'TP HCM dám chịu trách nhiệm để thương mại hóa kết quả nghiên cứu'

Lãnh đạo Sở KH&CN TP HCM cho biết sẽ đồng hành, chia sẻ rủi ro với tổ chức, cá nhân nhằm đưa kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ ra thực tiễn nhanh nhất.

Thông tin được ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, phát biểu tại Hội nghị triển khai Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh ngày 13/3. Ông cho biết "Thành phố đang chọn đi đầu ở những lĩnh vực khó, sẵn sàng hành động thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại hóa khoa học và công nghệ".

Theo ông Thắng, TP HCM đang sở hữu tiềm lực khoa học công nghệ lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng đội ngũ nhà khoa học, viện - trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hiện nay chỉ đạt khoảng 5%. Có tới 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao, nhưng vẫn chưa được đưa vào thực tiễn do vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro trong quá trình thực thi công vụ. Mối liên kết "ba nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp) chưa đủ chặt chẽ, thiếu cơ chế đủ mạnh, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.

"Nếu không được tháo gỡ kịp thời những tồn tại hiện nay, sẽ làm chậm quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị kinh tế xã hội, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư của Nhà nước cho khoa học và công nghệ", ông Thắng nhấn mạnh. Theo đó ông cho rằng, "đề án lần này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của TP HCM: chủ động thí điểm, xác định rõ trách nhiệm và dám chịu trách nhiệm trong thực hiện".

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM Lâm Đình Thắng. Ảnh: Bảo Lâm

6 nhóm giải pháp gỡ điểm nghẽn

Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, trọng tâm của đề án nằm ở 6 nhóm giải pháp đột phá, được thiết kế đúng vào những "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thứ nhất, xác định giá trị tài sản rõ ràng giúp các đơn vị công lập chủ động thương mại hóa mà không lo rủi ro pháp lý;

Thứ hai, không tính vốn nhà nước đã đầu tư trước đó vào tỷ lệ đối ứng nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các giai đoạn tiếp theo;

Thứ ba, áp dụng chi phí R&D làm giá sàn pháp lý trong giai đoạn đầu, giảm tâm lý sợ sai và đẩy nhanh đưa sản phẩm ra thị trường;

Thứ tư, giao quyền linh hoạt, rút ngắn thủ tục, giúp kết quả nghiên cứu không bị chậm nhịp so với thị trường;

Thứ năm, hỗ trợ tài chính đến 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm, cùng doanh nghiệp chia sẻ rủi ro và thúc đẩy thương mại hóa;

Thứ sáu, chấp nhận và quản trị rủi ro khoa học, bảo vệ tổ chức/cá nhân làm đúng quy định, không hình sự hóa rủi ro khách quan.

"6 giải pháp này liên kết thành một chỉnh thể thống nhất, từ định giá, giao quyền, hỗ trợ tài chính đến quản trị rủi ro, tạo ra môi trường an toàn nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng có kiểm soát", ông Thắng cho hay.

Cũng theo ông Thắng, đề án sau khi triển khai hai tuần đã nhận sự quan tâm lớn từ doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ. Đến nay, có 54 sản phẩm của 29 tổ chức đăng ký tham gia, trong đó 9 doanh nghiệp đăng ký tham gia 22 sản phẩm (chiếm 41%). Danh mục sản phẩm đăng ký khá đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược như UAV và kinh tế tầm thấp, AI, đô thị thông minh, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao. Tổng kinh phí dự kiến triển khai vượt trên 500 tỷ đồng, trong đó kinh phí đề xuất hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hơn 200 tỷ đồng.

Theo ông Phạm Đình Anh Khôi, Giám đốc Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Công nghệ, trường ĐH Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP HCM, đề án của Sở Khoa học và Công nghệ cho thấy thành phố đang chủ động tháo gỡ các nút thắt để đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Trong đó, các trường đại học kỹ thuật đóng vai trò ngày càng quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.

Ông Khôi cho biết, nhiều kết quả nghiên cứu tại trường hiện sẵn sàng ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là cơ chế để công nghệ đi tiếp ra thị trường.

Theo đó ông Khôi đề xuất xây dựng cơ chế hỗ trợ thương mại hóa theo chuỗi, từ hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm thị trường, tiêu chuẩn hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp nhận và phát triển sản phẩm. Song song đó là việc hình thành hệ sinh thái bền vững giữa thành phố, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư, nhằm tránh tình trạng các nhóm nghiên cứu phải tự xoay xở trong quá trình đưa công nghệ ra thị trường.

Cũng theo ông Khôi, nhà trường cam kết đồng hành cùng TP HCM trong việc đưa nhanh hơn các kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ sử dụng ngân sách nhà nước vào sản xuất và kinh doanh, qua đó góp phần xây dựng thành phố trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu của Việt Nam và khu vực.

Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Nguyễn Hoàng Giang phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Bảo Lâm

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, đánh giá TP HCM những năm qua đã có những bước tiến dài mang tính đột phá khi tốc độ tăng trưởng văn bằng bảo hộ sáng chế giai đoạn 2021-2025 đạt tới 45,5%/năm. Số đơn nộp bảo hộ sáng chế của TP HCM tính đến năm 2025 cũng tăng khoảng 33%, vượt xa mục tiêu 16-18% đề ra trước đó.

Ông Giang nhận định, thị trường bắt đầu ghi nhận những tín hiệu vận động tích cực khi số đơn đăng ký cấp phép khai thác (licensing) kết quả nghiên cứu trong năm 2025 tăng hơn 17% so với năm 2024, cho thấy việc ứng dụng sáng chế ra thực tế đã bắt đầu được đẩy mạnh, đóng góp trực tiếp vào giá trị kinh tế.

Đại diện Cục Sở hữu trí tuệ nhấn mạnh ba thông điệp quan trọng đối với quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Trong đó, thương mại hóa phải bắt đầu từ quản trị tài sản trí tuệ; chiến lược sở hữu trí tuệ phải gắn với thị trường; và cần cơ chế minh bạch để khuyến khích nhà khoa học đưa nghiên cứu ra thị trường.

Đối với các đề tài sử dụng ngân sách nhà nước, việc xác định quyền sở hữu, quyền khai thác và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa tổ chức chủ trì, nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp cần được quy định rõ ràng.

"Một cơ chế minh bạch sẽ tạo động lực để các nhà khoa học mạnh dạn thương mại hóa kết quả nghiên cứu", ông Giang nói.

Ngoài ra, ông Giang cũng cho biết Cục Sở hữu trí tuệ đang đẩy nhanh việc tiếp nhận, cấp phép sáng chế so với hiện nay, đồng thời khuyến nghị các viện, trường và doanh nghiệp chủ động rà soát kết quả nghiên cứu có khả năng hình thành tài sản trí tuệ, đăng ký bảo hộ sớm và xây dựng chiến lược khai thác phù hợp với nhu cầu thị trường.

Bảo Lâm