TP.HCM tưởng niệm 65 năm thảm họa chất độc da cam/dioxin: Những câu chuyện lay động lương tri

Sự xuất hiện của những nạn nhân chất độc da cam/dioxin trên sân khấu - những đóa hoa cam trong bài hát “Âm thanh và giọng nói” mà chính Thiếu tướng - bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn là tác giả mở đầu chương trình, gây xúc động mạnh cho khán giả tham dự - Ảnh: PHẠM VŨ

Chương trình có sự tham dự của nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết; nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên; nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa; Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh; Tổng giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP.HCM Lê Văn Minh...

Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng: Tôi tự hào về các con của mình

Sau những bài ca, điệu múa thật xúc động, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng cùng “các con” của bà - Trần Thị Hoan, Nguyễn Thanh Sơn, Nay D’Ren lên sân khấu.

Một lần nữa, bà kể lại câu chuyện của mình: “Tôi là một bác sĩ sản khoa, khi đi đỡ đẻ, nhiều lần gặp những trường hợp dị tật kinh hoàng, thấu được sự đau khổ của người mẹ, người cha. 

Nghĩa vụ bác sĩ của tôi là xoa dịu nỗi đau của bệnh nhân, mà muốn an ủi họ, tôi phải tìm ra nguyên nhân vì sao như vậy. 

Tôi nghiên cứu, thống kê và rồi tôi đi khắp nơi, các vùng chiến khu, căn cứ miền Trung, rồi miền Đông, miền Tây Nam Bộ… 

Khi đã khẳng định chắc chắn được nguyên nhân là do ảnh hưởng của dioxin, bài báo cáo khoa học quốc tế đầu tiên của tôi được đăng năm 1983, và tôi tiếp tục nghiên cứu, gửi các báo cáo đi khắp thế giới. Sau đó chúng tôi cùng các nạn nhân tiến hành vụ kiện tại Mỹ, sau đó là tòa án lương tâm ở Pháp.

Tôi khẳng định những nghiên cứu khoa học của tôi là đúng, chính xác về khoa học, và về tình cảm của một thầy thuốc, một người Việt Nam thì tôi sẽ còn theo tới cùng.

Tôi có rất nhiều con là nạn nhân chất độc da cam, tôi rất gắn bó và rất vui khi các con đã trưởng thành, vượt lên nghịch cảnh của bản thân, lấy được bằng cử nhân, thạc sĩ, có chuyên môn, có nghề nghiệp vững chắc”.

Bà mỉm cười, tự hào nhìn sang các con của mình.

Má Phượng cùng các con nạn nhân da cam/dioxin của mình trên sân khấu - Ảnh: PHẠM VŨ

Làng bắt chúng tôi chết, nhưng tôi đã sống 

Nay D’Ren (Gia Lai) đã lấy được bằng cử nhân công nghệ thông tin và đang làm việc tại Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin. 

Câu chuyện của anh khiến người nghe rúng động: “Cha tôi từng đi chiến đấu ở vùng rừng núi Campuchia và nhiễm độc dioxin ở đó. Cha sinh ra 11 người con, các con bị dị tật, bị làng cho là ma quỷ. Anh tôi đã bị chôn sống. Đến lượt tôi, tôi không có chân, làng cũng quyết định rằng gia đình phải mang đi chôn. Khi đó bác ruột tôi về kịp, bảo: “Tôi không biết giết người”. Mẹ không dám cho bú, không cắt rốn, bỏ mặc tôi suốt 3 ngày đầu tiên. Nhưng không rõ bằng cách nào mà tôi đã sống sót, và sau 3 ngày mới được mẹ mang về nuôi.

Tôi đi học suốt 5-6 năm đầu đời bằng hai đầu gối trần trên con đường núi sỏi đá, giữa vùng đất được mệnh danh là “chảo lửa của Gia Lai”. Giờ nhớ lại, tôi vẫn thấy kinh hoàng. 

Đến tận lớp 4, một nhà báo phát hiện, viết bài và từ đó tôi được giúp đỡ, được xét nghiệm, được công nhận là nạn nhân da cam/dioxin. Ngoài việc nỗ lực học ngành công nghệ thông tin, tôi cũng học tập những người đã giúp đỡ mình để hoạt động xã hội, thành lập nhóm thiện nguyện “Đi qua mùa rẫy”, lập quỹ học bổng Thiên Nga hỗ trợ các bạn khuyết tật”.

Bài hát “Em không biết” của nhạc sĩ Thế Hiển làm rúng động khán phòng: “Từ khi em chào đời, em đã nằm bất động. Nhiều lần em nhìn thấy giọt nước mắt của mẹ, giọt nước mắt của cha…. Em chỉ muốn được sống như mọi người, được lớn lên như cha, được vẹn toàn như mẹ…” - Ảnh: PHẠM VŨ

Chân và tay liệt nhưng nhận hai bằng thạc sĩ

Anh Trần Thanh Sơn thì bị liệt tay và chân từ nhỏ, nhưng nay Sơn đã lấy được hai bằng thạc sĩ công nghệ thông tin và quản trị kinh doanh. 

Sơn kể: “Mình luôn luôn phấn đấu để học tập, được truyền động lực và rèn kỷ luật từ người cha. Ông bảo: Con chỉ có một con đường học, và học giỏi để tiến thân. Đây là mệnh lệnh. Các bạn lành lặn có thể lao động, làm việc bằng chân tay, nhưng con thì không thể”.

Ngoài những khó khăn về sức khỏe, tuổi thơ của Sơn còn tổn thương tinh thần khi bị bạn bè trêu chọc, không thể cùng bạn bè vui chơi. Và bố bảo: cũng chỉ có đường học giỏi để khắc phục điều đó.

Nay Sơn đã tự mình mở được những lớp học tình thương để chia sẻ, giúp đỡ những người kém may mắn như mình. Anh nhấn mạnh: “Khó khăn nào cũng có thể giải bằng nỗ lực. Sống trên đời không oán thán, không đổ lỗi vì - do - tại - bởi…”.

Viết thư cho Tổng thống Mỹ

Trần Thị Hoan thì đã được nhiều người biết đến từ 2008. Năm ấy, 23 tuổi, chị đã viết một bức thư cho Tổng thống Mỹ Barack Obama với câu hỏi: “Những người con có cha bị nhiễm độc dioxin có quyền hy vọng về một tương lai không?”. 

Hôm nay, chị Hoan kể lại câu chuyện đó: "Hôm đó, tôi đang ôn bài thi thì đọc được tin vụ kiện da cam của Việt Nam bị tòa án Mỹ bác bỏ, cùng lúc tôi đọc được lá thư của Obama gửi cho hai con gái, giải thích lý do ông ứng cử Tổng thống vì mơ ước mọi trẻ em trên thế giới đều được thực hiện ước mơ. Sự trái ngược ấy khiến cảm xúc trong tôi bùng nổ, và tôi viết bức thư.

Một năm sau, tôi đã cùng má Phượng đến Mỹ tham gia phiên điều trần. Rất nhiều người đã rơi nước mắt".

Dưới khán phòng, nhiều người rơi nước mắt - Ảnh: PHẠM VŨ

Hôm nay, ở dưới cũng nhiều người rơi nước mắt khi nghe câu chuyện của Nay D’Ren, của Sơn, của Hoan, và nhất là khi nghe Hoan kể những trăn trở của mình khi biết yêu, nỗi lo sợ khi nghĩ đến việc lập gia đình, sinh con. 

“Có người hỏi tôi có sợ con mình cũng bị nhiễm độc? Tôi rất ám ảnh. Những người bạn trai của tôi cũng lần lượt không vượt qua được nỗi lo ấy. 

Sau đó tôi gặp được người chồng hiện tại, có nhiều đồng cảm hơn, và chúng tôi đã mạnh mẽ nắm bắt hạnh phúc, tin vào duyên trời định, thay đổi được sự ngăn cản của gia đình. Gia đình chồng rất yêu thương, và sau đó may mắn con tôi đã lành lặn…”.

Những nạn nhân chất độc da cam trên sân khấu

Những nạn nhân da cam không cho chị chết

Cùng với niềm vui của các con, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng cung cấp tin vui: Sau nhiều năm nỗ lực tẩy độc, đến nay, ngoài một số điểm nóng còn nhiễm dioxin là sân bay quân sự đã được sử dụng các biện pháp ngăn cách với môi trường để chờ xử lý, về căn bản môi trường đất và nước ở Việt Nam đã sạch, không còn nhiễm độc, không còn đáng lo. Thông tin thật đáng mừng cho tất cả.

Vừa từ Hà Nội vào và từ sân bay đến thẳng sân khấu, bà Trần Tố Nga không kịp thay áo dài. Bà cười vui trước câu hỏi có mệt không của MC: “Nếu chỉ có một mình thì mệt. Nhưng cạnh tôi có các bạn nạn nhân da cam, có những đồng đội như chị Phượng, anh Sơn thì không mệt.

17 năm theo đuổi vụ kiện, có nhiều người đề nghị tôi ngưng, kể cả các con tôi. Tôi hỏi, anh Nguyễn Minh Triết bảo: “Nếu nói Tố Nga ngưng thì hóa ra mình hèn, mà nói Tố Nga tiếp tục thì quả thật xót xa quá”. 

Năm ngoái, tôi có nói với Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên rằng tôi có lẽ chỉ còn sống 1-2 năm nữa, không biết sau đó thì ai sẽ thay tôi tiếp tục. Anh Nên bảo: “Nạn nhân da cam không cho chị chết”. 

Tôi vừa ra Hà Nội, Thủ tướng ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao tiếp tôi. Tôi rất mừng vì có sự ủng hộ của Chính phủ”.

Bà Nga nói tiếp: “Mười mấy năm nay, tôi theo kiện và tôi đi khắp nơi gặp nạn nhân da cam. Mọi người hay nói về sự bi thảm, và điều đó đúng, nhưng chưa nói đủ về khát vọng và nghị lực của các nạn nhân. 

Khát vọng sống và sống đàng hoàng, tử tế của các bạn đã cho tôi động lực. Tôi đề nghị những lần tới, Nhà nước Việt Nam hãy cho một số bạn đi cùng tôi để thế giới được nhìn thấy nghị lực của các bạn.

Bà Trần Tố Nga, nạn nhân chất độc da cam, 17 năm theo đuổi vụ kiện quốc tế để đòi lại công lý, công bằng cho nạn nhân chất độc da cam - Ảnh: PHẠM VŨ

17 năm nay một mình tôi đứng kiện, nhưng tôi xác định đây là một cuộc chiến đấu của Việt Nam và của 5 triệu nạn nhân da cam, từ đó mà có bia tưởng niệm ở Paris, có nghị quyết vì nạn nhân da cam của nước Bỉ. Tôi mong ở Việt Nam cũng có bia tưởng niệm. Vụ kiện đang đi đến những bước rất quan trọng, có thể xác định thành án lệ quốc tế và đang rất cần sự đồng hành của mọi người…”.

Cuốn sách đồng hành

Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh: "Những gì chúng ta đã làm là hữu ích nhưng vẫn chưa đủ đến tận cùng trách nhiệm với nạn nhân chất độc da cam..." - Ảnh: PHẠM VŨ

Thiếu tướng, Thầy thuốc nhân dân Trần Quốc Việt, Giám đốc Bệnh viện Quân y 175, đại diện gia đình Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, chia sẻ: "Chúng tôi đã đồng hành với thượng tướng ở hai hành trình: vì hòa bình và dioxin, tham gia quá trình tẩy độc tại các điểm nóng, tham gia thăm khám, điều trị cho các nạn nhân chất độc da cam. Đã được thủ trưởng giao nhiệm vụ thì nhất định phải làm được.

Giai đoạn ông lâm bệnh, ông vẫn tiếp tục viết sách để chia sẻ với đồng đội, những đàn em thế hệ sau. Cuốn “Sứ mệnh không thể né tránh” này, ông ngồi viết ngồi sửa bản thảo giữa những kỳ hóa trị, xạ trị, là để chia sẻ sự đồng cảm với nạn nhân chất độc da cam/dioxin, và để kêu gọi sự chung tay với việc xoa dịu nỗi đau của nạn nhân… Cuốn sách này, gia đình sẽ dành để đồng hành với các nạn nhân da cam/dioxin như ước nguyện của thượng tướng". 

Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin đã vinh danh những người đồng hành mấy mươi năm qua cùng hội: Bà Trương Mỹ Hoa, nhiều năm kết nối chia sẻ, chăm sóc những hoàn cảnh khó khăn, trong đó có nạn nhân chất độc da cam; GS.TS.TTND Nguyễn Thị Ngọc Phượng, nhiều năm dùng chuyên môn của mình để nghiên cứu, đưa những tiếng nói mạnh mẽ về sự thật của chất độc da cam; Bà Trần Tố Nga, nạn nhân CĐDC, 17 năm theo đuổi vụ kiện quốc tế để đòi lại công lý, công bằng cho nạn nhân CĐDC - Ảnh: PHẠM VŨ