Trường tiểu học đập tan định kiến 'con gái học chữ chỉ để cãi chồng'

Trước thế kỷ 20, người ta thường cho rằng "con gái không cần học chữ, chỉ cần nội trợ", "con gái học chữ chỉ để cãi chồng". Với 178 nữ sinh, Trường tiểu học Brieux không chỉ dạy nữ công gia chánh (thêu thùa, may vá) mà còn dạy chữ Quốc ngữ, tiếng Pháp và các môn khoa học tự nhiên. Tất cả nhằm trang bị cho phụ nữ những kỹ năng cần thiết để có thể vừa tham gia xã hội vừa vun vén gia đình.

Sự thay đổi này có sự đóng góp không nhỏ của các phong trào canh tân như Đông Kinh Nghĩa Thục (1907), nơi cụ Lương Văn Can cùng các trí thức Tây học tiên phong mở các lớp dành cho phụ nữ. Trường tiểu học Brieux là trường công lập cụ thể hóa những tư tưởng tiến bộ đó.

Là ngôi trường 2 tầng khá lớn, Trường tiểu học Brieux đặt theo tên nhà viết kịch người Pháp (dòng chữ École Brieux hiện vẫn còn trên mặt tiền công trình). Năm 1948 trường đổi tên thành Thanh Quan (Bà Huyện Thanh Quan - tên một nhà thơ nổi tiếng VN thế kỷ 19).

Trên mặt tiền trường có trang trí 2 con rồng đắp vẩy sành - ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo

Dòng chữ Ecole Brieux (Trường tiểu học Brieux) hiện vẫn còn trên mặt tiền công trình - ký họa của KTS Trần Xuân Hồng

Trước đây, trường nằm bên phố Hàng Trống. Vì nhu cầu sử dụng, năm 1912 trường dời về một nhà hát cũ của người Hoa trên phố Hàng Cót (vị trí hiện nay). Từ năm 1923 - 1926, công trình được mở rộng theo bản vẽ của KTS Charles Lacollonge.

Trường học vẫn còn lưu giữ nhiều dấu xưa - ký họa của KTS Hoàng Dũng

Trường Thanh Quan mang phong cách kiến trúc Đông Dương - ký họa của KTS Duy Huỳnh

Nổi bật ở tầng trên là mái ngói vẩy cá uốn lượn khá giống kiểu cổng vào các cung, phủ Trung Hoa ngày xưa. Trên bờ mái ngói hãy còn dấu tích trang trí: hoa cúc và dây lá cách điệu, chữ Hán (Kim, Ngọc). Điểm nhấn lạ mắt ngay dưới mái ngói vẩy cá là 2 con rồng rất đẹp đắp nổi bằng men trắng điểm xanh. Tại vị trí cửa sổ tròn giữa 2 con rồng, theo một số nguồn, trước đây có gắn một cái đồng hồ.

Một góc trường học - ký họa của KTS Hà Vũ

Trường tiểu học Thanh Quan đến nay đã hơn 100 năm tuổi-ký họa của KTS Khánh Vũ

Với mái ngói, hành lang rộng, cửa cao rộng, chi tiết trang trí truyền thống… công trình này mang phong cách kiến trúc Đông Dương (do KTS người Pháp Ernest Hébrard đề ra, pha trộn kiến trúc phương Tây và kiến trúc truyền thống Đông Dương, Trung Quốc nhằm thích ứng khí hậu nhiệt đới).