Vì sao cường quốc quân sự Mỹ phải 'sao chép' drone cảm tử giá rẻ của Iran?

Máy bay không người lái (drone) giá rẻ đang định hình lại xung đột Trung Đông, khiến Mỹ và Israel đau đầu, buộc Mỹ phải sao chép công nghệ này của Iran.

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bước sang tuần thứ hai, drone thu hút sự chú ý như một loại vũ khí then chốt. Mỹ, Israel và các quốc gia Trung Đông đã chịu thiệt hại nặng nề hơn dự kiến từ chiến lược phóng hàng nghìn máy bay không người lái cảm tử của Iran nhằm tấn công các cơ sở trọng yếu.

Drone có giá thành rẻ và không đòi hỏi công nghệ cao cấp nhưng có thể thực hiện tấn công và phòng thủ hiệu quả. Công thức lâu đời rằng phe chiến thắng trong một cuộc chiến phải triển khai số lượng lớn các hệ thống vũ khí chính xác, đắt tiền đang bộc lộ những rạn nứt.

'Shahed-136' của Iran: Rẻ hơn tên lửa

Hãng tin CNBC ngày 5/3 cho biết: "Các loại drone tiên tiến như 'Shahed-136', có khả năng bay tầm xa đã trở thành cốt lõi trong chiến lược trả đũa của Iran nhằm vào Mỹ cùng các đồng minh. Hàng nghìn chiếc đã được phóng đi cho đến nay".

CNBC thông tin thêm: "Dù hầu hết drone đã bị đánh chặn nhờ các hệ thống phòng thủ do Mỹ cung cấp như Patriot, nhiều chiếc Shahed-136 vẫn đánh trúng mục tiêu".

Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) cũng cho biết vào ngày 8/3 rằng 117 drone của Iran đã xâm nhập không phận.

Máy bay không người lái Shahed-136 (trái) và Shahed-131 của Iran tháng 10/2023. Ảnh: NurPhoto  

Shahed-136, được cho là phát triển từ đầu năm 2020 tại Iran, lần đầu tiên ra mắt công chúng vào năm 2021. Nó có khung máy bay hình tam giác, rộng 2,5m, dài 3,5m và nặng 200 kg. Tầm hoạt động tối đa được công bố là 2.500 km.

Shahed-136 mang theo đầu đạn nặng tối đa 50 kg ở phần mũi, tự bay đến mục tiêu và phát nổ. Tốc độ tối đa của nó là 185 km/h, chậm hơn tên lửa nhưng chính đặc điểm đó lại gây nguy hiểm cho đối thủ.

Hầu hết các hệ thống phòng không không phát hiện các vật thể bay chậm hoặc bay thấp vì chúng được thiết lập để lọc bỏ tín hiệu của chim và máy bay dân dụng.

Việc phải triển khai các hệ thống đánh chặn đắt tiền để ngăn chặn Shahed-136 cũng là một rắc rối lớn đối với Mỹ, Israel và các nước khác.

Mỗi chiếc Shahed-136 được cho là có giá từ 20.000 đến 50.000 USD. Khi so sánh với mức giá khoảng 4 triệu USD của mỗi tên lửa đánh chặn thuộc hệ thống Patriot của Mỹ, con số này là rất thấp.

Tại Mỹ, có quan điểm cho rằng Iran sở hữu đủ lượng drone để duy trì việc phóng hàng trăm chiếc trong ít nhất vài tuần. Dẫn lời các nguồn tin, CNN cho biết: "Chỉ vài ngày sau khi cuộc chiến với Iran bắt đầu, chính quyền ông Trump đã coi kho vũ khí Shahed-136 của Iran là một mối đe dọa quân sự nghiêm trọng".

Đài này đưa tin thêm: "Trong một cuộc họp kín gần đây của quốc hội, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine thừa nhận rằng drone của Iran là một vấn đề lớn hơn dự kiến".

Đáp lại, Mỹ đã triển khai mẫu drone LUCAS bắt đầu từ cuộc chiến này. LUCAS được cho là hoàn thiện vào năm ngoái, mô phỏng theo mẫu Shahed-136.

Trong bối cảnh quân đội Mỹ chật vật tìm cách phòng thủ trước Shahed-136, họ quyết định không tung ra một sản phẩm hoàn toàn mới mà sao chép trực tiếp.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth quan sát mẫu drone LUCAS tháng 7/2025. Ảnh: Quân đội Mỹ

Lauren Kahn, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi thuộc Đại học Georgetown, nhận định: "Đã rất lâu kể từ đầu Chiến tranh Lạnh, Mỹ mới đánh giá năng lực của một đối thủ, nhận thấy chúng có thể lấp đầy những khoảng trống của phe mình và chuyển sang sản xuất chúng trong nước".

LUCAS có kiểu dáng tương đương Shahed-136 nhưng kích thước nhỏ hơn đôi chút. Vật liệu chế tạo chưa được tiết lộ, nhưng nó nặng 80 kg, nhẹ hơn nhiều so với mẫu của Iran. Tầm hoạt động tối đa của máy bay này ngắn hơn, đạt 800 km và sức chứa đầu đạn cũng nhỏ hơn, ở mức 18 kg.

Mỗi drone LUCAS được cho là có giá 35.000 USD. Tên gọi LUCAS là từ viết tắt của "Low-cost Uncrewed Combat Attack System" (Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp), bản thân cụm từ này đã truyền tải thông điệp về giá.

Mỹ cũng được cho là đang sử dụng LUCAS để vô hiệu hóa các hệ thống phòng không của Iran. Nước này có kế hoạch đảm bảo tổng cộng 340.000 chiếc drone loại này vào đầu năm 2028.

Ngoài ra, Mỹ đã phát triển các loại drone có khả năng phát hiện Shahed-136 - tức là drone chuyên chặn drone. Theo Wall Street Journal (WSJ), hệ thống chống drone có tên "Merops" này đủ nhỏ để phóng từ xe bán tải và tìm kiếm các thiết bị đang lao tới bằng sóng vô tuyến, radar cùng tín hiệu nhiệt của mục tiêu.

Merops có thể bay với tốc độ hơn 290 km/h và lên độ cao tối đa khoảng 4,8 km. WSJ cho hay: "Khi cách mục tiêu khoảng 1,6 km, nó sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để khóa mục tiêu và phát nổ ở cự ly gần".

Mức giá hiện tại của Merops là khoảng 10.000 USD, với kỳ vọng có thể giảm xuống còn 7.000 USD tùy thuộc vào khối lượng sản xuất.

Trong ngành công nghiệp quốc phòng, có quan điểm cho rằng công nghệ drone càng tiến bộ, bản chất của chiến tranh sẽ thay đổi càng nhanh.

Steve Feldstein, nghiên cứu viên cấp cao tại Quỹ Carnegie, nhận định: "Drone không chỉ cung cấp các lựa chọn tấn công mới, mà còn mang lại cho các quốc gia yếu hơn về quân sự một phương tiện để gây sát thương phi đối xứng cho các cường quốc. Thế giới đang bước vào một kỷ nguyên mới của chiến tranh drone".