‘Tiếng Anh kiểu Việt’ có gì đặc biệt?

Ngày 22-8, câu chuyện về tiếng Anh, bản sắc và giao tiếp đa văn hóa được các học giả trong nước, quốc tế trao đổi tại Hội thảo khoa học quốc tế "Văn hiến Việt Nam từ bản địa đến toàn cầu: Bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa giá trị nhân văn", do Trường đại học Văn Hiến tổ chức tại TP.HCM.

Hội thảo quy tụ gần 250 nhà khoa học, chuyên gia và học giả từ hơn 60 trường đại học, viện nghiên cứu, học viện và trung tâm nghiên cứu trong và ngoài nước.

'Tiếng Anh của người Việt cần được thừa nhận'

TS Denchai Prabjandee - Đại học Burapha (Thái Lan) - kể khi còn là học sinh tại Thái Lan, ông nhớ mình phải học rất nhiều từ vựng, ngữ pháp để đối phó với nhiều kỳ thi. Đồng thời, hình mẫu hướng tới của ông và nhiều bạn học là nói như người bản ngữ.

Sau này khi tiếp cận khái niệm "World Englishes" - các biến thể tiếng Anh trên thế giới - cách nhìn của ông thay đổi. Tiếng Anh được sử dụng tại Anh, Mỹ, Úc nhưng cũng hiện diện với những đặc điểm riêng tại Singapore, Malaysia, Philippines, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam và nhiều quốc gia khác.

Theo ông, trong thực tế, một người Việt có thể dùng tiếng Anh với người Thái, người Ấn Độ hoặc người Campuchia, chứ đối tượng giao tiếp không phải lúc nào cũng là người Anh hay người Mỹ.

"Đây là tiếng Anh của tôi. Tiếng Anh của tôi khác tiếng Anh của người bản ngữ và điều đó hoàn toàn ổn. Tiếng Anh của các bạn cũng khác tiếng Anh của người khác và điều đó cũng hoàn toàn ổn", ông nói.

Ông ví dụ giáo trình "English in Pattaya" từng được phát triển cho học sinh tại Pattaya, thành phố du lịch của Thái Lan. Người học ở đây có thể phải giao tiếp bằng tiếng Anh với khách Nga, Ấn Độ và nhiều nhóm du khách khác nhau.

Do đó, mục tiêu là giúp học sinh làm quen với sự đa dạng của tiếng Anh và có khả năng giao tiếp với nhiều người sử dụng khác nhau, chứ không tập trung vào việc bắt chước một giọng nói duy nhất.

Ông đề xuất giáo dục ngôn ngữ cần xây dựng chương trình mang tính địa phương hơn, trao thêm sự tự tin cho giáo viên bản địa và nhìn nhận các biến thể tiếng Anh trong khu vực như những cách sử dụng chính đáng.

"Tiếng Anh của người Việt cần được thừa nhận, tiếng Anh của người Thái cũng vậy", TS Denchai nhấn mạnh.

Đồng thời, ông cho rằng giáo viên Việt Nam hay Thái Lan không cần cảm thấy mình kém hơn chỉ vì giọng tiếng Anh không giống người bản ngữ. Quan trọng hơn là người học sử dụng được ngôn ngữ, hiểu người khác, thương lượng được ý nghĩa trong giao tiếp và tự tin với bản sắc của mình.

Đằng sau một từ tiếng Anh có thể là cả một lớp văn hóa Việt

TS Thuy Ngoc Dinh - chuyên gia về ngôn ngữ học văn hóa và giao tiếp liên văn hóa tại Western Sydney University (Úc) - đi sâu hơn vào câu hỏi: điều gì xảy ra khi văn hóa địa phương thực sự đi vào một ngôn ngữ toàn cầu?

Một ví dụ là cách hiểu về "thức ăn nóng - thức ăn lạnh". Trong nhiều nền văn hóa, "nóng" và "lạnh" chủ yếu nói về nhiệt độ. Nhưng với người Việt, người Trung Quốc và một số cộng đồng châu Á, đây còn là cách phân loại thực phẩm theo quan niệm về cơ thể và sức khỏe. Vì vậy, trà gừng có thể được xem là "nóng" dù không còn nóng về nhiệt độ.

Cách diễn đạt cảm xúc cũng khác nhau. Tiếng Anh thường gắn "mind" (tâm trí, suy nghĩ) với hoạt động tư duy, "heart" (trái tim, cảm xúc) với tình cảm, trong tiếng Việt lại có những cách nói dùng "lòng, bụng, gan" để chỉ tình cảm, suy nghĩ hay tính cách.

Tương tự, những khái niệm như "duyên", "chợ nổi", "chợ tình"... mang theo những lớp nghĩa rất Việt. Người nước ngoài có thể hiểu từng từ trong bản dịch tiếng Anh nhưng chưa chắc hiểu hết ý niệm văn hóa phía sau.

Vì vậy, tiếng Anh "kiểu Việt" còn là cách người Việt đưa trải nghiệm, cách nghĩ và văn hóa của mình vào tiếng Anh.

Tuy nhiên, TS Thuy Ngoc Dinh lưu ý giữ bản sắc Việt không có nghĩa tùy ý đưa thật nhiều khái niệm Việt vào tiếng Anh rồi mặc nhiên cho rằng người khác phải hiểu. Người sử dụng ngôn ngữ cần có trình độ đủ tốt để biết lúc nào nên đưa một khái niệm địa phương vào và giải thích nó thế nào.