Vì một Việt Nam khỏe mạnh: Chuyển từ tư duy 'khám chữa bệnh' sang 'chủ động phòng bệnh'

Ngày 24-4, với sự chỉ đạo của Bộ Y tế, báo Tuổi Trẻ, Văn phòng Bộ Y tế cùng Sở Y tế TP.HCM công bố chương trình "Vì một Việt Nam khỏe mạnh", góp phần thực hiện các mục tiêu nâng cao sức khỏe, gia tăng số năm sống khỏe và nâng cao chất lượng sống cho người dân theo tinh thần nghị quyết 72.

Chương trình có sự tham gia của ông Phan Trọng Lân - Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương (Bộ Y tế), Chủ tịch Hội Y học dự phòng Việt Nam, Trưởng ban cố vấn thường trực; ông Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế); nhà báo Lê Thế Chữ - Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ; nhà báo Trần Xuân Toàn - Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, Trưởng ban tổ chức chương trình "Vì một Việt Nam khỏe mạnh".

Kênh thông tin y tế tin cậy cho người dân

Ông Trần Xuân Toàn nhấn mạnh đây không chỉ là một dự án truyền thông thuần túy, mà là trách nhiệm tiên phong của một cơ quan truyền thông đa phương tiện đã quen thuộc với người dân Việt Nam hơn một nửa thế kỷ qua và là một lời cam kết hành động của Tuổi Trẻ trong việc đồng hành cùng ngành y tế để nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Ông Phan Trọng Lân đánh giá chương trình có ý nghĩa quan trọng góp phần thúc đẩy một cách tiếp cận phù hợp về chăm sóc sức khỏe trong giai đoạn hiện nay - đó là chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; chú trọng bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời.

Theo ông Lân, chúng ta không thể chờ đến khi người dân mắc bệnh mới can thiệp, mà phải bắt đầu từ việc giữ cho người dân khỏe mạnh ngay từ khi còn khỏe; phát hiện sớm nguy cơ, can thiệp sớm, quản lý sức khỏe liên tục, và nâng cao chất lượng sống ở từng giai đoạn của cuộc đời. 

Hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở chỗ xử lý tốt khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là loại bỏ, ngăn ngừa được nguy cơ trước khi bệnh xuất hiện, giảm được bệnh tật trước khi phải điều trị và giúp người dân sống khỏe hơn, sống lâu hơn, sống có chất lượng hơn.

"Một Việt Nam khỏe mạnh không chỉ là một Việt Nam kiểm soát tốt bệnh tật, mà còn là một Việt Nam trong đó mỗi người dân có cơ hội tiếp cận thông tin đúng, dịch vụ phù hợp và các điều kiện cần thiết để bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe ngay từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Chúng tôi kỳ vọng rằng dự án "Vì một Việt Nam khỏe mạnh" sẽ từng bước trở thành một kênh thông tin tin cậy, chuẩn xác, dễ tiếp cận, giúp người dân hiểu đúng hơn, hành động đúng hơn và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe", ông nhấn mạnh.

Người cao tuổi không phải là "gánh nặng" mà là nguồn lực

Trong khuôn khổ lễ công bố đã diễn ra hội thảo về "Kinh tế bạc thúc đẩy hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe". Đây là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở y tế, chuyên gia, doanh nghiệp nhằm chia sẻ góc nhìn, kinh nghiệm, giải pháp và mô hình thực tiễn trong việc phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe, thích ứng với xã hội già hóa.

Theo Bộ Y tế, dự kiến đến năm 2030, Việt Nam sẽ có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 17,5% dân số. Đáng chú ý Việt Nam chỉ mất khoảng 17 - 26 năm để chuyển từ giai đoạn "già hóa dân số" sang "dân số già" - một tốc độ thuộc nhóm nhanh trên thế giới. Điều này đặt ra áp lực lớn lên hệ thống y tế, đặc biệt trong quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc dài hạn.

Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Chỉ trong chưa đầy 20 năm nữa, chúng ta sẽ chuyển từ "già hóa" sang "dân số già". Áp lực này buộc chúng ta phải thay đổi tư duy: từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ y tế điều trị sang y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe chủ động, để người cao tuổi không phải là "gánh nặng" mà là nguồn lực.

Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết TP.HCM là một trong những địa phương có mức sinh thấp nhất cả nước. Theo nguyên tắc, mức sinh thay thế cần đạt trung bình 2,1 con/phụ nữ, nhưng hiện nay con số này chưa đạt được. 

Vì mức sinh thấp và tuổi thọ tăng đang khiến quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn. Tại TP.HCM bắt đầu già hóa muộn hơn cả nước khoảng 6 năm, nhưng tốc độ già hóa lại rất nhanh.

Cụ thể vào năm 2010, TP vẫn trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng, đến năm 2017 bước vào giai đoạn già hóa dân số, đến năm 2025 tỉ lệ này khoảng 11,6%. Dự báo năm 2038 chính thức trở thành xã hội già (trên 20%) và đến giai đoạn 2048 - 2050 có thể đạt mức xã hội siêu già (trên 30%).

"Chúng ta đang chứng kiến một quá trình chuyển đổi rất nhanh từ dân số vàng sang dân số già. Có thể nói một cách ngắn gọn là "chưa kịp giàu đã già". Chúng ta chưa tận dụng hết lợi thế của dân số vàng thì đã bước vào giai đoạn già hóa", ông Châu nói.

Việt Nam cần làm gì?

Theo ông Trần Đắc Phu, tuổi thọ trung bình người Việt Nam cao hơn so với nhiều quốc gia có cùng mức thu nhập. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại một vấn đề đáng suy nghĩ: "sống lâu nhưng chưa sống khỏe". Nhiều người trong chúng ta vẫn đang phải điều trị các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường... 

Chính vì vậy nghị quyết 72 đã nhấn mạnh một chuyển đổi rất quan trọng: từ tư duy "khám chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh". Điều này không có nghĩa là xem nhẹ công tác khám chữa bệnh, mà là thay đổi thứ tự ưu tiên và cách tiếp cận. Trước đây, chúng ta thường chờ có bệnh mới đi khám; còn hiện nay, cần chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Đặc biệt nghị quyết 72 cũng khẳng định vai trò then chốt của y tế cơ sở, trong đó có các trạm y tế xã. Chúng ta cần thay đổi nhận thức rằng tuyến cơ sở không phải là tuyến "kém quan trọng", mà chính là nền tảng của hệ thống y tế.

Để hướng tới mục tiêu một Việt Nam khỏe mạnh, chúng ta cần thay đổi tư duy từ thụ động sang chủ động, chú trọng phòng bệnh hơn chữa bệnh, phát huy vai trò của y tế cơ sở và tập trung vào các nhóm nguy cơ cao. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội.

Theo ông Phan Trọng Lân, hiện nay ngành y đang chuyển trọng tâm từ khám chữa bệnh sang phòng bệnh. Đây là một định hướng rất đúng. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải cụ thể hóa các chính sách thành hành động thực tiễn.

Không chỉ dừng lại ở chính sách chung, mà cần chuyển thành các giải pháp triển khai rõ ràng. Người dân cần hiểu rằng chăm sóc sức khỏe không chỉ là đến bệnh viện khi có bệnh, mà còn là tiêm chủng, dinh dưỡng hợp lý, khám sàng lọc định kỳ và phòng ngừa chủ động. 

Người cao tuổi cần được tạo điều kiện để tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội, đóng góp tri thức, kinh nghiệm và giá trị của mình. Ví dụ như nhiều cán bộ y tế, dù đã nghỉ hưu, vẫn còn rất nhiều năng lực và mong muốn đóng góp cho xã hội. Đây là nguồn lực quý giá cần được tận dụng.