'Vì một Việt Nam khỏe mạnh': Chặn bệnh từ sớm, chủ động nắm giữ tương lai

Trong bối cảnh bệnh không lây tăng, già hóa nhanh, tuổi thọ khỏe mạnh thấp, việc chủ động tầm soát bệnh, phát hiện sớm giúp giảm gánh nặng bệnh tật cho mỗi cá nhân và toàn xã hội.

Không đợi có bệnh mới đi khám

Trong một lần khám sức khỏe tổng quát, chị H.T.L. (43 tuổi, tỉnh Tây Ninh) được phát hiện bị ung thư tuyến giáp thể nhú, cho dù trước đó chị hoàn toàn không có triệu chứng gì bất thường.

Theo chồng chị L., chị gái của chị bị ung thư tuyến giáp và được tình cờ phát hiện trong một lần thăm khám sức khỏe. Lo sợ ung thư tuyến giáp có khả năng di truyền, chị L. đến bệnh viện thăm khám tổng quát kiểm tra.

Tại đây, khi siêu âm tuyến giáp, bác sĩ phát hiện chị có bướu tuyến giáp hai bên, vôi hóa rải rác tuyến giáp bên trái, được đánh giá là TIRADS V (khả năng ác tính). Chị L. được các bác sĩ phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp để triệt căn khối u. May mắn là khối u được phát hiện sớm, chưa có dấu hiệu di căn hay xâm lấn các cơ quan lân cận.

Sau mổ, sức khỏe chị L. đã phục hồi và trở lại sinh hoạt bình thường nhưng phải uống hormone tuyến giáp suốt đời nhằm thay thế nội tiết do tuyến giáp sản xuất, tránh nguy cơ suy giáp.

Các bác sĩ cho hay nếu phát hiện trễ và để kéo dài bệnh quá lâu sẽ khiến khối u diễn tiến di căn xa, việc điều trị trở nên khó khăn, phác đồ điều trị phức tạp. Vì vậy khám sức khỏe tổng quát và siêu âm tuyến giáp định kỳ ở phụ nữ, nhất là phụ nữ trong độ tuổi trung niên, là "chìa khóa" giúp tầm soát sớm ung thư tuyến giáp.

Bác sĩ Nguyễn Đức Thông, Trưởng khoa nội soi Bệnh viện Nguyễn Trãi (TP.HCM), cho hay một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là đa số bệnh nhân tại Việt Nam được phát hiện bệnh trong đó có ung thư ở giai đoạn muộn, làm hạn chế hiệu quả can thiệp.

Nếu không được tầm soát và điều trị kịp thời, các bệnh lý có thể tiến triển âm thầm theo thời gian và nặng dần. Do đó cần xây dựng các chương trình tầm soát chủ động thay vì chờ đến khi có triệu chứng, người dân nên được nội soi định kỳ khi đến độ tuổi nhất định.

Hướng đến tầm soát sức khỏe người dân mỗi năm 1 lần

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên cục trưởng Cục Y tế dự phòng Bộ Y tế Việt Nam - cho hay tuổi thọ trung bình của người Việt hiện cao hơn các quốc gia có cùng mức thu nhập, tuy nhiên số năm sống khỏe lại thấp do phải sống chung với bệnh nền, bệnh mạn tính...

Cùng với đó, "cửa sổ dân số vàng" đang dần khép lại, bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Nếu không có giải pháp kịp thời, gánh nặng về y tế, kinh tế và an sinh xã hội sẽ gia tăng đáng kể.

"Mặc dù tuổi thọ trung bình của người Việt tăng nhưng thực tế chúng ta đang đối mặt với thách thức "sống lâu nhưng không sống khỏe". Đã đến lúc cần thay đổi tư duy từ chờ có bệnh mới khám sang chủ động dự phòng từ sớm, từ xa", ông nhấn mạnh.

Theo ông Phu, nghị quyết 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ việc chuyển trọng tâm từ khám chữa bệnh sang phòng bệnh, thực hiện dự phòng từ sớm, từ xa và toàn diện trong suốt vòng đời. 

Như vậy y tế dự phòng, đặc biệt là y tế cơ sở, giữ vai trò then chốt trong quản lý sức khỏe cộng đồng. Khi đầu tư đúng hướng cho y tế dự phòng sẽ giúp giảm quá tải cho các bệnh viện, đặc biệt bệnh viện tuyến trên, đồng thời giảm chi phí chăm sóc cho gia đình và xã hội.

Ông lưu ý y tế cơ sở, cụ thể là trạm y tế phường, xã không chỉ là nơi khám chữa bệnh ban đầu mà phải trở thành nơi quản lý sức khỏe người dân. Cán bộ y tế cần nắm rõ trên địa bàn có bao nhiêu người mắc tăng huyết áp, ung thư hoặc các bệnh nền khác để theo dõi, tư vấn và điều trị kịp thời.

Việc khám sức khỏe tầm soát định kỳ cho cộng đồng tại trạm y tế đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Từ đó giảm áp lực và chi phí cho các bệnh viện lớn. Để làm được điều này cần tiếp cận được người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế ít có điều kiện chăm sóc sức khỏe. TP.HCM đang đi đầu trong việc khám sức khỏe miễn phí cho người già và người yếu thế.

PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho hay trong nhiều năm qua ngành y tế TP đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công tác khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy rất rõ: nếu hệ thống y tế chỉ tập trung vào điều trị khi người dân đã mắc bệnh sẽ luôn đối mặt với tình trạng quá tải, chi phí cao và hiệu quả chăm sóc sức khỏe khó đạt mức tối ưu.

Chính vì vậy khám sức khỏe, tầm soát, sàng lọc và quản lý sức khỏe người dân là một nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược lâu dài, song hành với hoạt động khám chữa bệnh. Trong năm 2026 ngành y tế sẽ triển khai đồng bộ giải pháp để mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe ít nhất mỗi năm một lần.

"Chúng tôi kêu gọi mỗi người dân hãy chủ động tham gia khám sức khỏe định kỳ, không chờ đến khi có bệnh mới đi khám. Chăm sóc sức khỏe không bắt đầu từ bệnh viện mà bắt đầu từ ý thức chủ động của mỗi người dân.