Vì sao đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng?

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm và đầu tư đường đôi Hà Nội - Hải Phòng... làm tăng tổng đầu tư hơn 86.000 tỷ đồng.

Chính phủ vừa đề xuất Quốc hội điều chỉnh tổng mức đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng từ 203.200 lên 289.300 tỷ đồng, tăng 86.100 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư được Quốc hội phê duyệt năm 2025.

Theo Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng), một trong những nguyên nhân làm tăng tổng mức đầu tư dự án là bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài 8,4 km và chuyển ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm.

Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Gia Lâm là ga hành khách đầu mối phía Bắc, trong khi Yên Thường là ga đầu mối hàng hóa. Việc xây mới đoạn đường sắt Yên Viên - Gia Lâm nhằm kết nối với đường sắt quốc gia và các tuyến đường sắt đô thị của Hà Nội, đồng thời tạo điều kiện phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Riêng nội dung này làm dự án tăng khoảng 21.605 tỷ đồng, gồm 7.759 tỷ đồng chi phí xây dựng và 13.846 tỷ đồng giải phóng mặt bằng.

Đầu tư đường đôi Hà Nội - Hải Phòng thay vì đường đơn

Ngoài lý do khách quan trên, đoạn Hà Nội - Hải Phòng được chuyển từ phương án đầu tư phân kỳ sang đầu tư đường đôi ngay từ đầu, khiến vốn tăng 22.814 tỷ đồng so với chủ trương đầu tư.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án đường sắt, theo dự báo nhu cầu vận tải, khoảng 10 năm sau khi tuyến đưa vào khai thác, năng lực vận tải có thể đòi hỏi phải đầu tư đường thứ hai. Theo phương án cũ, dự án sẽ xây một đường trước, sau đó đến năm 2045 mới đầu tư đường thứ hai. Tuy nhiên, cách làm này phát sinh nhiều chi phí và rủi ro do phải thi công đường thứ hai khi tuyến thứ nhất đang khai thác.

Đầu tư đường đôi ngay từ đầu giúp giảm khoảng 115 ha nhu cầu sử dụng đất, tương đương giảm 4.800 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng, đồng thời tiết kiệm 12.587 tỷ đồng so với tổng chi phí hoàn thiện đường đôi theo phương án phân kỳ. Ngoài ra, phương án này không phải đầu tư thêm 2 ga kỹ thuật, một tuyến đường sắt khổ 1.000 mm trong khu vực Hà Nội và thay hai cầu đơn bằng một cầu đôi.

Việc đầu tư đồng bộ cũng giúp nâng vận tốc tàu từ khoảng 95 lên 120 km/h, giảm thời gian đi lại khoảng 14 phút và được tính toán mang lại lợi ích kinh tế khoảng 50 tỷ đồng mỗi năm.

Một yếu tố khác là khảo sát địa chất cho thấy khu vực này có nền đất yếu. Nếu thi công đường thứ hai sau khi đường thứ nhất đã vận hành, nguy cơ lún ảnh hưởng đến tuyến đang khai thác sẽ cao hơn. Bên cạnh đó, một số công trình có thể bị chồng lấn với tuyến cao tốc kết nối Hà Nội - sân bay Gia Bình và tuyến đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh mới được quyết định chủ trương đầu tư.

Hướng tuyến được điều chỉnh của dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ảnh: Ban quản lý dự án đường sắt

Giải phóng mặt bằng tăng mạnh dù diện tích đất giảm

Theo phương án điều chỉnh, tổng diện tích đất dự án chiếm dụng giảm khoảng 556 ha, từ 2.632 ha xuống 2.075 ha, nhưng chi phí giải phóng mặt bằng lại tăng khoảng 34.849 tỷ đồng. So với báo cáo tiền khả thi trước đây, các địa phương đã xác định chính xác phạm vi thu hồi đất, kiểm đếm chi tiết và cập nhật chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định đất đai cùng đơn giá mới nhất năm 2026.

Trong khoản tăng này đã bao gồm 13.846 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng do bổ sung đoạn đường sắt Yên Viên - Gia Lâm.

Như vậy, diện tích đất giảm không đồng nghĩa chi phí giải phóng mặt bằng giảm, bởi đơn giá đất và chính sách bồi thường mới có tác động lớn đến tổng chi phí.

Thiết bị, giải pháp thiết kế làm tăng hơn 20.000 tỷ đồng

Dự án sau điều chỉnh tăng 15.326 tỷ đồng do bổ sung phương tiện, thiết bị, cập nhật số lượng phương tiện theo nhu cầu vận tải và điều chỉnh giá, tỷ giá đối với thiết bị nhập khẩu. Trong số này, chênh lệch tỷ giá làm tăng khoảng 1.825 tỷ đồng, còn chênh lệch suất đầu tư là 2.303 tỷ đồng.

Ngoài ra, việc điều chỉnh một số giải pháp thiết kế công trình làm tăng khoảng 5.360 tỷ đồng. Các điều chỉnh hướng tới tăng độ bền, ổn định và an toàn khai thác, bảo đảm thoát lũ, thích ứng biến đổi khí hậu, hạn chế chia cắt khu dân cư và phù hợp với quy hoạch mới của các địa phương sau sáp nhập.

Theo đó, một số đoạn nền đường đào sâu được dự kiến thay bằng hầm; nền đường đắp cao hoặc tuyến đi qua khu đô thị được thay bằng cầu. Tổng chi phí của hạng mục điều chỉnh này khoảng 5.360 tỷ đồng.

Theo Ban Quản lý dự án đường sắt, dù tổng mức đầu tư tăng mạnh, phần tăng do nguyên nhân chủ quan vẫn thấp hơn khoản dự phòng khoảng 30.773 tỷ đồng đã được tính trong chủ trương đầu tư được phê duyệt.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được Quốc hội phê duyệt năm 2025, dài khoảng 417 km, trong đó tuyến chính dài 389 km, tuyến nhánh dài 27,9 km. Theo phương án mới, chiều dài tuyến chính giảm xuống còn 362 km, tuyến nhánh tăng lên 62 km.

Điểm đầu dự án tại vị trí nối ray qua biên giới (tỉnh Lào Cai), điểm cuối tại ga Lạch Huyện (Hải Phòng). Tuyến được thiết kế khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, áp dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray, điện khí hóa. Tốc độ thiết kế đạt 160 km/h đối với tàu khách và 120 km/h đối với tàu hàng. Dự án khởi công trong năm 2025 và phấn đấu hoàn thành năm 2030.

Đoàn Loan