7 hours ago
2
Theo tiến sĩ Anne Cotton, giáo dục phổ thông cần phải chuẩn bị hành trang cho học sinh xa hơn tuổi 18 trong bối cảnh hiện nay
ẢNH: NGỌC LONG
Tiến sĩ Anne Cotton hiện đảm nhận vai trò Hiệu trưởng King's College School, Wimbledon (King's) ở Anh, và cũng là phụ nữ đầu tiên giữ cương vị này trong lịch sử 197 năm của nhà trường. Bà lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ đều tại ĐH Oxford (Anh) - ngôi trường nhiều năm liền giữ vị trí số 1 thế giới theo bảng xếp hạng của Times Higher Education - và sẽ trở thành Chủ tịch Hội nghị hiệu trưởng các trường tự chủ (HMC) nhiệm kỳ 2026-2027 tới.
Trường phổ thông giáo dục toàn diện thế nào?
Phát biểu ở diễn đàn "Giáo dục Anh trong việc định hình thế hệ công dân toàn cầu" tổ chức tại Nhà hát TP.HCM hôm 9.5, tiến sĩ Cotton cho rằng người trẻ hiện nay đang lớn lên trong một thế giới đầy phức tạp, bất định, nơi công nghệ đang thay đổi gần như mọi mặt của cuộc sống trong khi cuộc cạnh tranh suất học và việc làm ở các đơn vị hàng đầu ngày càng khốc liệt.
Bởi thế, nếu chỉ chú trọng đến việc đạt điểm cao trong các kỳ thi thì học sinh sau tốt nghiệp rất dễ chênh vênh khi đối mặt với bối cảnh mới.
Đó là lý do bà cho rằng giáo dục phổ thông cần phải bổ sung mục đích. Bên cạnh việc giúp các bạn đủ điều kiện vào ĐH, trường cũng phải hướng dẫn các bạn cách phát triển bản thân trên giảng đường. Hay ngoài nắm bắt cơ hội, các bạn sẽ phải học cách kiến tạo chúng.
"Một nền giáo dục xuất sắc không chỉ chuẩn bị hành trang cho bạn trẻ ở ngưỡng 18 mà phải giúp họ sẵn sàng đến tận tuổi 25 và xa hơn thế nữa", tiến sĩ Cotton chia sẻ.
Để hiện thực hóa điều này, bà đề xuất triết lý giáo dục "Trí tuệ, tinh thần, nhân cách" (Mind, spirit, heart).
Trong đó, khía cạnh "trí tuệ" yêu cầu người trẻ phải thật sự biết cách tư duy chứ không chỉ dừng ở những điểm số chót vót. Điều này thể hiện qua kỹ năng tư duy phản biện; đánh giá thông tin; phân biệt sự sâu sắc giữa những thứ hời hợt, nhất là trên mạng xã hội; tương tác có tư duy với công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) chứ không thụ động tiêu thụ nội dung...
"Thói quen tư duy ngày càng quan trọng trong một thế giới dư thừa thông tin", bà nói.
Ở khía cạnh "tinh thần", là giúp người trẻ biết cách cộng tác với người khác từ giao tiếp, thấu cảm, lãnh đạo tới xây dựng những mối quan hệ bền vững. Song song đó, các bạn phải chú trọng sức khỏe tinh thần và sự an khang - của cả bản thân lẫn những người xung quanh.
Cuối cùng, người trẻ cần học cách tự tin vào bản thân, can đảm khám phá mình là ai, tự do phát triển đam mê và xây dựng năng lực phục hồi sau thử thách (resilience) - những yếu tố giúp hình thành "nhân cách" của các bạn.
Kết hợp cả ba khía cạnh trên, học sinh có thể phát triển toàn diện.
Nói với Thanh Niên, tiến sĩ Anne Cotton lưu ý trong thế giới mở, một điểm khác các trường phổ thông cần quan tâm là xây dựng mạng lưới quốc tế. Đó có thể là kết nối giữa các trường trong và ngoài nước với nhau, hoặc xa hơn nữa là thành lập cơ sở thành viên tại nước ngoài.
Điều này vừa giúp phát triển đội ngũ giáo viên, lại vừa giúp học sinh có tư duy toàn cầu và năng lực liên văn hóa khi làm việc cùng thầy cô, bạn bè quốc tế.
"Càng nhiều kết nối, càng có thêm cơ hội hợp tác. Đây là mối quan hệ mang lại lợi ích hai chiều cho cả trường Việt và trường nước bạn", tiến sĩ Cotton phân tích.
Ông William Lawrenson phát biểu chào mừng
ẢNH: NGỌC LONG
Anh là một trong những nước đặc biệt chú trọng khía cạnh này. Hồi đầu năm, quốc gia này công bố Chiến lược giáo dục quốc tế mới, khuyến khích các trường phát triển chương trình giáo dục xuyên quốc gia (TNE) thay vì chỉ thu hút người học tới Anh. Anh xem Việt Nam là một trong 5 thị trường ưu tiên, và Anh cũng là quốc gia đang có nhiều hợp tác TNE nhất Việt Nam, theo Phó tổng lãnh sự Anh tại TP.HCM William Lawrenson.
"Nền giáo dục Anh đặc biệt coi trọng lòng tự tin, tính độc lập, khả năng hợp tác và sự phục hồi. Đây không chỉ là những phẩm chất học thuật mà còn là kỹ năng sống", ông Lawrenson nhận định.
Không còn bằng ĐH "an toàn", phải làm sao?
Tại sự kiện, một phụ huynh băn khoăn trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng, dường như không có chương trình hay bằng ĐH nào được xem là "an toàn" hay chắc chắn dẫn tới thành công. Trước thực tế này, chúng ta nên chuẩn bị hành trang cho con em như thế nào?
Tiến sĩ Ryan Duy Lương, tốt nghiệp ngành tối ưu hóa tính toán tại Imperial College London (Anh) - ngôi trường đứng thứ 2 thế giới theo QS 2026 - nhận định điều cần làm là giúp bạn trẻ trở thành những công dân toàn cầu có năng lực tự chủ. Theo ông, kiến thức hiện nay là một loại dữ liệu ai cũng có thể tiếp cận được. Song chỉ có dữ liệu thôi thì chưa đủ, mà quan trọng là chúng ta biết cách đưa dữ liệu vào công việc và cuộc sống thực tế.
Ông Kieran McLaughlin (bìa trái) và ông Ryan Duy Lương (bìa phải) trao đổi với phụ huynh tại diễn đàn
ẢNH: NGỌC LONG
Còn cựu sinh viên ĐH Cambridge (Anh) Kieran McLaughlin, Hiệu trưởng sáng lập King's College Wimbledon TP.HCM, cho rằng chúng ta không thể dạy trước những điều còn chưa xảy ra.
"Không ai có thể khẳng định rằng 20 năm nữa thế giới sẽ thế này, công nghệ sẽ thế kia nên giờ trường học phải dạy một thứ hoàn toàn khác. Điều cần làm là trang bị cho người trẻ những kỹ năng cần thiết để đối mặt với biến động", ông nói.
Ba kỹ năng được ông McLaughlin đề ra là sáng tạo, tư duy đa chiều và vận dụng kiến thức vào những tình huống mới lạ. "Đây là phương án khả dĩ chúng ta có thể giúp người trẻ sẵn sàng cho tương lai", nam hiệu trưởng cho hay.
