Startup chuộng tuyển người 'có thâm niên, lười một cách thông minh'

Nhiều startup đang giảm tuyển tân binh và ưu tiên người giàu kinh nghiệm, không cần quá chăm chỉ do AI giúp tạo sản phẩm với ít nhân viên hơn.

Tại startup tặng quà trực tuyến Giftory, CEO Eric Lauer không còn tìm kiếm lập trình viên trẻ đầy nhiệt huyết vừa ra trường. Thay vào đó, ông cần người "đang ở giai đoạn giữa sự nghiệp và lười biếng một cách thông minh", tức người có kinh nghiệm, biết lập trình nhưng khai thác công cụ AI để tăng năng suất thay vì ngồi gõ từng dòng mã từ đầu.

Lauer gọi họ là kiến trúc sư. "Để trở thành kiến trúc sư, bạn cần kinh nghiệm từ thế giới thực trước đó và nắm rõ mọi quy trình làm việc. Các ứng viên hoàn toàn không có kiến thức về quy trình làm việc sẽ kém hấp dẫn hơn nhiều đối với một tổ chức như chúng tôi", ông chia sẻ với AFP.

Haitham Mengad, nhà đồng sáng lập startup Stems Labs, chọn hướng đi tương tự và duy trì cấu trúc tinh gọn. "Chúng tôi đã có một đội ngũ tinh gọn với các kỹ sư xuất sắc rồi. Vì thế, phương châm của tôi là làm nhiều việc hơn với chính những người hiện tại", ông nói.

Logo ứng dụng AI Claude của Anthropic trên điện thoại. Ảnh: Lưu Quý

Với các công cụ hỗ trợ lập trình như Claude Code của Anthropic hay Codex của OpenAI, doanh nghiệp có thể giao cho nhóm nhỏ xây dựng những sản phẩm mà trước đây cần đội ngũ đông hơn nhiều. Từ việc chăm chỉ viết từng dòng mã, lập trình viên giờ trở thành "quản lý dự án", dùng trợ lý AI để viết, kiểm thử và sửa lỗi phần mềm nhanh chóng chỉ bằng câu lệnh.

75% lập trình viên tại các startup nhỏ tham gia khảo sát của trang tin công nghệ Pragmatic Engineer thừa nhận sử dụng Claude Code trong công việc. Theo Jared Friedman, đối tác tại vườn ươm khởi nghiệp Y Combinator, 1/4 số startup thuộc khóa Mùa đông 2025 của vườn ươm này được xây dựng dựa trên mã nguồn mà 95% do AI tạo ra.

Những công việc đơn giản, lặp lại trước đây vốn giao cho tân binh thì hiện đã có AI đảm nhận. Do đó, nhiều doanh nghiệp chỉ cần một nhóm nhỏ kỹ sư cấp cao để giám sát và chỉnh sửa kết quả đầu ra của AI.

Theo nghiên cứu từ Trường Kinh doanh Harvard và Trường kinh doanh phi lợi nhuận Insead, startup dạng AI-native (lấy AI làm nền tảng từ đầu, phát triển sản phẩm, quy trình làm việc, cấu trúc nhân sự... xoay quanh AI) đang xây dựng các nhóm nhỏ gọn, ít tầng lớp quản lý hơn so với startup truyền thống.

Đặc điểm phổ biến của các công ty AI-native, theo kết quả khảo sát, là nhân sự có tỷ lệ nam giới lớn, nhiều người sở hữu bằng cấp cao, được chiêu mộ từ các công ty và tổ chức danh tiếng. Họ sử dụng ít nhân viên mới vào nghề hơn 15% so với công ty kiểu truyền thống, trong khi tỷ lệ nhân viên cấp cao nhiều hơn 20%.

Các startup này có cấu trúc "phẳng", tức ít tầng lớp, với số quản lý ít hơn 15% so với công ty truyền thống. Nguyên nhân là thay vì để nhân tài giàu kinh nghiệm giữ vị trí giám sát nhân viên, họ được giao tập trung làm công việc kỹ thuật chuyên môn cao.

Sinh viên dự lễ tốt nghiệp tại Đại học Columbia, thành phố New York, ngày 21/5/2025. Ảnh: AP

Một số chuyên gia nhận định, nếu giới đầu tư tiếp tục rót tiền vào công ty AI nhỏ với đội ngũ nhân tài giàu kinh nghiệm, sinh viên mới tốt nghiệp sẽ ngày càng ít có cơ hội bước chân vào lĩnh vực này.

Xu hướng chuộng người có thâm niên và "lười thông minh" hơn tân binh không chỉ diễn ra với startup mà còn với doanh nghiệp lớn. Trong nghiên cứu công bố tháng trước của Viện Doanh nghiệp AI (AIDE), nhóm tác giả sàng lọc hơn 161.000 tin tuyển dụng của các công ty S&P 500 (500 công ty đại chúng lớn nhất nước Mỹ) đăng trên LinkedIn hồi tháng 1. Kết quả, họ tìm được 8.140 tin tuyển dụng liên quan đến AI, nhưng 71% dành cho vị trí cấp cao, 16% cho cấp trung và 13% cho cấp thấp.

"Dữ liệu cho thấy thị trường lao động đang thu hẹp. Cơ hội việc làm liên quan đến AI có thật, nhưng dành cho những người đã ở vị trí cao", Paul Cheek, Giám đốc điều hành Viện AIDE, nói với CNN. Ông giải thích, các công ty lớn muốn có nhân tài giàu kinh nghiệm để giúp định hướng trong cơn sốt AI đầy biến động.

Nghiên cứu từ Đại học Stanford cho thấy, việc tuyển người trẻ trì trệ từ cuối 2022, cùng thời gian OpenAI phát hành ChatGPT, mở ra làn sóng AI tạo sinh. Giai đoạn từ cuối 2022 đến tháng 9/2025, trong các ngành nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI, số lao động trẻ có việc làm giảm 6% trong khi lao động lớn tuổi tăng 6-9%.

Cuối năm ngoái, nhóm chuyên gia từ Đại học Harvard phân tích dữ liệu về hồ sơ xin việc và tin tuyển dụng của 62 triệu lao động Mỹ tại 285.000 doanh nghiệp. Họ nhận ra, trong vòng 6 quý, số nhân viên cấp thấp tại các công ty ứng dụng AI tạo sinh giảm 9% so với công ty không ứng dụng, còn số nhân viên cấp cao tiếp tục tăng.

"Nếu 35 hoặc 40 tuổi, bạn khá vững vàng trong sự nghiệp và sở hữu kỹ năng mà bạn biết AI chưa thể thay thế. Những vị trí cấp cao vẫn cần nhiều sự phán đoán của con người. Nhưng nếu 22 tuổi và từng là 'mọt Excel' hay đại loại vậy, bạn có thể bị thay thế", Matt Schulman, nhà sáng lập kiêm CEO startup công nghệ Pave, nói với Fortune.

Một lập trình viên đang thao tác trên máy tính. Ảnh: BairesDev

Không phải ai cũng cho rằng dừng tuyển người trẻ là quyết định sáng suốt. Matt Garman, CEO Amazon Web Services, nhận xét việc thay thế lập trình viên mới tốt nghiệp bằng AI là "một trong những điều ngớ ngẩn nhất từng nghe", cảnh báo ngành công nghệ có nguy cơ tự đánh mất "thế hệ lãnh đạo tiếp theo".

Tuy nhiên, lượng sinh viên đăng ký ngành khoa học máy tính bắt đầu ít đi. Theo San Francisco Chronicle, mức giảm năm nay ở hệ thống Đại học California là 6%. Dữ liệu từ Hiệp hội Nghiên cứu Máy tính ở Mỹ cũng cho thấy, 62% chương trình đào tạo về máy tính ghi nhận số lượng sinh viên nhập học mùa thu năm nay giảm.

Xu hướng tinh gọn đội ngũ của startup AI chưa có dấu hiệu đảo chiều. "Chúng tôi vẫn đang trong giai đoạn tăng trưởng vượt bậc và luôn cân nhắc xem nên đầu tư thêm nguồn lực hay tuyển thêm người", Lauer chia sẻ. Trong lĩnh vực công nghệ, có vẻ câu trả lời hiện tại là dùng nhiều AI hơn và ít nhân viên đi.

Thu Thảo tổng hợp