8 hours ago
8
Những khoảng trống quản lý
Tàu khai thác cát. Ảnh minh hoạ.
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn từ ngày 1/1/2019 đến 30/6/2024, tổng số thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu đạt 5.575,34 tỷ đồng. Trong đó, Đồng Nai đứng đầu với 3.379,16 tỷ đồng; Bình Phước 809,68 tỷ đồng; Bà Rịa - Vũng Tàu 736,16 tỷ đồng và Đồng Tháp 650,40 tỷ đồng.
Tuy nhiên, theo Thanh tra Chính phủ, phía sau nguồn thu hàng nghìn tỷ đồng này vẫn tồn tại những khoảng trống trong quản lý tài nguyên và nghĩa vụ tài chính. Đáng chú ý, tại một số mỏ, số liệu sản lượng giữa cơ quan quản lý tài nguyên và cơ quan thuế có sự chênh lệch rất lớn, trong đó có trường hợp lên tới hơn 600.000 m³.
Qua thanh tra phát hiện, tại Đồng Tháp, bảng giá tính thuế tài nguyên năm 2023 được ban hành chậm 40 ngày, trong khi bảng giá năm 2024 chậm tới 293 ngày.
Tại Bình Phước, thay vì ban hành bảng giá hằng năm, địa phương lại sử dụng một bảng giá cho nhiều năm. Bảng giá ban hành năm 2017 được áp dụng trong 4 năm, từ 2018-2021; bảng giá ban hành năm 2022 tiếp tục được sử dụng cho hai năm 2022-2023. HĐND tỉnh Bình Phước cũng ban hành nghị quyết về phí bảo vệ môi trường chậm 162 ngày so với Nghị định 164/2016/NĐ-CP. Đến thời điểm thanh tra vào tháng 3/2025, tỉnh vẫn chưa ban hành nghị quyết thay thế theo Nghị định 27/2023/NĐ-CP.
Tại Đồng Nai, năm 2019 không ban hành bảng giá mới, phải tiếp tục áp dụng bảng giá năm 2018 từ ngày 1/11/2018 đến 24/5/2020. Những năm sau, bảng giá cũng được ban hành chậm từ 19 đến 127 ngày.
Tại Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên năm 2022 chậm 246 ngày; nghị quyết về mức thu phí bảo vệ môi trường năm 2024 cũng chậm hơn 6 tháng.
Khoanh định hàng trăm khu vực nhưng thiếu tiêu chí
Đáng chú ý, kết luận của TTCP cũng chỉ ra những bất cập trong công tác quy hoạch và khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Điển hình, tại Bình Phước, UBND tỉnh phê duyệt bổ sung quy hoạch 7 mỏ khoáng sản với tổng diện tích 118,495 ha, gồm 6 mỏ đá và một mỏ đất san lấp. Tuy nhiên, TTCP xác định, tại thời điểm thực hiện, Luật Khoáng sản năm 2010 không có quy định về việc “bổ sung quy hoạch”, đồng thời các mỏ này không thuộc trường hợp được điều chỉnh quy hoạch theo quy định. Tỉnh này cũng ban hành quyết định phê duyệt khu vực cấm hoạt động khoáng sản nhưng chưa có đầy đủ ý kiến của Bộ TN&MT (cũ) và phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ theo quy định.
Đáng chú ý, quy hoạch giai đoạn 2016-2020 và 2021-2030 của cả 4 tỉnh không thể hiện các khu vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước để làm căn cứ khoanh định khu vực không đấu giá. Hệ quả là trong quá trình khoanh định, nhiều khu vực thiếu tiêu chí hoặc xác định không đúng tiêu chí.
Bên cạnh đó, tại một số nơi còn xảy ra tình trạng "đình trệ" hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Điển hình như Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu không tổ chức đấu giá bất kỳ mỏ khoáng sản nào trong giai đoạn 2019-2024.
Tại Đồng Tháp tổ chức đấu giá 3 mỏ, Bình Phước 6 mỏ, tuy nhiên các mỏ trúng đấu giá đều gặp vướng mắc trong quá trình hoàn thiện thủ tục. Tại Đồng Tháp, mỏ đất sét KP12 ở Tam Nông trúng đấu giá từ tháng 9/2020 nhưng đến tháng 3/2025, sau khoảng 4 năm rưỡi, mới được phê duyệt chấp thuận chủ trương đầu tư. Hai mỏ cát Sông Tiền và Sông Hậu lần lượt chậm phê duyệt trữ lượng khoảng 6 tháng và hơn 12 tháng.
Cũng tại Đồng Tháp, hai mỏ cát Tân Mỹ và Tân Khánh Trung của Công ty CP Xây dựng Tân Nam khai thác từ ngày 7/12/2023 đến 30/11/2024 tổng cộng 801.250 m³, vượt khoảng 9% công suất khai thác tính theo năm.
Còn tại Bình Phước, mỏ đá Đồng Tâm khai thác khi chưa có quyết định thuê đất trên diện tích hơn 5 ha. Mỏ đá Tiến Hưng được cấp 28,7 ha nhưng doanh nghiệp đã khai thác khoảng 9 ha, trong khi mới hoàn tất thủ tục thuê 2,75 ha.
Thanh tra cũng ghi nhận 14 khu vực mỏ khác bị xử phạt hành chính do chưa hoàn thành thủ tục thuê đất. Đặc biệt, một mỏ đá tại Bình Phước chưa được phê duyệt thiết kế mỏ nhưng đã tổ chức khai thác trên diện tích 2,7 ha.
Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND 4 tỉnh rà soát, phân loại toàn bộ giấy phép khai thác khoáng sản đã cấp; xử lý, thu hồi những giấy phép có vi phạm nghiêm trọng, đồng thời chấn chỉnh việc gia hạn, cấp lại giấy phép không đúng quy định.
Cơ quan thuế được yêu cầu phối hợp với cơ quan quản lý tài nguyên rà soát, truy thu đầy đủ tiền cấp quyền khai thác, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và các khoản ký quỹ còn thiếu, còn nợ hoặc kê khai chưa đầy đủ. Các doanh nghiệp phải hoàn thành thủ tục thuê đất, thiết kế mỏ theo quy định; những trường hợp không đủ điều kiện phải đình chỉ hoạt động.
Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị xem xét, xử lý trách nhiệm của tập thể, cá nhân lãnh đạo UBND tỉnh, các sở, ngành và đơn vị liên quan qua các thời kỳ để xảy ra những vi phạm, thiếu sót.
