Tháng 5 rực rỡ hiện tượng thiên văn, chờ Trăng Xanh hiếm gặp

Tháng 5 bắt đầu với Trăng Tròn Hoa xuất hiện vào đêm 1-5. Đây là kỳ trăng tròn gắn với mùa xuân, khi thiên nhiên bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh.

Tên gọi "Trăng Hoa" bắt nguồn từ các cộng đồng bản địa Bắc Mỹ như Algonquin và Ojibwe, dùng để mô tả thời điểm hoa dại nở rộ sau mùa đông dài. Trong lịch dân gian, trăng tháng 5 còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự sinh sôi, tái tạo và khởi đầu mới của tự nhiên.

Về mặt thiên văn, trăng tròn xảy ra khi Mặt trăng nằm đối diện với Mặt trời so với Trái đất, khiến toàn bộ bề mặt hướng về phía chúng ta được chiếu sáng hoàn toàn. Vì xuất hiện vào đầu mùa hè ở Bắc bán cầu, Trăng Hoa thường mọc thấp trên đường chân trời, tạo cảm giác lớn hơn và có màu vàng cam rõ nét, một hiệu ứng thị giác do ánh sáng đi qua lớp khí quyển dày hơn.

Chỉ vài ngày sau, bầu trời đêm tiếp tục sôi động với mưa sao băng Eta Aquarids đạt cực đại vào rạng sáng 5, 6-5. Đây là một trong những trận mưa sao băng đáng chú ý trong năm, hình thành từ tàn dư của Sao chổi Halley.

Trong điều kiện bầu trời tối và quang đãng, người quan sát tại Bắc bán cầu có thể nhìn thấy khoảng 20-30 vệt sao băng mỗi giờ, trong khi ở Nam bán cầu con số này có thể lên tới 60. Thời điểm lý tưởng nhất để quan sát là trước bình minh, khi bầu trời còn đủ tối.

Đến ngày 18-5, một hiện tượng đẹp mắt khác sẽ diễn ra khi sao Kim xuất hiện gần lưỡi liềm của Mặt trăng trên bầu trời phía tây sau hoàng hôn. Phía trên, sao Mộc cũng góp mặt, tạo nên một "tam giác ánh sáng" dễ quan sát bằng mắt thường mà không cần kính thiên văn.

Bạn có thể hình dung đơn giản: lưỡi liềm của mặt Trăng nằm ở giữa, sao Kim sáng rực ở gần đó (thường là điểm sáng nhất), còn sao Mộc đứng phía trên, tạo thành một đường xếp khá rõ trên bầu trời. Chỉ cần nhìn bằng mắt thường, bạn vẫn có thể phân biệt ba "điểm sáng" này mà không cần thiết bị hỗ trợ.

Cách quan sát dễ nhất: Quan sát khoảng 1 giờ sau khi Mặt trời lặn, nhìn về phía Tây, nơi bầu trời còn ánh hoàng hôn, chọn nơi ít đèn, thoáng tầm nhìn.

Sang tối hôm sau, Mặt trăng sẽ di chuyển lên cao hơn và nằm gần như ở giữa Sao Kim và Sao Mộc, khiến "bộ ba" này càng rõ ràng và cân đối hơn trên bầu trời.

Tháng 5 kết thúc bằng một hiện tượng đặc biệt: Trăng Xanh vào ngày 31-5. Đây là lần trăng tròn thứ hai xuất hiện trong cùng một tháng dương lịch, một sự trùng hợp không xảy ra thường xuyên.

Dù có tên gọi "Trăng Xanh", Mặt Trăng thực tế không đổi màu. Thuật ngữ này chỉ mang ý nghĩa lịch thiên văn, dùng để mô tả hiện tượng có hai lần trăng tròn trong một tháng.

Lần gần nhất hiện tượng này xảy ra là vào tháng 8-2023 và phải đến cuối năm 2028 mới lặp lại. Điều này khiến Trăng Xanh trở thành một trong những sự kiện hiếm hoi, thu hút sự quan tâm của cả giới khoa học lẫn người yêu thiên văn.

Ngoài ra, cần phân biệt Trăng Xanh theo lịch với "Trăng Xanh theo mùa", khi một mùa thiên văn có bốn lần trăng tròn, trong đó lần thứ ba được gọi là Trăng Xanh.

Nhìn chung, tháng 5 là thời điểm lý tưởng để quan sát bầu trời đêm với nhiều hiện tượng đa dạng, từ sao băng đến các hành tinh sáng. Chỉ cần một bầu trời quang đãng và ít ô nhiễm ánh sáng, người quan sát hoàn toàn có thể tận hưởng những khoảnh khắc ấn tượng của vũ trụ ngay bằng mắt thường.