Sinh viên tìm ranh giới giữa sáng tạo và sai lệch lịch sử

Buổi tọa đàm nằm trong khuôn khổ lễ phát động Cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội Social Pioneers 2026, do Đại học Kinh tế quốc dân phối hợp cùng Quỹ xã hội Phan Anh và dự án Heritex tổ chức.

Muốn có chất liệu lịch sử để truyền thông phải đọc nhiều, đi nhiều

Tại tọa đàm, vấn đề ranh giới giữa sáng tạo và sai lệch lịch sử được nhiều sinh viên quan tâm, đặt câu hỏi đến các chuyên gia.

Trong đó một nam sinh cho biết thời gian gần đây đã được xem nhiều kênh thông tin chia sẻ các nội dung về lịch sử, để lan tỏa tình yêu lịch sử cho người trẻ. Bên cạnh những kênh thông tin hoàn thành tốt nhiệm vụ, có một số kênh thông tin lại bị cư dân mạng chỉ trích vì đã làm sai lệch thông tin lịch sử. Nam sinh mong muốn các chuyên gia chỉ rõ gianh giới giữa sáng tạo và sai lệch lịch sử.

Một sinh viên khác băn khoăn khi khai thác các chất liệu lịch sử để truyền thông cần bám chặt vào những yếu tố cốt lõi nào để thông điệp đưa ra vừa hấp dẫn, vừa tôn trọng sự thật tuyệt đối.

Trả lời sinh viên, nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng vấn đề hiện nay là làm thế nào để dạy lịch sử tốt, để lịch sử trở thành nguồn cảm hứng, chứ không phải khổ sai về trí nhớ.

Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, bên cạnh nỗ lực của những nhà giáo dạy lịch sử, thì mỗi người dân cần phải có bản lĩnh tiếp cận những nguồn thông tin lịch sử ngày một to lớn nhưng cũng đầy cạm bẫy.

Theo ông, hiện chúng ta đang có những công cụ công nghệ rất lớn, không thể quay lưng lại với nó. Các bạn trẻ cần dũng cảm đương đầu, tìm cách tiếp cận tốt nhất, phải đóng góp thêm cho mạng xã hội những nguồn thông tin ngày càng chính xác, tích cực, có trách nhiệm về lịch sử, góp phần đẩy lùi các thông tin sai lệch, độc hại.

"Lịch sử sẽ sống mãi. Mảnh đất sống của lịch sử là sự trao truyền qua những thế hệ", ông Quốc nói.

Còn nhà văn Hồ Bá Thược nhấn mạnh một nhà văn phải có trách nhiệm với lịch sử, phải tôn trọng lịch sử, thông qua lịch sử để giáo dục con người - đây là những điều cốt lõi.

Theo ông, các tác phẩm văn học hồi ký, bút ký, phỏng vấn phải là sự thật. Để viết được, người viết phải có vốn sống, phải đi nhiều, hiểu nhiều, biết nhiều, học nhiều, đọc nhiều, cảm nhận được những tinh túy nhất… Không thể ngồi một chỗ tự hư cấu không có cơ sở. Đây cũng là điều ông Thược muốn gửi gắm đến các bạn trẻ trước khi tạo ra một sản phẩm sáng tạo từ chất liệu lịch sử.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hoàn - Trưởng khoa lý luận chính trị, Đại học Kinh tế quốc dân - chia sẻ với các môn lý luận chính trị, nhiều bạn trẻ coi đây là môn học bắt buộc, mang tâm lý "bị học", không phải "được học".

Theo bà Hoàn, để sinh viên thay đổi suy nghĩ trên, có hai yếu tố quan trọng là người dạy và người học. Trong đó người dạy phải biết thổi hồn cho kiến thức, mềm hóa kiến thức bằng những câu chuyện, nhân vật lịch sử, áp dụng công nghệ, giúp thế hệ trẻ kết nối được quá khứ - hiện tại - tương lai.

Kết nối lịch sử, giới trẻ và công nghệ

Chiều cùng ngày, Đại học Kinh tế quốc dân cùng các đơn vị tổ chức đã phát động Cuộc thi toàn quốc về marketing xã hội Social Pioneers 2026 với chủ đề "Phục dựng cội nguồn, khởi tạo kỷ nguyên".

Thí sinh dự thi có độ tuổi 16 - 24, được chia thành 2 bảng học sinh và sinh viên. Bốn vòng thi sẽ diễn ra từ ngày 15-5 đến 14-8.

Các đội thi sẽ tham gia trả lời trắc nghiệm kiến thức marketing; nghiên cứu xây dựng ý tưởng, kế hoạch sơ bộ cho dự án; thực hiện hóa sản phẩm truyền thông vòng bán kết; trình bày dự án và tranh luận với các đội thi trong vòng chung kết.

PGS.TS Nguyễn Đình Toàn - Phó trưởng khoa marketing, Đại học Kinh tế quốc dân - cho biết việc lựa chọn chủ đề thi năm nay xuất phát từ thực tiễn, thế hệ trẻ đang sống trong một môi trường thông tin tốc độ cao, nội dung ngắn, thuật toán định hình sự chú ý và thói quen tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, lịch sử và các giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ trở nên xa cách nếu vẫn được truyền tải theo mô thức một chiều, đồng thời cũng đối mặt với những rủi ro bị cắt xén, đơn giản hóa hoặc sai lệch khi lan truyền trên các nền tảng số.

"Cuộc thi năm nay đặt bài toán kết nối lịch sử, giới trẻ, công nghệ dưới lăng kính marketing xã hội. Chúng tôi tin rằng lịch sử thực sự sống khi được thế hệ trẻ tiếp nhận, đối thoại và tiếp nối", ông Toàn nhấn mạnh.

Năm ngoái, có khoảng 2.100 thí sinh tham gia dự thi, đến từ hơn 150 trường THPT, cao đẳng và đại học tại 23/34 tỉnh, thành phố.