Tôi sẵn sàng nhường đường dù đi tốc độ tối đa ở làn trái cao tốc

Tôi chẳng có lý do gì để từ chối nhường đường cho xe phía sau chỉ vì mình đang chạy ở tốc độ tối đa cho phép.

Theo dõi cuộc thăm dò ý kiến của VnExpress với câu hỏi: "Đi đúng tốc độ tối đa ở làn trái, có cần nhường đường?", tôi khá bất ngờ trước tỷ lệ bình chọn của độc giả khi có tới gần một nửa số người tham gia (47%) cho rằng "không cần". Từ góc nhìn cá nhân, tôi xin chia sẻ một số quan điểm về vấn đề này dưới góc độ pháp luật và văn hóa giao thông.

Các quốc gia có nền giao thông phát triển hiện nay đều đã trải qua quá trình hoàn thiện pháp luật, hạ tầng và xây dựng văn hóa ứng xử trên đường trong nhiều năm. Việt Nam cũng đang ở giai đoạn chuyển mình tương tự, nhưng có những đặc thù riêng. Xuất phát điểm về kinh tế và mức độ đô thị hóa thấp hơn, trong khi tốc độ phát triển diễn ra rất nhanh, khiến nhiều vấn đề mới nảy sinh trong quá trình tham gia giao thông.

Trong câu chuyện này, ở góc độ pháp luật, với trường hợp là xe ưu tiên đang thực hiện nhiệm vụ và có đầy đủ tín hiệu theo quy định (đèn, còi, cờ hoặc phù hiệu) thì không có gì phải tranh cãi. Cả pháp luật và văn hóa giao thông đều có chung một nguyên tắc: người tham gia giao thông phải nhường đường khi điều kiện cho phép.

Trong trường hợp chưa thể nhường ngay do điều kiện giao thông không bảo đảm, người lái xe nên chủ động bật tín hiệu chuyển hướng hoặc đèn cảnh báo khẩn cấp để báo cho xe ưu tiên biết ý định di chuyển, từ đó giúp họ lựa chọn phương án vượt an toàn.

>> Tôi sẵn sàng nhường đường dù đang chạy tốc độ tối đa trên cao tốc

Còn đối với xe cơ giới thông thường, cũng là trường hợp gây nhiều tranh luận nhất, theo quan điểm của tôi, có một số vấn đề cần được nhìn nhận:

Thứ nhất, nếu phương tiện phía sau có đủ điều kiện để vượt theo quy định, pháp luật hiện hành không có quy định cho phép người điều khiển xe phía trước từ chối nhường đường chỉ vì mình đang chạy ở tốc độ tối đa cho phép.

Thứ hai, người lái xe phía trước không thể tự khẳng định phương tiện phía sau không thuộc trường hợp đặc biệt hoặc không có lý do chính đáng để cần di chuyển nhanh hơn. Pháp luật cho phép cơ quan nhà nước, trong một số tình huống khẩn cấp liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc phòng, chống thiên tai, được huy động phương tiện dân sự phục vụ nhiệm vụ công. Bên cạnh đó, cũng có những trường hợp người dân đang khẩn cấp đưa người đi cấp cứu. Nếu buộc phải vượt quá tốc độ, người điều khiển phương tiện sẽ phải chịu trách nhiệm giải trình với cơ quan chức năng theo quy định.

Thứ ba, người tham gia giao thông không có thẩm quyền thay cơ quan thực thi pháp luật ngăn cản xe phía sau vượt lên chỉ vì cho rằng phương tiện đó có thể đang vi phạm tốc độ và đây được coi là vi phạm hành chính thông thường không thuộc trường hợp nghiêm trọng hoặc khẩn cấp. Việc phát hiện và xử lý hành vi vi phạm là trách nhiệm của lực lượng chức năng. Trong điều kiện hiện nay, khi nhiều tuyến cao tốc đã được trang bị hệ thống camera giám sát và xử phạt tự động, khả năng phát hiện các hành vi vi phạm là rất cao. Do đó, việc cố tình giữ làn để ngăn xe phía sau vượt không phải là giải pháp phù hợp.

Thứ tư, nếu phát hiện phương tiện phía sau có dấu hiệu vi phạm như chạy quá tốc độ, vượt ẩu hoặc đang bị lực lượng chức năng truy đuổi, người lái xe phía trước cũng nên cân nhắc việc nhường đường để bảo đảm an toàn cho bản thân và những người trên xe, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Phần lớn người dân không được đào tạo để xử lý các tình huống nghiệp vụ ở tốc độ cao, vì vậy việc can thiệp trực tiếp có thể làm gia tăng rủi ro thay vì ngăn chặn vi phạm.

Còn nếu xét trên góc độ văn hóa giao thông, trước hết, mỗi người nên thực hành tinh thần "nhường một bước để cùng an toàn". Khi sẵn sàng tạo điều kiện cho người khác trong phạm vi an toàn, chúng ta cũng sẽ nhận được sự hợp tác tương tự khi cần thiết.

Bên cạnh đó, hãy đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Không ai mong muốn rơi vào tình huống phải đưa người thân đi cấp cứu hoặc xử lý một việc khẩn cấp. Nếu một ngày chính chúng ta là người cần xin vượt, chắc hẳn ai cũng mong các phương tiện phía trước sẵn sàng tạo điều kiện khi điều kiện giao thông cho phép.

Cuối cùng, văn hóa giao thông không được hình thành từ những quy định cứng nhắc mà từ chính những hành vi nhỏ của mỗi người mỗi ngày. Một hành động nhường đường đúng lúc không chỉ góp phần giảm xung đột trên đường mà còn xây dựng môi trường giao thông văn minh, an toàn và nhân văn hơn.

Từ những phân tích trên, tôi cho rằng, đi đúng tốc độ tối đa ở làn trái, người điều khiển phương tiện vẫn cần chủ động nhường đường cho xe khác khi điều kiện an toàn cho phép và phương tiện phía sau đủ điều kiện vượt theo quy định. Việc nhường đường không đồng nghĩa với việc dung túng cho hành vi vi phạm tốc độ. Trách nhiệm phát hiện và xử lý vi phạm thuộc về cơ quan thực thi pháp luật. Còn trách nhiệm của mỗi người tham gia giao thông là điều khiển phương tiện đúng quy định, bảo đảm an toàn và ứng xử văn minh trên đường.

Phạm Anh Toàn