'Thị trường lao động không còn ưu tiên người biết nhiều'

Theo Giáo sư Jay Siegel – Phó Hiệu trưởng Đại học Hong Kong (HKU) thị trường lao động không còn ưu tiên người biết nhiều, mà tìm kiếm những cá nhân có khả năng tự học, thích nghi và tư duy độc lập.

Quan điểm này được Giáo sư Jay Siegel đưa ra tại Diễn đàn Future Fest Hà Nội 2026 do Trường Đại học Phương Đông (UPD) tổ chức hồi tháng 4.

Trong phần chia sẻ của mình, ông cho rằng nhiều sinh viên thiếu động lực không phải vì lười học, mà vì đang trả lời những câu hỏi không thuộc về mình. Một nền giáo dục có ý nghĩa cần khuyến khích sự tò mò và băn khoăn cá nhân. Trong bối cảnh thông tin không còn khan hiếm, giá trị của giáo dục nằm ở khả năng xây dựng thế giới quan, hiểu mình là ai, cần gì và từ đó biết cách đặt câu hỏi cho bản thân và xã hội.

Giáo sư Jay Siegel nhấn mạnh sự phân tách giữa biết (knowing) và trở thành (being). "Biết nhiều không đồng nghĩa với việc trở thành một con người có năng lực và bản sắc. Nhiều học sinh ngày nay đang nhầm lẫn giữa việc tích lũy kiến thức và quá trình trở thành một con người thực thụ", Phó hiệu trưởng HKU nói.

Giáo sư Jay Siegel – Phó Hiệu trưởng Đại học Hong Kong (HKU). Ảnh: UPD

Theo ông, "biết" là kết quả của việc tiếp nhận thông tin, còn "trở thành" đòi hỏi rèn luyện nội tại và tư duy phản biện. Trong một hệ thống quen đánh giá qua điểm số và thành tích, nhiều học sinh tin rằng học tốt là đủ. Tuy nhiên, điều cốt lõi nằm ở khả năng tự chất vấn, tưởng tượng, giao tiếp và xây dựng mối quan hệ có ý thức với thế giới — nền tảng cho việc học tập suốt đời.

Bài toán này càng rõ nét khi AI hiện diện sâu trong đời sống, tác động đến cách con người làm việc, giao tiếp và ra quyết định. Tuy nhiên, theo Giáo sư Jay Siegel, công nghệ không thể thay con người định nghĩa cuộc đời mình. AI chỉ là công cụ, không thể thay thế khả năng lựa chọn, đặt câu hỏi và xây dựng các mối quan hệ có ý nghĩa.

Sinh viên lắng nghe phần trình bài của ông Jay Siegel. Ảnh: UPD

Trong bối cảnh đó, thị trường lao động không còn ưu tiên người "biết nhiều", mà tìm kiếm những cá nhân có khả năng tự học, thích nghi và giữ tư duy độc lập. Khi kiến thức không còn là tài sản độc quyền, chính năng lực kiểm chứng, khả năng đặt câu hỏi và ý thức làm chủ sẽ tạo nên khác biệt dài hạn. Ông nhấn mạnh: "Chúng ta sử dụng công nghệ, nhưng phải luôn tự hỏi chính mình", và những câu hỏi đó cần xuất phát từ bên trong mỗi người.

Ông lấy dẫn chứng từ Albert Einstein. Khi được hỏi: "Làm thế nào để con tôi thông minh hơn?", Einstein trả lời: "Hãy đọc truyện cổ tích cho chúng nghe". Nếu muốn chúng thông minh hơn nữa? Ông nói: "Hãy đọc nhiều truyện cổ tích hơn nữa".

Điểm cốt yếu của Einstein là: Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức. Bởi vì chính trong trí tưởng tượng, các câu hỏi mới nảy sinh. "Chính trong niềm tin rằng bạn có thể tạo ra tương lai, tạo ra những điều mới mẻ, đó là nơi câu hỏi ra đời, nơi việc học bắt đầu và nơi giáo dục đạt đến độ thăng hoa nhất", Giáo sư Jay Siegel kết luận.

Future Fest Hà Nội do Trường Đại học Phương Đông (UPD) tổ chức đã quy tụ hơn 12.000 học sinh và 120 diễn giả. Thông qua các phiên thảo luận chuyên sâu, sự kiện giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, mang đến góc nhìn rõ ràng hơn về thị trường lao động.

Future Fest 2026 tạo không gian mở để học sinh có những thông tin hướng nghiệp thông qua sự đồng hành của các chuyên gia. Ảnh: UPD

Không chỉ dừng lại ở sự kiện, chương trình đã được tiếp tục mở rộng thành Future Fest Hub – nền tảng số đồng hành cùng người học trong quá trình hiểu mình, hiểu nghề và định hướng tương lai. Tại đây, học sinh có thể tiếp cận những chia sẻ chuyên sâu từ chuyên gia, nắm bắt yêu cầu năng lực và bức tranh thực tế của từng ngành nghề.

Theo đại diện Trường Đại học Phương Đông, nền tảng này minh bạch hóa lộ trình thu nhập, cung cấp trải nghiệm lớp học mẫu và thông tin chi tiết của hơn 60 ngành học, giúp việc định hướng trở nên rõ ràng, thực tế hơn. Đồng thời, Future Fest Hub đóng vai trò kết nối, giúp người học duy trì đam mê và tiếp tục tham gia các hoạt động trong hệ sinh thái.

"Tất cả nhằm hướng tới mục tiêu giúp người học trở thành phiên bản có giá trị và bản sắc riêng trong tương lai", đại diện nhà trường nói.

Yên Chi