Triết gia Phục hưng luận về chính trị La Mã

Qua chính trị La Mã, học giả Niccolò Machiavelli rút ra các nguyên lý về bản chất quyền lực, sự thịnh vượng và suy vong của các quốc gia.

Ra đời vào đầu thế kỷ 16, Luận về chính trị La Mã là công trình khảo cứu của Niccolò Machiavelli - cha đẻ ngành khoa học chính trị hiện đại người Italy. Lấy cảm hứng từ 10 quyển đầu trong bộ sử ký của sử gia La Mã cổ đại Titus Livius, Machiavelli biên soạn hàng chục bài luận về bản chất quyền lực, thiết chế chính trị và đời sống cộng hòa. Theo Amazon, tác phẩm được xuất bản năm 1531, bốn năm sau khi Machiavelli qua đời.

Bản tiếng Việt cuốn "Luận về chính trị La Mã - Từ mười quyển đầu lịch sử La Mã của Titus Livius" do hai dịch giả Trịnh Huy Ninh và Trịnh Ngọc Minh chuyển ngữ, nhà xuất bản Hà Nội kết hợp Omega + phát hành trong tháng 6. Ảnh: Omega+

Ấn phẩm gồm ba phần tương ứng ba quyển. Ở cuốn đầu tiên, Niccolò Machiavell bàn sâu về sự khởi đầu của một số thành phố La Mã, nhất là Rome. Ông đưa độc giả trở về thời điểm thành lập các thành bang hoặc những khối cộng đồng, phân tích hình thức chính quyền và vai trò của luật pháp, tôn giáo. Machiavelli cũng làm rõ mối quan hệ giữa giới quý tộc và thường dân - một trong những yếu tố tạo nên sức mạnh của nền cộng hòa.

Với quyển thứ hai, triết gia tập trung vào công cuộc bành trướng sức ảnh hưởng của Rome, điểm qua các cuộc giao tranh của người La Mã với dân tộc khác. Song song các cuộc chinh phạt, ông bình giải về chính sách đối ngoại, nghệ thuật quân sự và cách tổ chức nhà nước, từ đó khẳng định Rome trở thành cường quốc là nhờ năng lực tổ chức và sự đa mưu của tầng lớp cai trị, chứ không nhờ vận may.

Đến quyển cuối cùng, tác giả chuyển trọng tâm sang vai trò của các cá nhân trong việc gìn giữ, cải cách và chấn hưng đất nước. Ông xem xét phẩm chất của một số nhà lãnh đạo, cách họ hành động trong thời khắc quốc gia lâm nguy. Ở vài chương, Niccolò Machiavell bàn về kế sách đối đãi người dân, thuộc hạ, binh lính, kẻ thù mà những bậc quân vương nên dùng vì sự phồn vinh của dân tộc.

Bản Anh có tên "Discourses on the First Decade of Titus Livius", quyển trong hình được tái bản năm 2019. Ảnh: Facsimile Publisher

Đan xen các bài luận về thể chế La Mã, Niccolò Machiavelli bàn về một số giai đoạn khác, bao gồm xã hội đương thời. Ông liên tục đặt ra các vấn đề đạo đức trong việc cai trị, mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và cộng đồng. Theo Goodreads, tác giả nhìn nhận lịch sử như phương tiện để rút ra bài học hữu ích từ quá khứ đến hiện tại, một hình thức phân tích có thể kế thừa và phát triển. Với Machiavelli, các sự kiện đã qua vẫn còn giá trị học hỏi miễn thế hệ sau không lãng quên thành tựu của cha ông.

Theo nhà xuất bản trong nước, Luận về chính trị La Mã có hệ thống lập luận chặt chẽ, cách tiếp cận lịch sử độc đáo. Tác phẩm có thể được xem là cẩm nang tư duy cho những ai muốn tìm hiểu về quyền lực, tự do và nghệ thuật cầm quyền. Vài luận điểm của tác giả được đánh giá là lạnh lùng và thực dụng, phản ánh cái nhìn của ông về bản chất quyền lực thời Phục hưng.

Trên Amazon, bản tiếng Anh nhận 4,5/5 sao từ các độc giả thế giới. Trong phần bình luận, một độc giả tại Mỹ cho rằng hầu hết quan điểm của Machiavell có thể áp dụng cho các vấn đề chính trị lẫn mối quan hệ giữa người với người ngày nay. Một bạn đọc Anh nhận xét tác phẩm chứa đựng nhiều suy ngẫm sâu sắc, có thể thách thức những bộ óc thông thái.

Niccolò Machiavelli (1469-1527) là một chính khách, học giả người Florence, Italy. Sinh thời, ông phụng sự nền cộng hòa Florence, đảm nhận vị trí quan trọng trong ngoại giao và quân sự. Những tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm Quân vương (Il Principe), Luận về chiến tranh (Dell'arte della guerra). Ngoài nghiên cứu chính trị, ông quan tâm thi ca, tiểu thuyết và kịch.

Phương Thảo