Tổng lực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Gói tín dụng 220.000 tỉ đồng

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 7 vừa diễn ra ngày 3.8, ông Phạm Thanh Hà, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cho biết các NH thương mại nhà nước đã đăng ký dành số tiền 220.000 tỉ đồng cho chương trình tín dụng ưu đãi hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) cùng các lĩnh vực ưu tiên. Hiện NHNN đang khẩn trương xây dựng hướng dẫn cụ thể triển khai chương trình này. Mức lãi suất và thời gian ưu đãi dự kiến sẽ được công bố trong tuần tới.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được hỗ trợ vay ưu đãi

Ảnh: Ngọc Thắng

Trên thực tế, các DNNVV lâu nay vẫn luôn khó tiếp cận nguồn vốn từ NH. Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ VN, cho biết qua các phiên đối thoại địa phương của Diễn đàn Kinh tế tư nhân VN 2026, một vấn đề được nhiều DN phản ánh là các khoản vay hiện nay thường có thời hạn ngắn, trong khi quá trình đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ, xây dựng nhà xưởng, kho lạnh, trung tâm logistics, chuyển đổi số hoặc chuyển đổi xanh cần thời gian hoàn vốn dài. Khó khăn của DNNVV không chỉ nằm ở mức lãi suất mà còn ở điều kiện tiếp cận vốn. Nhiều DN có đơn hàng, thị trường và phương án sản xuất, kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản thế chấp, chưa có lịch sử tín dụng đủ dài hoặc chưa đáp ứng được các tiêu chí thẩm định truyền thống của NH đều bị loại "từ vòng gửi xe".

Từ thực tiễn đó, Hội Doanh nhân trẻ VN đề nghị nghiên cứu một chương trình tín dụng riêng dành cho DNNVV, trong đó ưu tiên các khoản vay trung, dài hạn phục vụ sản xuất, đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, công nghiệp hỗ trợ và tham gia chuỗi cung ứng. Có thể xem xét cơ chế hỗ trợ khoảng 2% lãi suất đối với những dự án đáp ứng tiêu chí cụ thể về nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ, giảm phát thải, tạo việc làm và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao. "DN nhỏ không cần một cơ chế dễ dãi, mà cần một cơ chế phù hợp hơn với đặc điểm và năng lực thực tế của họ. Một DN có hợp đồng, đơn hàng, dòng tiền tốt và phương án kinh doanh khả thi cần được xem xét cấp vốn, ngay cả khi không có nhiều bất động sản để thế chấp", ông Đặng Hồng Anh kiến nghị.

Kiến nghị này hoàn toàn xác đáng bởi theo báo cáo bức tranh toàn cảnh cơ hội và rủi ro tín dụng DNNVV VN 2025 của FiinGroup, chỉ khoảng 9,3% DNNVV tiếp cận được vốn vay so với khoảng hơn 56% ở nhóm DN lớn. Tương tự, có 70% DN nhỏ thuộc nhóm rủi ro trung bình đến cao, trong khi 60% DN lớn thuộc nhóm rủi ro thấp, điều này cho thấy sự phân tầng rõ rệt về hồ sơ rủi ro tín dụng. Năm 2025, rủi ro của các DNNVV đã phục hồi rõ nét, chỉ còn khoảng 40% thuộc nhóm rủi ro cao đến rất cao so với mức gần 60% trong giai đoạn 2022 - 2024. Trong khi đó, có 30% DNNVV có thời gian hoạt động dài trên 5 năm và rủi ro ở mức trung bình và thấp chưa tiếp cận vốn vay. Rõ ràng, DNNVV không chỉ là đối tượng cần hỗ trợ mà còn là nhóm khách hàng tiềm năng mà NH cần nhắm tới.

Giải quyết "3 khó" của DNNVV

Ngoài hỗ trợ vốn, Thủ tướng Chính phủ cũng giao Bộ Tài chính nghiên cứu giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với DNNVV, sớm trình Quốc hội sửa luật Thuế TNDN, áp dụng ngay trong năm nay. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung cá nhân, hộ kinh doanh vào phạm vi điều chỉnh của dự án luật Phát triển DNNVV, qua đó tạo cơ chế khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành DN, nhất là mô hình DN một chủ.

Cần xem xét giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Đánh giá cao chủ trương của Chính phủ, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV VN, phân tích nước ta hiện có gần 1 triệu DNNVV, chiếm 97-98% tổng số DN cả nước, là một cộng đồng rất lớn, đóng góp tích cực cho kinh tế đất nước. Tuy nhiên, DNNVV chưa có tích lũy nhiều về vốn, tri thức, công nghệ; quy mô nhỏ, số vốn ít (trên 90% có quy mô dưới 10 tỉ đồng), năng lực huy động và hấp thụ vốn thấp. Một bộ phận DNNVV đang chật vật với 3 vấn đề, hay gọi là "3 khó": khó tiếp cận vốn, khó tiếp cận đất đai mặt bằng, và khó thích ứng với thủ tục hành chính.

"Đặc biệt, thời điểm hiện nay, tình hình bất ổn của kinh tế thế giới đang có những tác động đáng kể đến nguồn cung và hoạt động giao thương với nước ngoài của cộng đồng DN, trong đó có khối DNNVV. Có những DN phát triển, nhưng cũng có những công ty phải rời khỏi thị trường. Vì vậy rất cần có các chính sách hỗ trợ của nhà nước để DNNVV lớn hơn", ông Thân nhấn mạnh.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, nhìn nhận DNNVV khó tiếp cận vốn vay NH là câu chuyện tồn tại từ hàng chục năm qua. Rào cản lớn nhất là thiếu tài sản bảo đảm. Thêm vào đó, kế hoạch kinh doanh, phương án tài chính chưa rõ ràng để chứng minh khả năng hoàn vốn cho các nhà băng trong khi vốn NH được huy động từ người dân nên phải đảm bảo phải thu hồi được về. "Tất cả những yếu tố trên cộng lại dẫn đến NH đánh giá tín nhiệm khối DN này có độ rủi ro cao nên một là từ chối cho vay, còn không thì cũng tính lãi suất vay cao để bù đắp rủi ro", ông Xoa phân tích. Vì vậy để gói tín dụng 220.000 tỉ đồng có thể triển khai, luật sư Xoa cho rằng cả NH và DN đều phải thay đổi. Về phía DN phải cải thiện, minh bạch tài chính, lập kế hoạch kinh doanh rõ ràng. Còn NH nên nới lỏng tiêu chí đánh giá rủi ro, đặc biệt là giảm yêu cầu quá nặng về tài sản bảo đảm để DN nhỏ có thể phần nào đáp ứng được điều kiện vay. "Khó khăn lớn nhất của khối DN này là không tiếp cận được vốn chứ không nằm ở lãi suất vay. Do đó khi triển khai gói tín dụng cần có đánh giá và thay đổi sau một thời gian ngắn áp dụng để giải ngân hiệu quả hơn. Về lâu dài cần có các chính sách tài chính hỗ trợ để khối DN này phát triển đồng bộ hơn", ông Xoa nói.

Cần có chương trình tổng lực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó bao gồm tiếp cận tín dụng

ẢNH: LINH LINH

Nhấn mạnh cần có chính sách tổng thể hỗ trợ DNNVV cũng như hộ kinh doanh, chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Quốc Việt dẫn số liệu từ Cục Thống kê cho thấy 7 tháng năm 2026, số lượng DN rút lui khỏi thị trường là 155.300, tăng 7,6% so với cùng kỳ năm trước; bình quân một tháng có 22.200 DN rút khỏi thị trường. "Dù vẫn thấp hơn số lượng DN thành lập mới và quay lại hoạt động nhưng đây vẫn là con số rất cao. Điều này cho thấy các DN nói chung, trong đó phần lớn là DNNVV vẫn đối diện nhiều khó khăn. Trong đó, việc tiếp cận nguồn vốn mà rào cản lớn nhất là quy định về tài sản đảm bảo khiến nhiều công ty nhỏ gặp khó", TS Nguyễn Quốc Việt nói.

Chính vì vậy nhiều chính sách hỗ trợ trước đây như cho vay vốn ưu đãi lãi suất không đạt hiệu quả, không đến được các DNNVV. Bên cạnh đó, bản thân DN không thấy có cơ hội thúc đẩy kinh doanh hay chi phí tăng cao làm bào mòn lợi nhuận thì càng vay càng khó khăn…"Cần có chương trình hỗ trợ tổng thể cho DNNVV. Trong đó, Chính phủ phải rà soát kỹ việc các DN nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực, từ tín dụng đến đất đai hay ngay cả các chương trình hỗ trợ đào tạo của nhà nước. Từ đó sẽ đề ra các chính sách phù hợp, tạo cơ hội thuận lợi hơn trong tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ từ nhà nước cho khối DN này chứ không chỉ riêng về tín dụng. Điều đó cũng mang lại niềm tin cho DN nói chung. Chỉ khi các DN, hộ kinh doanh có niềm tin thì mới mạnh dạn hoạt động, phát triển", TS Nguyễn Quốc Việt đề xuất.

Giảm thuế, đặt hàng đầu tư công…

Theo luật sư Trần Xoa, để hỗ trợ DNNVV, trước hết phải có chính sách thuế ưu đãi. Hiện thuế TNDN phổ thông là 20%, ngoài ra có các mức ưu đãi 15% và 17% đối với DN có doanh thu ở một số ngưỡng nhất định, nhưng đây chưa phải là chính sách dành riêng cho DN nhỏ và siêu nhỏ. "Muốn hỗ trợ mạnh hơn thì có thể nghiên cứu giảm thuế suất xuống khoảng 10% đối với nhóm DN nhỏ và siêu nhỏ", ông Xoa đề xuất. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng đặt vấn đề nếu DN làm ăn không hiệu quả thì giảm thuế cũng không giải quyết được căn bản vấn đề. Điều DN cần nhất vẫn là có đơn hàng, có đầu ra và tiếp cận được vốn. Vì thế, nhà nước cần tạo điều kiện để DNNVV tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các DN lớn, DN có vốn đầu tư nước ngoài cũng như các dự án đầu tư công. Có thể bắt đầu từ những hạng mục nhỏ, vai trò nhà thầu phụ hoặc cung ứng sản phẩm, dịch vụ. Chỉ khi được tham gia các chuỗi giá trị lớn thì DN mới có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực và phát triển quy mô. Từ đó mới có thể phát triển thành DN lớn.

Đồng thời, luật sư Trần Xoa đề xuất dự thảo luật Hỗ trợ DNNVV cần nâng các ngưỡng về quy mô DN. Cụ thể, số lao động bình quân năm được nâng lên tối đa 300 người, tổng doanh thu không vượt quá 400 tỉ đồng và tổng nguồn vốn không quá 150 tỉ đồng. Việc điều chỉnh các mức trần nhằm phù hợp với thực tế phát triển của DN, đồng thời bảo đảm khả năng đối chiếu thông tin từ dữ liệu đăng ký kinh doanh, thuế và bảo hiểm. Việc nâng quy mô xác định DNNVV sẽ giúp mở rộng đối tượng được hưởng các chính sách từ nhà nước.

Dẫn một số chính sách được ban hành với những ưu đãi rất tốt, song DN không khai thác được như Quỹ hỗ trợ DNNVV, ông Nguyễn Văn Thân kiến nghị Quốc hội trong nhiệm kỳ này sửa đổi luật Hỗ trợ DNNVV, qua đó sửa đổi, bổ sung cách thức hoạt động của Quỹ. Ông cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cho thành lập NH số nhằm giải quyết được 2 vấn đề mà DNNVV cũng như hộ kinh doanh đang rất mong mỏi. Thứ nhất là cho vay tín chấp dựa trên định danh - biết người vay là ai, uy tín thế nào, lịch sử tín dụng ra sao. Thứ hai là chi phí vận hành thấp, không cần nhiều trụ sở như các NH truyền thống, nên lãi suất thấp hơn. Bên cạnh đó, nhà nước dành 30% đầu tư công cho DNNVV, thanh toán trực tiếp theo giá đấu thầu. Chính sách này tạo việc làm cho DNNVV, cũng là tiền đề để nhóm DN mới thành lập nhận được những ưu đãi chính sách khác của nhà nước như hưởng 3 năm miễn thuế TNDN, người lao động được 2 năm miễn thuế thu nhập cá nhân, 4 năm tiếp theo giảm 50%...

TS Nguyễn Quốc Việt đề xuất Chính phủ xem xét giảm mạnh chính sách thuế TNDN và thuế thu nhập cá nhân chứ không chỉ dừng lại ở việc giãn thời gian nộp các loại thuế này vào ngân sách. Song song, xem xét chính sách miễn thuế cho hộ kinh doanh như nâng ngưỡng chịu thuế lên cao hơn mức 1 tỉ đồng hiện nay và mở rộng ra cho cả DN siêu nhỏ. Quan trọng hơn là để tăng sức mua trên thị trường, tạo đầu ra cho DNNVV thì ngoài chính sách tăng lương cơ sở hay tăng lương tối thiểu phải giảm thuế thu nhập cá nhân. Từ đó nhiều người lao động sẽ có thêm tiền (nhờ được giảm thuế) để gia tăng mua sắm và tích lũy. Các chính sách này được áp dụng đồng bộ sẽ tạo cú hích thật sự cho DNNVV, góp phần thúc đẩy kinh tế cả nước tăng trưởng cao như mục tiêu đề ra.