Tuyệt kỹ tạo tác cây cảnh từ dây kim loại

"TẦM SƯ" HỌC NGHỀ BONSAI

Cuối năm 2024, anh Trần Điền Điền mang đến Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ VN bộ sưu tập gồm 12 tác phẩm chế tác từ dây đồng, lấy cảm hứng từ các biểu tượng văn hóa, như Nghìn năm cố đô, Làng cổ và Cành vàng lá ngọc. Những cây bonsai kim loại với dáng thế mềm mại, chi tiết tinh xảo và bố cục công phu khiến nhiều người tham dự không khỏi trầm trồ. Các tác phẩm của anh tái hiện hình ảnh cây cảnh quen thuộc nhưng bằng một chất liệu hoàn toàn khác, đó là những sợi dây đồng được uốn nắn tỉ mỉ, kết hợp với đá để tạo thành cành lá, hoa trái.

Kết quả, anh được ban tổ chức trao giải ba cho bộ tác phẩm. Đây không chỉ là sự ghi nhận cho quá trình miệt mài sáng tạo mà còn trở thành cột mốc quan trọng trong hành trình làm nghề của chàng trai sinh năm 1997. Từ thành tích đó, đến cuối năm 2025, anh Trần Điền Điền chính thức được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Huế, trở thành một trong những nghệ nhân trẻ nhất cả nước trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, với một ngành nghề sáng tạo mới: chế tác bonsai từ dây kim loại.

Một chậu bonsai dây đồng "khủng" được nghệ nhân Trần Điền Điền (phải) giao cho khách hàng

ẢNH: HOÀNG SƠN

Trước khi trở thành một nghệ nhân trẻ, Điền đã bắt đầu con đường thủ công từ khi còn là học sinh trung học. Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề thủ công ở vùng núi A Lưới, Điền sớm tiếp xúc với các công việc chế tác bởi cha anh cũng là thợ thủ công lành nghề. Năm 16 tuổi, anh bắt đầu thử nghiệm những sản phẩm thủ công đầu tiên. Đến khi trở thành sinh viên Trường ĐH Sư phạm - ĐH Huế, anh vẫn duy trì việc chế tác như một cách vừa rèn tay nghề, vừa kiếm thêm thu nhập trang trải cuộc sống.

"Thời gian đầu, ở VN gần như chưa có ai làm nên tôi chủ yếu tự học kỹ thuật qua các nguồn nước ngoài", anh Điền kể: "Để làm được một cây hoàn chỉnh, người làm phải hình dung được cái cây trong đầu trước, rồi mới bắt tay vào tạo hình. Bonsai không chỉ là kỹ thuật mà còn là nghệ thuật bố cục và cảm quan thẩm mỹ. Vì vậy, phần uốn dây thì tôi học trên mạng, còn tạo hình cây thì phải học từ các nghệ nhân bonsai ở Huế". Anh dần nhận ra nếu muốn tiến xa hơn với nghề, không thể chỉ mày mò mà phải "tầm sư" học nghệ thuật bonsai.

Anh Điền (bìa trái) giới thiệu nghệ thuật bonsai từ dây đồng với lãnh đạo Bộ VH-TT-DL và đại biểu các nước ASEAN trong một sự kiện

ẢNH: HOÀNG SƠN

Khi còn là sinh viên, ngoài những buổi đến lớp, Điền thường tìm đến vườn cây của các nghệ nhân lớn tuổi để quan sát và học hỏi. Những buổi trò chuyện bên vườn cây cảnh giúp anh hiểu thêm về nguyên lý tạo nên vẻ đẹp của bonsai, như cách chia cành, tạo thế, giữ tỷ lệ… Những nguyên tắc ấy sau này được anh vận dụng khi làm việc với kim loại.

KHÁT VỌNG LAN TỎA NGHỀ

Từ những lần mày mò của một học sinh mê làm đồ thủ công, hành trình ấy dần mở ra một con đường nghề nghiệp nghiêm túc. Ở đó, đam mê, sự kiên trì đã giúp anh Điền bước vào một lĩnh vực sáng tạo còn rất mới của thủ công mỹ nghệ VN. Để rồi hôm nay, mỗi lần mang sản phẩm đến các triển lãm, hội chợ, những "gốc cây" uốn từ hàng trăm sợi kim loại mảnh được trưng bày với dáng thế cổ kính, cành tỏa ra mềm mại như cây thật. Các tác phẩm của anh Điền luôn thu hút sự chú ý của khách thưởng lãm và thường bán hết rất nhanh ngay tại các sự kiện.

Anh Điền nhận danh hiệu Nghệ nhân Huế vào cuối năm 2025, lúc chỉ mới 28 tuổi

ẢNH: HOÀNG SƠN

Nghệ nhân Điền cho biết để hoàn thiện một cây bonsai kim loại, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Trước hết là tạo "cốt cây" bằng cách xoắn nhiều sợi dây kim loại với nhau để hình thành thân và bộ khung ban đầu. Sau đó, người thợ tiếp tục chia cành, tạo chi theo nguyên lý của bonsai thật. Công đoạn mất nhiều thời gian nhất là đính đá. Những viên đá nhỏ có lỗ chỉ khoảng 0,8 mm phải được xỏ dây đồng qua rồi khóa lại từng viên để tạo thành các cành hoa. Sau khi hoàn thiện phần cành đá, nghệ nhân sẽ chỉnh lại bố cục tán cây trước khi gắn vào chậu. Bước cuối cùng là phủ một lớp epoxy trong suốt để bảo vệ sản phẩm. Lớp keo này giúp cây không rỉ sét, giữ màu và tăng độ bền. "Nhờ lớp bảo vệ này nên khách chỉ cần xịt nước là cây lại sạch như mới", anh Điền nói.

Nghệ thuật chế tác bonsai từ dây đồng luôn thu hút sự quan tâm của công chúng bởi sự mới mẻ, độc đáo

ẢNH: HOÀNG SƠN

Hiện nay, xưởng sản xuất của anh Điền đặt tại vùng cao A Lưới, còn ở trung tâm TP.Huế là nơi phân phối chính. Trong gia đình, 3 anh em cùng tham gia làm nghề, mỗi người đảm nhận một công đoạn trước khi sản phẩm được hoàn thiện. Các tác phẩm nhỏ dùng để bàn có giá từ 1,5 - 2 triệu đồng, trong khi những sản phẩm lớn có thể lên tới hàng chục triệu đồng. "Có những sản phẩm lớn tôi làm với giá khoảng 60 triệu đồng, thường được khách đặt làm quà tặng tân gia", Điền cho biết.

Không chỉ làm nghề, anh Điền còn mong muốn tạo việc làm cho những người có hoàn cảnh khó khăn. Một số công đoạn như xâu đá, đính đá được giao cho những phụ nữ lớn tuổi, người bán hàng ở chợ hoặc lao động tự do vì công việc này không đòi hỏi kỹ thuật cao, chỉ cần tỉ mỉ. "Tôi cũng muốn truyền nghề cho người khuyết tật để họ có thể tự lo cho cuộc sống của mình, vì sản phẩm này có giá trị khá tốt và thị trường phía bắc rất ưa chuộng", anh chia sẻ và cho biết thêm: "Trước đó, thông qua một trung tâm bảo trợ xã hội tại TP.HCM, tôi từng tham gia truyền nghề cho nhiều người yếu thế. Họ đã làm thành công các sản phẩm lưu niệm, có thể tự mưu sinh từ đôi tay của mình". (còn tiếp)

Những tác phẩm bonsai từ dây đồng của anh Điền luôn thu hút người thưởng lãm tại các hội chợ

ẢNH: HOÀNG SƠN