TP HCM hiện đại, vươn mình

Một cột mốc đặc biệt trong hành trình 51 năm xây dựng và phát triển, 50 năm thành phố được vinh dự mang tên Bác là ngày 1-7-2025, TP HCM chính thức hợp nhất với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Tạo tiền đề tiếp tục bứt phá

Sau khi hợp nhất, TP HCM có diện tích tự nhiên hơn 6.700 km2, quy mô dân số hơn 14 triệu người. Cột mốc này đánh dấu bước chuyển lớn của thành phố trong tổ chức không gian phát triển, quản trị đô thị và liên kết vùng ở giai đoạn mới.

Đối diện với bộn bề khó khăn, thử thách sau ngày thống nhất đất nước, đến nay, TP HCM đã trở thành vùng lõi của Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam, hướng tới tầm nhìn trở thành "siêu đô thị quốc tế". Năm 2025, kinh tế thành phố duy trì đà phục hồi và phát triển, với tốc độ tăng trưởng 7,53%, quy mô GRDP vượt 2,9 triệu tỉ đồng, đóng góp hơn 23% vào tăng trưởng của cả nước. Qua đó, khẳng định vai trò trung tâm kinh tế hàng đầu, đầu tàu dẫn dắt phát triển quốc gia của TP HCM.

Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ TP HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định mục tiêu đến năm 2030, thành phố trở thành một đô thị văn minh, hiện đại, trung tâm đổi mới sáng tạo, năng động, hội nhập, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á, nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu, đáng sống và có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thế giới, thuộc nhóm thu nhập cao.

Công viên bờ sông Sài Gòn ở phường An Khánh, TP HCM - một trong những công trình chỉnh trang đô thị tiêu biểu của thành phố. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Tầm nhìn đến năm 2045, TP HCM nằm trong nhóm 100 thành phố có chất lượng sống tốt nhất thế giới, xứng tầm siêu đô thị quốc tế của Đông Nam Á, là trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch, dịch vụ, giáo dục, y tế của châu Á, điểm đến hấp dẫn toàn cầu, kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, bền vững, chất lượng sống cao, hội nhập quốc tế sâu rộng.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, với quy mô kinh tế chiếm tỉ trọng lớn trong GDP cả nước cùng vai trò là trung tâm tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế, TP HCM từ lâu đã vận hành như một "siêu đô thị" - cực tăng trưởng có sức lan tỏa đối với Vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước.

Nhiều chuyên gia nhìn nhận TP HCM hội tụ đầy đủ các điều kiện để giữ vững vai trò trung tâm kinh tế - tài chính quốc gia, hạt nhân liên kết vùng và là cửa ngõ hội nhập quốc tế của Việt Nam. Những điều kiện này tạo tiền đề quan trọng để TP HCM tiếp tục bứt phá, nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố vị thế, từng bước vươn lên tầm các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới trong giai đoạn mới.

Tăng tốc hạ tầng giao thông kết nối

TP HCM đang đẩy nhanh hiện đại hóa hạ tầng theo hướng đồng bộ và bền vững - từ giao thông công cộng, chuyển đổi xanh đến mạng lưới đường bộ, cao tốc và đường sắt đô thị.

Theo Sở Xây dựng TP HCM, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 6 tuyến metro trước năm 2030 với tổng chiều dài khoảng 187 km, tổng vốn sơ bộ 17 tỉ USD. Trong đó, tuyến Bến Thành - Suối Tiên đã vận hành; tuyến Bến Thành - Tham Lương đã khởi công vào tháng 1-2026; tuyến Bến Thành - Cần Giờ động thổ cuối năm 2025; các tuyến còn lại dự kiến khởi công trong năm nay.

Mới đây nhất, ngày 29-4, nhân kỷ niệm 51 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30.4.1975 - 30.4.2026), TP HCM đã khởi công tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm (thuộc tuyến metro số 2). Đáng chú ý, trong 3 trục chính kết nối sân bay Long Thành, trục Tân Sơn Nhất - Tham Lương - Bến Thành - Thủ Thiêm - Long Thành giữ vai trò xương sống.

Một trục giao thông quan trọng khác là metro số 6 kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với khu Đông và Long Thành. Song song đó, tuyến metro số 1 được đề xuất kéo dài thêm 41 km đến sân bay Long Thành, nhằm bảo đảm năng lực vận tải khi sân bay đi vào hoạt động.

Ở lĩnh vực đường bộ, TP HCM tạo đột phá với nhiều dự án cao tốc quy mô lớn. Cụ thể, TP HCM đã thông xe một phần tuyến cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, dự kiến thông xe toàn tuyến Bến Lức - Long Thành vào tháng 9-2026, dự kiến khởi công tuyến cao tốc Hồ Tràm - sân bay Long Thành trong quý III/2027, kỳ vọng hoàn thành tuyến kết nối Vành đai 4 với trục ven biển trong năm 2029, chuẩn bị khởi công hạng mục chính đường cao tốc TP HCM - Mộc Bài...

Trong khi đó, các tuyến vành đai giữ vai trò then chốt trong việc giảm ùn tắc giao thông và tăng kết nối vùng. Đường Vành đai 3, dự án trọng điểm quốc gia, đã thi công đạt khoảng 75% sản lượng, trong đó đoạn qua khu vực Thủ Đức có khả năng về đích sớm. Tuy nhiên, các đoạn phía Tây tiến độ còn chậm do nền đất yếu và phải quan trắc lún.

Đường Vành đai 2 được tái khởi động nhưng vẫn vướng giải phóng mặt bằng, một số đoạn thi công dở dang nhiều năm. TP HCM đặt mục tiêu hoàn tất bàn giao mặt bằng dự án này trước ngày 30-6-2026. Đường Vành đai 4, dài hơn 200 km, cũng đang được chuẩn bị triển khai, hướng đến khởi công năm 2026 và hoàn thành vào 2028.

Đẩy nhanh chỉnh trang đô thị

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đặt mục tiêu triển khai khoảng 43 dự án về di dời nhà ở trên và ven kênh rạch, kết hợp cải tạo môi trường; di dời khoảng 20.000 căn nhà.

Những ngày cuối tháng 4 nắng gắt, không khí lao động vẫn khẩn trương trên công trường dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm (từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến sông Vàm Thuật), thuộc các phường An Nhơn, Bình Lợi Trung, Bình Thạnh, Gia Định.

Tại gói thầu XL-02, đoạn từ cầu Bùi Đình Túy đến đường Lương Ngọc Quyến (bao gồm rạch Bình Lợi, rạch Bình Triệu), nhà thầu đang triển khai 8 mũi thi công. Chủ đầu tư dự án, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM, thông tin gói thầu XL-01, XL-02 dự kiến hoàn thành vào tháng 7-2028. Riêng gói thầu XL-03, mặc dù gặp nhiều khó khăn, thách thức về mặt bằng, giá vật tư..., chủ đầu tư và các nhà thầu vẫn quyết tâm, phấn đấu thông xe kỹ thuật đoạn bờ trái tuyến (phường An Nhơn) trước ngày 2-9, cơ bản hoàn thành các hạng mục trong tháng 11-2026.

Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm khởi công vào tháng 5-2025, với tổng vốn 17.230 tỉ đồng, sử dụng vốn ngân sách nhà nước; tổng chiều dài khoảng 8,8 km. Dự án bao gồm nhiều hạng mục như xây dựng tuyến kè bảo vệ; nạo vét lòng rạch đến cao trình đáy; xây dựng hệ thống thoát nước thải, nước mưa; làm đường giao thông dọc 2 bên rạch với 2 làn xe mỗi bên; xây dựng mảng xanh, công viên, hệ thống chiếu sáng...

Với dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM cho biết 10/10 gói thầu đang được triển khai thi công, khối lượng hoàn thành các hạng mục chính đạt khoảng 66%. Dự án đã thông xe 35/64 km đường giao thông.

Với tổng mức đầu tư hơn 9.000 tỉ đồng, dự án kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên được kỳ vọng giúp giảm ngập nước, ô nhiễm môi trường và phát triển giao thông đô thị, chỉnh trang đô thị dọc tuyến kênh dài 32 km, chảy qua 7 quận, huyện của TP HCM trước đây.

Ở phía Tây Nam thành phố, dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc Kênh Đôi trên địa bàn 2 phường Chánh Hưng và Phú Định ghi nhận khởi sắc thấy rõ về giải phóng mặt bằng. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 7.300 tỉ đồng từ ngân sách thành phố, khởi công tháng 8-2025, dự kiến hoàn thành năm 2028. Dự án di dời toàn bộ nhà lụp xụp trên và ven kênh rạch, cải thiện đời sống người dân, chuyển tới khu tái định cư. Có hơn 1.600 hộ dân, tổ chức bị ảnh hưởng bởi dự án với tổng diện tích thu hồi 5,85 ha.