Từ 100 triệu người dùng đến làn sóng phản kháng: AI đang khiến nước Mỹ “quay xe”?

Trí tuệ nhân tạo (AI) được Thung lũng Silicon quảng bá như động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu. Nhưng trên thực tế, một làn sóng phản đối đang âm thầm lan rộng khắp nước Mỹ.
Từ các mục sư, nông dân cho đến nghệ sĩ và giáo viên, ngày càng nhiều người lên tiếng cảnh báo rằng công nghệ này có thể gây ra những hệ lụy vượt ngoài kiểm soát. Những câu chuyện riêng lẻ tại Texas, Indiana hay Idaho đang dần kết nối thành một phong trào quốc gia.
Tại đây, các nhóm xã hội rất khác nhau cùng chung một mối lo. AI đang phát triển quá nhanh, trong khi các quy định và thảo luận công khai lại tụt lại phía sau.

Làn sóng phản đối AI lan rộng khắp nước Mỹ

Khởi nguồn của sự phản đối không đến từ các chính trị gia hay chuyên gia công nghệ, mà từ chính những người dân bình thường. Tại Austin, Texas, mục sư Michael Grayston bắt đầu quan tâm đến AI sau khi nghe về một mối quan hệ giữa con người và “bạn đồng hành trí tuệ nhân tạo” suýt phá vỡ một cuộc hôn nhân.
Đối với ông, đây không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn là dấu hiệu của một vấn đề đạo đức sâu xa. Ở một diễn biến khác, tại Boise, Idaho, nhạc sĩ Jack Gardner và vợ là một giáo viên âm nhạc lại nhìn thấy nguy cơ từ góc độ nghề nghiệp.
Khi phát hiện AI có thể tạo ra các bài hát sử dụng chất liệu có bản quyền, họ đã thành lập một nhóm địa phương nhằm vận động xây dựng luật kiểm soát AI. Chỉ trong thời gian ngắn, nhóm đã thu hút 10 tình nguyện viên và 500 chữ ký ủng hộ.
Trong khi đó, tại Wolcott, Indiana, câu chuyện lại mang màu sắc môi trường. Gia đình Snyder, những nông dân địa phương, phản đối việc xây dựng một trung tâm dữ liệu cách nhà họ chỉ 300 thước.

Lý do rất cụ thể khi cơ sở này dự kiến tiêu thụ hơn 4 triệu gallon nước mỗi ngày, đe dọa nguồn nước ngầm và hệ sinh thái xung quanh.

Từ những cá nhân chưa từng tham gia chính trị, họ trở thành những nhà hoạt động tích cực. Và thậm chí là tài trợ cho chiến dịch bãi nhiệm các quan chức địa phương ủng hộ dự án.

Làn sóng phản đối AI lan rộng khắp nước Mỹ

Điểm đáng chú ý là phong trào này không bị giới hạn bởi hệ tư tưởng. Nó trải dài từ các nhân vật bảo thủ như Stephen K. Bannon đến các chính trị gia cấp tiến như Bernie Sanders. Sự đa dạng này phản ánh một thực tế: nỗi lo về AI không còn là vấn đề của riêng một phe phái nào.
Điều gắn kết họ lại với nhau là cảm giác rằng các công ty công nghệ đang đặt lợi nhuận lên trên lợi ích xã hội. Nhiều người lo ngại rằng hàng trăm tỷ USD đầu tư vào AI cuối cùng sẽ chỉ làm giàu thêm cho giới siêu giàu. Trong khi tầng lớp trung lưu và lao động phải gánh chịu hậu quả.

Công nghệ tăng tốc, xã hội hụt hơi vì những khoảng trống quy định

Sự bùng nổ của AI bắt đầu rõ rệt từ năm 2022, khi Chat GPT đạt 100 triệu người dùng chỉ trong hai tháng. Đây là một tốc độ tăng trưởng chưa từng có trong lịch sử phần mềm. Kể từ đó, ngành công nghệ đã đổ hàng trăm tỷ USD vào việc xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ AI, khiến chúng mọc lên khắp nơi.
Nhưng song song với tốc độ phát triển này là một khoảng trống đáng kể về mặt chính sách. Nhiều nhà phê bình cho rằng Washington chưa có một cuộc thảo luận đủ sâu về tác động của AI.

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders từng đặt câu hỏi: với một công nghệ có thể ảnh hưởng đến mọi người dân, tại sao lại thiếu vắng những cuộc tranh luận quy mô lớn về tương lai của nó?
Chính quyền Mỹ cho biết mục tiêu là duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu về AI. Đồng thời yêu cầu các công ty công nghệ phải tự chi trả chi phí năng lượng và hạ tầng cho các trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, với nhiều người dân, những cam kết này vẫn chưa đủ.

Vợ chồng nhà Snyder đang kiện để ngăn chặn việc xây dựng một trung tâm dữ liệu AI bên cạnh khu đất của họ

Một phần nguyên nhân khiến công chúng lo ngại là chính những cảnh báo từ giới công nghệ. Các lãnh đạo như Elon Musk, Sam Altman hay Dario Amodei từng nhiều lần nhấn mạnh AI có thể đe dọa việc làm và gây ra hậu quả khó lường.
Khi những người xây dựng công nghệ cũng tỏ ra lo lắng, niềm tin của xã hội càng bị lung lay. Kết quả là thái độ công chúng đang thay đổi rõ rệt.
Một khảo sát của Đại học Quinnipiac cho thấy 55% người trưởng thành tại Mỹ tin rằng AI gây hại nhiều hơn lợi. Đây là con số đáng chú ý đối với một công nghệ được kỳ vọng là động lực kinh tế mới.
Bối cảnh này càng trở nên nhạy cảm khi người dân vẫn còn ký ức tiêu cực về mạng xã hội. Các nền tảng từng bị chỉ trích vì làm gia tăng phân cực chính trị và gây ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
Những lo ngại đó giờ đây đang được “chuyển tiếp” sang AI. Thực tế pháp lý gần đây cũng góp phần làm gia tăng áp lực. Meta và YouTube đã bị tòa án xác định có trách nhiệm trong các vụ việc liên quan đến sản phẩm gây nghiện cho người trẻ, với các khoản phạt lên tới hàng trăm triệu USD.
Những phán quyết này củng cố quan điểm rằng các công ty công nghệ có thể bị buộc chịu trách nhiệm nếu sản phẩm gây hại. Ngoài ra, thị trường lao động cũng đang phản ánh những thay đổi.
Từ năm 2022 đến 2025, khoảng 150.000 việc làm trong lĩnh vực công nghệ đã biến mất. Các đợt cắt giảm nhân sự tại những tập đoàn lớn càng làm dấy lên lo ngại rằng AI đang thay thế con người ngay trong chính ngành công nghệ.
Không phải tất cả đều bi quan. Một số lãnh đạo doanh nghiệp, như CEO Nvidia Jensen Huang, cho rằng AI sẽ tạo ra nhiều việc làm hơn là phá hủy chúng, đồng thời giúp giảm chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, những tuyên bố lạc quan này chưa đủ để xoa dịu làn sóng hoài nghi.
Trên thực tế, ngành công nghệ đã bắt đầu phản ứng bằng cách đầu tư mạnh vào các chiến dịch chính trị nhằm bảo vệ lợi ích của mình. Hàng trăm triệu USD được đổ vào các siêu PAC để hỗ trợ những chính trị gia ủng hộ AI hoặc phản đối việc siết chặt quy định.
Dù vậy, những người phản đối không tự xem mình là “kẻ chống công nghệ”. Họ khẳng định mục tiêu là thúc đẩy các quy định hợp lý và đảm bảo AI được phát triển một cách có trách nhiệm.
Câu chuyện của mục sư Grayston là một ví dụ điển hình. Ông không kêu gọi cấm AI, mà tổ chức các buổi thảo luận tại nhà thờ và xây dựng tài liệu giáo dục để giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về công nghệ này.
Tương tự, gia đình Snyder, những người tự nhận là “Cộng hòa chính thống” lại hợp tác với những người có quan điểm chính trị khác để phản đối trung tâm dữ liệu. Sự hợp tác vượt ranh giới này cho thấy AI đang trở thành một vấn đề xã hội rộng lớn, vượt qua các chia rẽ truyền thống.
Ở Boise, cộng đồng nghệ thuật cũng đang tích cực tham gia. Các nghệ sĩ lo ngại rằng AI, được huấn luyện bằng dữ liệu có bản quyền, có thể tạo ra sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với họ chỉ trong vài giây.
Những câu chuyện này phản ánh một thực tế: AI không còn là khái niệm trừu tượng. Nó đã bắt đầu tác động trực tiếp đến đời sống, từ công việc, môi trường đến các mối quan hệ cá nhân. Và chính điều đó đang thúc đẩy một câu hỏi lớn hơn: liệu xã hội có kịp thích nghi với tốc độ phát triển của công nghệ?
Hiện tại, câu trả lời vẫn chưa rõ ràng. Nhưng với việc ngày càng nhiều người dân bình thường tham gia vào cuộc tranh luận, một điều chắc chắn là AI không còn là “sân chơi riêng” của Thung lũng Silicon.
Cuộc đối đầu giữa công nghệ và xã hội đã bắt đầu và có thể sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới.
*Nguồn bài viết: NYT