khăn. Thời gian qua, giá lúa giảm sâu là cơ hội tốt để doanh nghiệp thu mua dự trữ. Tuy nhiên, lãi suất tăng cao và ngân hàng giải ngân chậm nên nhiều doanh nghiệp không kịp thu mua tạm trữ khi giá thấp. "Khi vào vụ, lượng lúa hàng hóa của cả ĐBSCL là rất lớn. Muốn giữ được giá tốt thì tất cả các doanh nghiệp phải đồng lòng thu mua tạm trữ. Nhưng thực tế chỉ có một số ít doanh nghiệp có đủ năng lực và vốn, phần đông chỉ làm thương mại", ông Thành lý giải.

Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), cũng nói: Doanh nghiệp lúa gạo phần đông ai cũng hiểu vụ đông xuân có sản lượng lớn nhất và chất lượng tốt nhất trong năm. Khi giá giảm sâu, phần đông các doanh nghiệp đều muốn thu mua tạm trữ để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh trong cả năm. Tuy nhiên, vào thời điểm đó chi phí lãi vay cũng tăng thêm 2 - 3%, lên tới 7 - 8%. Ngành lúa gạo có biên lợi nhuận rất mỏng, mức tăng đó là gánh nặng đáng kể với doanh nghiệp. Thêm vào đó, căng thẳng ở Trung Đông nổ ra khiến mọi thứ chi phí tăng vọt từ vận chuyển đến bao bì trong khi thị trường lại tiêu thụ chậm nhịp.