Thực hiện hóa đơn chính chủ, doanh nghiệp 'ma' hết đường

Hóa đơn chính chủ

Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã hoàn thành nâng cấp hệ thống hóa đơn điện tử (HĐĐT) phiên bản v1.0 nhằm đáp ứng yêu cầu xác thực sinh trắc học, góp phần nâng cao an toàn và bảo mật trong sử dụng HĐĐT. Theo đó, từ ngày 15.5, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp (DN) phải thực hiện xác thực sinh trắc học trong các trường hợp đăng ký mới, thay đổi thông tin đăng ký sử dụng HĐĐT (họ và tên, số căn cước công dân, ngày sinh…). Người thực hiện cần có tài khoản VNeID mức độ 2 và đã cài đặt ứng dụng eTax Mobile. Nếu quá 1 ngày không thực hiện sinh trắc học thì hồ sơ đăng ký, thay đổi thông tin sử dụng HĐĐT sẽ bị từ chối.

DN mới thành lập cần thực hiện xác thực sinh trắc học khi đăng ký sử dụng hóa đơn

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Trong thực tế nhiều năm qua vẫn tồn tại tình trạng lấy cắp thông tin căn cước công dân của người khác rồi thành lập DN "ma" để thực hiện mua bán hóa đơn. Đã xảy ra trường hợp nhiều người bất ngờ bị tạm hoãn xuất cảnh mới tá hỏa phát hiện lâu nay mình là giám đốc, là người đại diện pháp luật của những công ty "từ trên trời rơi xuống" và những DN này đều nợ thuế. Đơn cử trường hợp bà N.N.T.H (tỉnh Lâm Đồng) khi xuất cảnh cuối năm 2025 thì bị cơ quan chức năng tạm hoãn với lý do công ty do bà làm đại diện pháp luật nợ tiền thuế 308 triệu đồng. Bà H. khẳng định không thành lập DN hay ủy quyền cho ai mở công ty. Nhiều năm trước, bà bị mất chứng minh nhân dân, trong đó ghi địa chỉ thường trú cũ và đây có thể là nguyên nhân dẫn tới sự việc này. Không chỉ chuyến xuất cảnh bị hủy, lỡ dở công việc mà những trường hợp như bà N.N.T.H còn phải vướng vào quá trình giải quyết mất nhiều thời gian, công sức sau đó. Trên các diễn đàn thuế, nhiều người chia sẻ phát hiện thông tin cá nhân bị đánh cắp để thành lập DN thể hiện trên VNeID và xin tư vấn xử lý. Vì thế, quy định về hóa đơn chính chủ được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế tối đa tình trạng này.

Ông Nguyễn Đức Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, cho rằng việc áp dụng sinh trắc học trong sử dụng HĐĐT sẽ góp phần tăng tính minh bạch trong quản lý thuế và hạn chế tình trạng DN "ma". "Hiện nay, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân, trở thành người đại diện pháp luật của một công ty. Từ một bản sao căn cước công dân bị đánh cắp hoặc mua bán trái phép, nhiều người bất ngờ trở thành "giám đốc bất đắc dĩ", phải đối mặt với các rủi ro pháp lý, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm liên quan đến hoạt động của DN do kẻ gian lập ra", ông Nghĩa nói và nhấn mạnh việc ứng dụng sinh trắc học hiện không còn xa lạ khi nhiều lĩnh vực như ngân hàng, viễn thông đã triển khai rộng rãi. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, hệ thống kỹ thuật cần được vận hành ổn định, thuận tiện trong quá trình DN đăng nhập, đăng ký hoặc thay đổi thông tin. Việc áp dụng công nghệ đòi hỏi hệ thống phải thực sự "mượt", tránh gây phát sinh thêm thủ tục hoặc khó khăn cho DN.

Sinh trắc học phải áp dụng từ đăng ký kinh doanh

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú đánh giá việc áp dụng sinh trắc học trong đăng ký và sử dụng HĐĐT là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập DN "ma", qua đó giảm thất thu ngân sách và làm sạch dữ liệu người nộp thuế. Những năm gần đây, thủ tục đăng ký DN ngày càng thông thoáng, thuận tiện, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, điều này cũng phát sinh không ít bất cập khi nhiều đối tượng lợi dụng thông tin của người khác để thành lập DN phục vụ hành vi mua bán hóa đơn, gian lận thuế. Việc cơ quan thuế triển khai xác thực sinh trắc học đối với người nộp thuế mới thành lập hoặc thay đổi thông tin người đại diện pháp luật trong quá trình sử dụng HĐĐT sẽ giúp xác định đúng chủ thể, hạn chế tình trạng giả mạo danh tính, hạn chế được việc thành lập DN "ma" sau này. Nếu điều kiện cho phép, việc áp dụng sinh trắc học nên được mở rộng đối với các DN đang hoạt động nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý xác định chính xác số lượng người nộp thuế thực tế còn hoạt động.

Ông Tú dẫn số liệu được cơ quan thuế công bố trong dự thảo về tạm hoãn xuất cảnh cho thấy hiện có gần 1 triệu người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nếu không xử lý triệt để, vài năm nữa con số này sẽ còn tăng thêm. Việc tồn tại lượng lớn DN không còn hoạt động cũng làm phát sinh nhiều chi phí quản lý cho cơ quan thuế khi hệ thống vẫn phải theo dõi, ban hành quyết định xử phạt hoặc cưỡng chế thuế đối với các trường hợp này. Để xử lý tận gốc vấn đề, ông Tú đề xuất cần có giải pháp đồng bộ như đơn giản hóa thủ tục giải thể DN, xử lý xóa nợ thuế phù hợp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong toàn bộ vòng đời hoạt động của DN, bao gồm cả thủ tục thành lập, giải thể thông qua xác thực sinh trắc học.

Dù HĐĐT hiện đã được cấp mã của cơ quan thuế và sắp tới có thể bổ sung thêm lớp xác thực sinh trắc học, song theo ông Tú, mối lo lớn nhất của DN hiện nay vẫn là rủi ro liên quan đến hóa đơn khi đối tác ngừng hoạt động hoặc bỏ trốn sau giao dịch. Do đó, cần có cơ chế phân định rõ trách nhiệm tại thời điểm phát hành hóa đơn nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch, giảm rủi ro cho DN làm ăn chân chính. Về dài hạn, cơ quan thuế tăng cường quản lý theo dòng tiền thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tính hợp pháp hình thức của HĐĐT. Việc kiểm soát giao dịch thông qua dữ liệu thanh toán và luồng tiền thực tế sẽ giúp nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế và hạn chế tình trạng mua bán hóa đơn trái phép.

Tương tự, ông Nguyễn Đức Nghĩa đánh giá cao giải pháp tăng cường xác thực trong quản lý HĐĐT nhưng cũng cho rằng cộng đồng DN hiện vẫn còn nhiều lo ngại liên quan đến rủi ro hóa đơn. Trong đó, vấn đề được quan tâm nhiều nhất là trường hợp DN mua hàng, nhận hóa đơn hợp pháp tại thời điểm giao dịch nhưng sau đó bên bán ngừng hoạt động hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, dẫn đến nguy cơ không được khấu trừ thuế đầu vào. "Vậy việc bổ sung sinh trắc học đối với HĐĐT có giúp giải quyết dứt điểm tình trạng DN bị xuất toán hóa đơn hay không?", ông Nghĩa đặt câu hỏi.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Đăng Quang, cũng nhìn nhận sinh trắc học chỉ mới giới hạn cho DN mới đăng ký hoặc thay đổi thông tin người đại diện, còn DN đang hoạt động thì chưa. Do đó chưa thể giải quyết hoàn toàn triệt để DN "ma", gian lận trong vài năm tới. Kẻ gian có thể lách bằng cách mua lại công ty đang hoạt động. Đến khi đăng ký lại chữ ký số thì đại diện pháp luật sẽ phải xác nhận sinh trắc học, lúc này mới có thể giải quyết tình trạng DN "ma". Chính vì vậy, theo chuyên gia này, sinh trắc học phải áp dụng từ đăng ký kinh doanh, chứ thuế là hậu kiểm nên cũng không chặn hết được.