Vì sao các võ sĩ sumo khó thọ quá tuổi 60?

Tuổi thọ võ sĩ sumo thấp hơn xa trung bình người Nhật Bản

Trong thế giới võ thuật truyền thống Nhật Bản, sumo luôn mang một vị trí đặc biệt. Các rikishi, tức võ sĩ sumo, không chỉ là vận động viên mà còn được xem như biểu tượng văn hóa lâu đời gắn với Thần đạo. 

Họ sở hữu thân hình khổng lồ, bước lên dohyo với nghi lễ trang nghiêm và thi đấu bằng thứ võ thuật tưởng như đơn giản nhưng lại cực kỳ khắc nghiệt về mặt thể chất. 

Tuy nhiên, đằng sau hình ảnh đầy uy lực ấy là một thực tế gây nhiều tranh cãi suốt nhiều năm qua: các võ sĩ sumo thường có tuổi thọ thấp hơn đáng kể so với mặt bằng dân số Nhật Bản.

Nhiều thống kê từ giới nghiên cứu y học Nhật cho thấy tuổi thọ trung bình của cựu võ sĩ sumo chuyên nghiệp chỉ vào khoảng hơn 60 tuổi, thấp hơn rất xa so với mức trung bình trên 80 tuổi của nam giới Nhật hiện đại. 

Đây là nghịch lý khiến sumo trở thành đối tượng nghiên cứu đặc biệt trong khoa học thể thao: những con người được rèn luyện như vận động viên đỉnh cao lại phải đối mặt với nguy cơ bệnh tật và tử vong sớm rất lớn.

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở chính triết lý chuyên môn của sumo. Khác với phần lớn môn võ đối kháng hiện đại đề cao tốc độ hoặc phân hạng cân chặt chẽ, sumo gần như xem trọng tuyệt đối sức nặng cơ thể.

Trong một trận đấu diễn ra trên võ đài tròn nhỏ hẹp, mục tiêu của võ sĩ là đẩy hoặc quật đối phương ra ngoài. Điều này khiến khối lượng cơ thể trở thành lợi thế chiến thuật cực lớn.

Một rikishi ở đẳng cấp cao thường nặng từ 140kg đến hơn 200kg. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là béo phì thông thường. Các võ sĩ sumo sở hữu khối cơ rất lớn ở chân, hông và lưng dưới, hình thành từ việc luyện tập cường độ cực cao mỗi ngày.

Những bài shiko - động tác giậm chân nổi tiếng của sumo - hay các bài butsukari, tức liên tục lao đẩy đối thủ, tạo áp lực khổng lồ lên toàn bộ hệ cơ xương.

Tiến sĩ John Hoenigman, chuyên gia y học thể thao Mỹ từng nghiên cứu về sumo, nhận định rằng cơ thể võ sĩ sumo “vừa mang đặc điểm của vận động viên sức mạnh đỉnh cao, vừa mang nhiều dấu hiệu chuyển hóa giống bệnh béo phì”. Theo ông, đây là trạng thái sinh lý cực kỳ đặc biệt và cũng đầy rủi ro.

Chế độ ăn uống khắc nghiệt

Để duy trì trọng lượng khổng lồ ấy, các võ sĩ sumo phải theo đuổi chế độ ăn uống khác thường. Một rikishi chuyên nghiệp có thể nạp từ 5.000 đến hơn 10.000 kcal mỗi ngày, cao gấp nhiều lần người bình thường. 

Món ăn biểu tượng của giới sumo là chanko nabe, dạng lẩu giàu protein với thịt, cá, đậu phụ và rau, ăn kèm lượng lớn cơm và mì.

Điều đáng chú ý là võ sĩ sumo thường bỏ bữa sáng, tập luyện cường độ nặng vào buổi sáng trong trạng thái đói, sau đó mới ăn lượng thực phẩm khổng lồ rồi ngủ để cơ thể tăng hấp thụ năng lượng và tích mỡ. Đây là cơ chế giúp họ tăng cân nhanh phục vụ thi đấu, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực chuyển hóa rất lớn lên cơ thể.

Một nghiên cứu đăng trên cơ sở dữ liệu y học của National Center for Biotechnology Information (NCBI) cho thấy cựu võ sĩ sumo có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và suy thận. 

Đặc biệt, hội chứng ngưng thở khi ngủ xuất hiện với tần suất rất cao do lượng mỡ lớn quanh cổ và vùng bụng.

Giáo sư Kazuhiro Tanaka, chuyên gia sinh lý học thể thao tại Đại học Tsukuba, từng giải thích rằng khi còn thi đấu, việc tập luyện cường độ cao giúp các rikishi phần nào duy trì khả năng tim mạch và chuyển hóa. 

Tuy nhiên, sau khi giải nghệ, khối lượng vận động giảm mạnh trong khi cơ thể vẫn giữ mức cân nặng rất lớn. Theo ông, “đó là giai đoạn nguy hiểm nhất, bởi cơ thể không còn đủ mức tiêu hao năng lượng để kiểm soát những rối loạn chuyển hóa đã tích lũy suốt nhiều năm”.

Yếu tố võ thuật chuyên môn của sumo cũng góp phần khiến tuổi thọ võ sĩ bị ảnh hưởng. Trái với hình dung của nhiều người, sumo không phải môn “đứng đẩy nhau”. 

Một trận đấu đỉnh cao thường là sự va chạm trực diện cực mạnh giữa hai cơ thể nặng hàng trăm kg lao vào nhau ở tốc độ cao. Các đòn tachi-ai, tức pha xuất phát lao vào đầu trận, tạo ra lực tác động rất lớn lên cột sống, đầu gối và vùng cổ.

Theo các chuyên gia y học thể thao Nhật Bản, đầu gối của võ sĩ sumo chịu áp lực liên tục trong nhiều năm do phải chống đỡ khối lượng cơ thể khổng lồ khi đổi hướng hoặc ghì đối thủ. Tình trạng thoái hóa khớp, đau lưng mãn tính và tổn thương dây chằng xuất hiện với tỉ lệ rất cao.

Ngoài ra, sumo truyền thống còn tồn tại văn hóa chịu đựng chấn thương rất nặng nề. Trong nhiều thập niên, việc tiếp tục thi đấu dù đau đớn được xem là biểu hiện của tinh thần võ sĩ đạo. Không ít rikishi giấu chấn thương hoặc trì hoãn điều trị để tránh mất thứ hạng.

Cựu yokozuna Kisenosato từng thi đấu trong thời gian dài với chấn thương nghiêm trọng ở tay và ngực, trước khi buộc phải giải nghệ. Trường hợp này được báo chí Nhật xem như ví dụ điển hình cho áp lực truyền thống trong sumo chuyên nghiệp.

Dẫu vậy, giới nghiên cứu hiện đại cũng nhấn mạnh rằng không phải mọi võ sĩ sumo đều có tuổi thọ thấp. Những người giảm cân mạnh sau giải nghệ, thay đổi chế độ ăn và duy trì tập luyện aerobic thường cải thiện đáng kể sức khỏe tim mạch.

Một số cựu rikishi thậm chí trở thành hình mẫu giảm cân thành công sau khi rời sàn đấu. Tuy nhiên, với phần lớn võ sĩ, những tổn thương chuyển hóa và cơ xương tích lũy trong hàng chục năm thi đấu vẫn để lại hậu quả lâu dài.