'Siết' thuế với nhà đất kê khai hai giá

Cần bắt buộc giao dịch qua ngân hàng

Theo dự thảo này, giá tính thuế chuyển nhượng bất động sản (BĐS) căn cứ theo giá hợp đồng. Cụ thể, thuế thu nhập cá nhân (TNCN) khi chuyển nhượng BĐS được tính bằng 2% giá chuyển nhượng. Thời điểm xác định thu nhập tính thuế là lúc hợp đồng chuyển nhượng có hiệu lực hoặc thời điểm đăng ký quyền sử dụng, quyền sở hữu BĐS.

Đề xuất tính thuế của Bộ Tài chính đang nhận được những ý kiến trái chiều

ẢNH: ĐÌNH SƠN

Dự thảo nghị định quy định cụ thể giá chuyển nhượng BĐS là giá ghi trên hợp đồng chuyển nhượng tại thời điểm chuyển nhượng. Trường hợp trên hợp đồng chuyển nhượng không ghi giá đất hoặc giá đất trên hợp đồng thấp hơn theo bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) thì giá chuyển nhượng đất sẽ theo bảng giá đất, hệ số K (nếu có) áp dụng tại thời điểm chuyển nhượng.

Trường hợp chuyển nhượng cả quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, nếu hợp đồng không ghi giá đất hoặc giá thấp hơn bảng giá đất thì phần giá trị quyền sử dụng đất sẽ tính theo bảng giá đất và hệ số K của địa phương. Nếu giá trị nhà, công trình trên hợp đồng thấp hơn mức tính lệ phí trước bạ do UBND cấp tỉnh quy định thì cơ quan thuế sẽ căn cứ theo mức giá do địa phương ban hành.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch Hội Công chứng viên TP.HCM, đánh giá đề xuất này là phù hợp và cần thiết bởi tình trạng kê khai "hai giá" trong chuyển nhượng BĐS đã tồn tại nhiều năm, gây thất thu thuế và làm méo mó sự minh bạch của thị trường. Tuy nhiên, nếu chỉ lấy bảng giá đất nhân hệ số K hoặc giá do địa phương ban hành làm căn cứ tối thiểu thì mới xử lý được một phần. Muốn kiểm soát hiệu quả, cần thêm các giải pháp đồng bộ là bắt buộc thanh toán qua ngân hàng đối với giao dịch BĐS. Đồng thời cần phải liên thông dữ liệu giữa công chứng, thuế, đất đai và ngân hàng; xây dựng cơ sở dữ liệu giá giao dịch thực tế; đặc biệt phải tăng trách nhiệm kê khai trung thực của các bên.

"Tôi cho rằng không nên đặt trách nhiệm định giá lên công chứng viên. Công chứng viên không phải là cơ quan thẩm định giá hay cơ quan thuế. Vai trò phù hợp của công chứng viên là giải thích, cảnh báo nghĩa vụ pháp lý cho các bên và phối hợp cung cấp dữ liệu giao dịch theo quy định pháp luật. Nếu làm đồng bộ các giải pháp này, chính sách sẽ góp phần giảm giao dịch "hai giá", chống thất thu ngân sách và tăng tính minh bạch, an toàn pháp lý cho thị trường BĐS", ông Nguyễn Văn Hòa kiến nghị.

Lo sợ tăng thêm gánh nặng cho người dân

Theo chuyên gia BĐS Trần Khánh Quang, giá tính thuế đối với các hợp đồng mua bán nhà đất "đáng ngờ" như đề xuất của Bộ Tài chính chỉ hợp lý một phần. Trước đây, các địa phương cũng như các chuyên gia đều kiến nghị nên áp dụng bảng giá đất nhân 2% để tính thuế. Đây là cách chính xác nhất, vừa đảm bảo không bị thất thu ngân sách, vừa dễ tính và cũng cơ bản gần sát với giá thị trường. Bởi bảng giá đất tại các tỉnh, ví dụ như ở TP.HCM sau nhiều năm điều chỉnh đã bằng khoảng 80% giá trên thị trường. Nếu nhân thêm hệ số K sẽ làm cho tiền thuế tăng cao, thêm gánh nặng cho người dân.

"Sắp tới, từ ngày 1.7 các địa phương tiếp tục ban hành hệ số K, được áp dụng để tính tiền sử dụng đất. Hiện nay tiền sử dụng đất đang quá cao, vượt quá khả năng của đại đa số người dân khiến họ lo lắng. Nay tính thuế TNCN từ chuyển nhượng BĐS nhân thêm hệ số K, có thể khiến mức giá tăng cao hơn so với giá thị trường, từ đó đẩy tiền thuế của người dân phải nộp tăng cao hơn so với hiện nay", ông Trần Khánh Quang bày tỏ lo ngại.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP.HCM, nói rằng trước đây để biết trường hợp nào khai giá thấp, trường hợp nào khai giá cao, các tỉnh sẽ ban hành bảng giá sàn là giá trung bình của từng địa phương. Khi phát hiện trường hợp khai giá thấp, ngành thuế sẽ tính lại bằng cách lấy bảng giá đất nhân 2%. Hiện nay với đề xuất của Bộ Tài chính, trường hợp nghi vấn giá thấp hơn giá thị trường thì lấy bảng giá đất nhân hệ số K và nhân 2%. Cách tính này về nguyên tắc có thể áp dụng được nhưng thực tế sẽ phát sinh hai trường hợp.

Trường hợp thứ nhất như đề xuất của Bộ Tài chính thì sẽ không cần ban hành bảng giá sàn địa phương. Bởi áp dụng như thế luật pháp sẽ rất công bằng, nhà nước dễ tính, không "mệt đầu", từ đó dự toán được nguồn thu từ nhà đất. Cách tính này nhà nước không thất thu cũng không tận thu, công bằng. Người dân cũng sẽ căn cứ theo cách này để kê khai, từ đó không sợ thấp cũng như không sợ cao. "Tuy nhiên, khi đã áp dụng cách tính này cần xem xét lại mức 2% vì mức thuế sẽ cao hơn so với hiện nay. Do đó có thể xem xét lại con số này nhỏ hơn 2%, còn nhỏ hơn bao nhiêu, Bộ Tài chính cần phải khảo sát, tính toán lại", ông Lê Hoàng Châu góp ý.

Trường hợp thứ hai, nếu không giảm 2% thì cần phải có bảng giá sàn của các địa phương để kiểm soát. Khi có bảng giá sàn thì nhà nước có thể xác định được ai kê khai đúng giá, ai kê khai thấp và không cần phải "nghi ngờ" như hiện nay. Người dân khi giao dịch có thể căn cứ vào giá sàn này để kê khai giá mua bán, tính thuế.

"Về bản chất, đề xuất của Bộ Tài chính có mục tiêu đúng là chống thất thu thuế và minh bạch thị trường. Nhưng để khả thi và công bằng, điều quan trọng nhất là bảng giá đất phải thật sự sát thị trường, hệ số K phải phù hợp và cơ chế áp dụng phải linh hoạt, tránh biến thuế thành gánh nặng cho các giao dịch hợp pháp", ông Lê Hoàng Châu kiến nghị.