Từ 'siêu El Nino' 10 năm trước đến nguy cơ sắp đối mặt của Việt Nam

'Siêu El Nino' và chuỗi 39 ngày nắng nóng gay gắt

Theo Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhìn lại lịch sử, các đợt El Nino mạnh thường để lại những tác động rất rõ nét đối với thời tiết, khí hậu và thiên tai ở Việt Nam. Gần đây nhất là đợt "siêu El Nino" 2015 - 2016, được đánh giá là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các "siêu El Nino" năm 1982 - 1983 và 1997 - 1998.

El Nino đã xuất hiện và có khả năng đạt cường độ rất mạnh, trở thành một trong những 'siêu El nino' trong hơn 125 năm qua

NGUỒN: NOAA

Tác động nổi bật nhất trong giai đoạn 2015 - 2016 là tình trạng nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Năm 2015 ghi nhận một mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung bộ đã vượt qua kỷ lục năm 2014, kéo dài tới 32 ngày ở nam Trung bộ, 36 ngày ở trung Trung bộ và 39 ngày ở bắc Trung bộ. Trong đợt nắng nóng này, nhiệt độ cao nhất tại bắc Trung Bộ phổ biến từ 39 - 41°C, trong đó nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7°C vào ngày 30.5.

Cùng với đó, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng đã dẫn đến tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng và gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống người dân.

Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7 - 8.

Tuy vậy, trong điều kiện El Nino, lượng mưa có xu thế giảm nhưng có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ. Ví dụ như mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7.2015 tại Quảng Ninh; xa hơn vào tháng 9.2009 xuất hiện đợt lũ lịch sử sau cơn bão số 9 (Ketsana) tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi.

El Nino mới bắt đầu, nhiệt độ trung bình đã cao hơn từ 1,5 - 2,5°C

Dự báo El Nino lần này với cường độ có thể tương đương sự kiện El Nino lịch sử 2015-2016 và nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950. Nhìn lại lịch sử cho thấy các đợt El Nino mạnh thường gây tác động rõ rệt đến thời tiết và khí hậu Việt Nam. Dự báo, lượng mưa trong hầu hết các vùng của cả nước phổ biến thiếu hụt từ 25 - 50%; nhất là Duyên hải nam Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ. Vì thế nguy cơ cao xảy ra hạn hán và thiếu nước xảy ra nghiêm trọng tại Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ. Đặc biệt xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và lấn sâu vào nội đồng.

Việt Nam là một trong những nơi chịu tác động nặng nề của El Nino

ẢNH: DUY TÂN

Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.

Dự báo, nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi toàn quốc dự báo trong các tháng cuối năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5°C riêng tháng 10 - 12.2026 thậm chí nhiệt độ có thể cao hơn từ 1 - 2°C. Do vậy trong tháng còn lại mùa hè năm 2026 tại khu vực Bắc bộ và Trung bộ nắng nóng tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF) cho biết: Trong thời kỳ từ 11.5 - 10.6.2026, nhiệt độ trung bình trên hầu khắp cả nước phổ biến cao hơn so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 0,5 - 1,5°C, riêng khu vực đông Bắc bộ, Thanh Hóa đến Quảng Ngãi phổ biến cao hơn từ 1,5 - 2,5°C, có nơi cao hơn.

Trong giai đoạn này, khu vực Bắc bộ, Thanh Hóa - Huế và duyên hải nam Trung bộ xuất hiện 3 đợt nắng nóng diện rộng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36 - 39°C, có nơi trên 40°C. Trong đó, đáng chú ý tại Quảng Ngãi đã ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày 8.6 là 40,5°C bằng giá trị cao nhất lịch sử trong 2 lần là năm 1983 và năm 2021.