“Sẽ không có AI jobpocalypse” - huyền thoại AI lên tiếng phản bác nỗi sợ thất nghiệp hàng loạt

Chỉ cần dạo một vòng internet lúc này, không khó để bắt gặp những dự đoán về “AI jobpocalypse” - viễn cảnh AI sẽ thay thế hàng loạt công việc và đẩy thị trường lao động vào khủng hoảng. Nhưng giữa làn sóng bi quan đó, Andrew Ng lại tung ra một góc nhìn khác.

Để hiểu được sức nặng trong tuyên bố của Andrew Ng, chúng ta cần nhìn lại vị thế của ông trong giới công nghệ. Đây không phải những lời trấn an suông từ một nhà bình luận nào đó.

Là một trong những gương mặt có ảnh hưởng lớn nhất của kỷ nguyên machine learning hiện đại, Andrew Ng là đồng sáng lập Google Brain, từng dẫn dắt AI tại Baidu và góp phần phổ cập kiến thức AI tới hàng triệu người thông qua Coursera. Khi một người đã trực tiếp nhào nặn ra những hệ thống AI định hình thế giới công khai phản bác tư tưởng “AI tận diệt việc làm”, đó không còn là một ý kiến bên lề.

Andrew Ng lên tiếng phản đối quan điểm AI sẽ gây ra "tận thế việc làm"

Trong bài đăng gây bão trên trang cá nhân, ông thẳng thắn bình luận:

"Câu chuyện AI dẫn đến thất nghiệp hàng loạt đang gieo rắc những nỗi sợ hãi không cần thiết. AI - giống như bất kỳ công nghệ nào khác - quả thực có ảnh hưởng đến việc làm, nhưng việc thêu dệt những câu chuyện phóng đại về tình trạng thất nghiệp quy mô lớn là vô trách nhiệm và mang tính hủy hoại. Hãy chấm dứt điều đó."

“Ngành bị AI tác động mạnh nhất vẫn đang tuyển người”

Trong bài đăng của mình, Andrew Ng chỉ ra một nghịch lý: Ngành software engineering hiện là lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất từ AI. Chỉ trong chưa đầy hai năm, hàng loạt công cụ như GitHub Copilot, Cursor, Claude Code hay các AI agent lập trình đã thay đổi cách developer làm việc. AI giờ có thể autocomplete code, debug, viết function, refactor, thậm chí dựng prototype ứng dụng chỉ từ prompt.

Nếu nhìn theo quan điểm phổ biến trên mạng xã hội, lập trình viên đáng lẽ phải là nhóm “sắp tuyệt chủng” đầu tiên.

Nhưng Andrew Ng cho rằng dữ liệu thực tế chưa phản ánh điều đó.

"Trong khi đã có những ví dụ về việc AI lấy đi công việc, các xu hướng hiện tại cho thấy rõ ràng lượng việc làm mới được tạo ra lớn hơn rất nhiều so với những gì bị phá hủy - kịch bản này hoàn toàn giống với các làn sóng công nghệ trước đây."

Ông dẫn chứng các chỉ số củng cố cho lập luận. Bất chấp sự phát triển vũ bão của AI, tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ vẫn đang neo ở mức rất lành mạnh là 4,3%. Thị trường lao động không hề sụp đổ, nó chỉ đang chuyển mình.

Ba toan tính phía sau bức màn sợ hãi

Ng không chỉ bác bỏ câu chuyện "jobpocalypse" mà còn giải thích tại sao nó lại phổ biến đến vậy. Ông chỉ ra ba động lực chính khiến câu chuyện tiêu cực này lan truyền, và tất cả đều liên quan đến lợi ích kinh tế.

Đầu tiên, các phòng lab AI dĩ nhiên có động lực lớn để làm cho công nghệ của họ nghe mạnh mẽ hơn thực tế. Để hút hàng tỷ đô từ giới đầu tư, họ sẵn sàng vẽ ra các kịch bản khoa học viễn tưởng về việc AI "chiếm quyền kiểm soát" thế giới. Mục tiêu rất đơn giản: nếu một công nghệ đủ mạnh để thay thế nhiều nhân viên, chắc chắn nó phải rất có giá trị và đáng để đầu tư.

Theo Andrew Ng, nhiều công ty AI đang hưởng lợi trực tiếp từ nỗi sợ “AI cướp việc”.

Thứ hai, chiến lược định giá của các công ty AI được hưởng lợi trực tiếp từ câu chuyện này. Phần mềm SaaS (mô hình phân phối phần mềm dựa trên nền tảng điện toán đám mây) thường tính phí khoảng 100 đến 1.000 USD mỗi người dùng mỗi năm. Nhưng nếu một công ty AI có thể định vị sản phẩm của mình như một giải pháp thay thế nhân viên với mức lương 100.000 USD, hoặc giúp họ tăng năng suất 50%, thì việc tính phí 10.000 USD hoặc hơn trở nên hợp lý. Bằng cách neo giá không phải vào các sản phẩm mà vào lương của nhân viên, các công ty AI dễ dàng có lý do cho mức giá của mình

Thứ ba, "tận thế AI" là chiếc phao cứu sinh cho giới lãnh đạo doanh nghiệp. Nói rằng công ty đang sử dụng AI để trở nên hiệu quả hơn nhiều với ít nhân viên hơn nghe có vẻ nhạy bén và tiến bộ. Đây là một thông điệp tươi sáng hơn nhiều so với việc thừa nhận họ đã tuyển quá nhiều người trong thời kỳ đại dịch, khi vốn dồi dào do lãi suất thấp và kích thích tài chính của chính phủ, và giờ đang phải điều chỉnh lại quy mô nhân sự.

Chuyển dịch không đồng nghĩa với sụp đổ

Một điểm quan trọng trong lập luận của Ng là sự phân biệt rõ ràng giữa việc công việc thay đổi và thị trường lao động sụp đổ. Ông thừa nhận: “AI đang khiến công việc của rất nhiều người thay đổi. Điều này không dễ dàng, rất áp lực và căng thẳng.”

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng việc này rất khác với việc dự đoán một sự sụp đổ toàn diện của thị trường việc làm.

Công việc luôn luôn thay đổi theo công nghệ mới. Những kỹ năng được coi là thiết yếu trong một thập kỷ có thể trở nên lỗi thời trong thập kỷ tiếp theo, và những vai trò hoàn toàn mới xuất hiện để thay thế chúng. Điều này đã xảy ra với máy tính cá nhân, với internet, với smartphone, và giờ đang xảy ra với AI. Mỗi làn sóng công nghệ đều tạo ra những lo lắng tương tự về thất nghiệp hàng loạt, nhưng mỗi lần, thị trường lao động đã thích nghi và phát triển theo những cách mà ít người dự đoán được.

Ng cho rằng nỗi sợ hãi về công nghệ mới thường được phóng đại, và các dự đoán về thảm họa thường không xảy ra như mọi người nghĩ. Quan trọng hơn, phản ứng quá mức với những nỗi sợ này có thể gây hại nhiều hơn là giúp ích.

Thay vì hoảng sợ trước những tiêu đề giật gân, chúng ta nên đánh giá dựa trên dữ liệu thực tế và chuẩn bị cho sự thay đổi một cách có trách nhiệm. Ng hy vọng rằng khi truyền thông chính thống bắt đầu công khai hoài nghi về "jobpocalypse", những câu chuyện này sẽ dần mất đi sức ảnh hưởng, giống như cách mà nỗi sợ về việc AI dẫn đến tuyệt chủng loài người đã giảm bớt.

Dĩ nhiên, điều đó không có nghĩa AI sẽ vô hại. Ngay cả những người lạc quan nhất cũng thừa nhận nhiều công việc sẽ thay đổi rất nhanh trong vài năm tới, đặc biệt ở các vị trí lặp lại hoặc mang tính entry-level. Vấn đề nằm ở chỗ xã hội sẽ thích nghi với tốc độ thay đổi đó nhanh đến mức nào.

Mặc dù những phân tích vĩ mô của Andrew Ng nhận được nhiều sự đồng tình, phần bình luận bên dưới bài đăng của ông lại cho thấy một thực tế phức tạp hơn nhiều. Không phải ai cũng cảm nhận AI theo hướng lạc quan.

Ở phía đồng tình, một số người làm công việc sáng tạo nội dung cho biết họ chưa cảm nhận rõ tác động tiêu cực từ AI. David Burbridge, người làm trong lĩnh vực copywriting và dịch thuật, chia sẻ rằng dù đây là nhóm nghề thường xuyên bị xem là “dễ bị AI thay thế”, lượng công việc và thu nhập của ông hiện vẫn chưa suy giảm.

Tuy nhiên, với giới kỹ sư phần mềm, bầu không khí lại căng thẳng hơn nhiều.

Rejowan Ahmed, một kỹ sư phần mềm, cho rằng AI có thể chưa thay thế cả đội ngũ ngay lập tức, nhưng đang khiến thị trường tuyển dụng ngày càng khắc nghiệt hơn.

Theo Ahmed, số lượng công việc có thể sẽ giảm dần, trong khi yêu cầu dành cho kỹ sư ngày càng cao hơn. Điều này khiến những người ở mức “trung bình” chịu áp lực lớn nhất, đặc biệt trong bối cảnh ngành công nghệ thay đổi liên tục.

Nỗi lo này cũng xuất hiện ở nhóm nhân sự mới vào nghề. Anand Ramanathan nhận định rất nhiều cử nhân khoa học máy tính hiện gặp khó khăn khi tìm công việc đầu tiên, ngay cả khi đã có bằng cấp và kỹ năng cơ bản.

Ngay cả những người có nhiều năm kinh nghiệm cũng không hoàn toàn miễn nhiễm. Abraham Cabrera, một kỹ sư DevOps từng bị sa thải năm ngoái, cho rằng thị trường tuyển dụng hiện tại thực sự khó khăn hơn rất nhiều so với vài năm trước.

Trong khi đó, Tom Wilcox nhìn nhận AI hiện vẫn cần sự giám sát đáng kể từ con người và chưa đạt tới mức tự động hóa hoàn toàn như nhiều lời quảng bá. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu AI tiếp tục tiến bộ nhanh và trở nên đủ rẻ để thay thế lao động trên diện rộng, các doanh nghiệp chắc chắn sẽ cân nhắc cắt giảm nhân sự mạnh tay hơn trong tương lai.

Dù vậy, Andrew Ng vẫn cho rằng những biến động hiện tại chưa đủ để kết luận AI sẽ dẫn tới một “ngày tận thế việc làm”.

Theo ông, internet đang có xu hướng đánh đồng giữa việc công nghệ làm thay đổi cách con người làm việc với việc công nghệ xóa sổ hoàn toàn thị trường lao động. Và lịch sử nhiều lần cho thấy hai điều đó không giống nhau.

Đón sóng "AI Jobapalooza": Bữa tiệc việc làm thế hệ mới?

Thay vì ngồi chờ "tận thế", Andrew Ng dự báo chúng ta đang đứng trước thềm của một kỷ nguyên mới công việc mới.

"Trái ngược với những dự đoán về thảm họa diệt vong việc làm do AI, tôi dự báo điều hoàn toàn ngược lại: Chúng ta sẽ đón một 'AI jobapalooza' (Bữa tiệc việc làm AI)! AI sẽ tạo ra vô số công việc kỹ thuật chất lượng cao."

Thị trường sẽ khát một lượng khổng lồ các chuyên gia kỹ thuật AI, và sân chơi này không chỉ dành cho các Big Tech. Những công ty nhỏ, startup, và cả các doanh nghiệp phi công nghệ cũng sẽ ráo riết săn lùng nhân sự biết dùng AI.

Thông điệp từ Andrew Ng khá rõ ràng. Thế giới tương lai có thể không ít việc hơn, nhưng sẽ đòi hỏi một bộ kỹ năng khác. Cuộc cạnh tranh thực sự trên thị trường lao động sắp tới có lẽ không nằm ở “Người đấu với Máy”, mà là giữa những người biết tận dụng AI và những người bị bỏ lại phía sau bởi công nghệ.

Lựa chọn thực tế nhất lúc này là học cách làm việc cùng AI, thay vì xem nó như đối thủ.

Quan điểm của Andrew Ng cũng phản ánh một thực tế khá thú vị trên thị trường lao động hiện nay: ngay cả các công ty công nghệ lớn cũng chưa thực sự từ bỏ lực lượng nhân sự entry-level như nhiều người nghĩ.

Dù AI đang tự động hóa ngày càng nhiều tác vụ cơ bản, không ít chuyên gia cho rằng việc cắt bỏ hoàn toàn các vị trí junior có thể trở thành một bước đi nguy hiểm về dài hạn.

Nhà nghiên cứu Andrew McAfee từ Massachusetts Institute of Technology từng cảnh báo rằng nếu doanh nghiệp phá bỏ “nấc thang học việc” truyền thống, họ sẽ tự làm đứt gãy nguồn nhân lực kế thừa trong tương lai, đặc biệt khi Gen Z hiện lại là nhóm thích nghi với AI nhanh nhất.

Thực tế, nhiều Big Tech gần đây vẫn tiếp tục mở rộng các chương trình tuyển dụng sinh viên, thực tập sinh và kỹ sư trẻ thay vì đóng băng hoàn toàn tuyển dụng.

IBM đang tăng thêm các vị trí entry-level liên quan tới AI. Salesforce cũng tiếp tục tuyển thêm sinh viên tốt nghiệp và thực tập sinh để vận hành các hệ thống AI nội bộ. Trong khi đó, Amazon vẫn duy trì quy mô tuyển thực tập sinh kỹ thuật ở mức lớn.

Điều này dường như cho thấy ngay cả trong thời điểm AI bùng nổ mạnh nhất, thị trường vẫn chưa chuyển sang giai đoạn “AI thay thế hoàn toàn con người” như nhiều dự đoán trên mạng xã hội.