1 hour ago
6
Chỉ trong vòng khoảng 2 tuần, hàng loạt "giang hồ mạng" và hiện tượng mạng tai tiếng đã bị khởi tố, bắt tạm giam như Phú Lê (tức Lê Văn Phú, 46 tuổi, quê Lào Cai; ở tại Hà Nội), Lã Thúy Kiều (41 tuổi, vợ Phú Lê), Huấn Hoa Hồng (tức Bùi Xuân Huấn, 41 tuổi, quê Yên Bái) và vợ chồng Hải SaPa TV (tức Vũ Hoàng Hải, 40 tuổi, quê Phú Thọ), "Cô giáo Hương"…
Các bị can: Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Phạm Tuấn, "Cô giáo Hương" (từ trái qua)
ẢNH: T.H
Động thái quyết liệt của cơ quan chức năng gióng lên hồi chuông cảnh báo về nạn trục lợi từ nội dung rác. Tuy nhiên, việc bắt giữ từng cá nhân mới chỉ giải quyết phần ngọn nếu thuật toán ngầm và dòng tiền nuôi sống cả một hệ sinh thái vẫn ung dung tồn tại.
"Giang hồ mạng" nổi tiếng ảo được tung hô từ cộng đồng mạng
Điểm chung của những "giang hồ mạng" vừa bị xử lý là đều sống nhờ sự nổi tiếng ảo được tung hô từ cộng đồng mạng. Từ sự chú ý ấy, bằng cách này hay cách khác, họ nhanh chóng chuyển hóa thành những khoản thu lợi bất chính đặc biệt lớn cho bản thân.
Như Bùi Xuân Huấn (tức Huấn "Hoa Hồng"), các tài khoản của bị can này từng thu hút hàng triệu lượt người theo dõi bằng những phát ngôn ngông cuồng, nội dung phản cảm, hoặc cố tình tạo tranh cãi nảy lửa với các cá nhân có ảnh hưởng khác. Khi đã có "tiếng tăm", Huấn cùng đồng phạm lợi dụng sức ảnh hưởng thông qua hoạt động bán hàng online, từ thiện, mua bán tài sản… để thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật, thu lợi bất chính.
Mới đây nhất, Phạm Tuấn - người tự xưng là "đàn em" của Khá "Bảnh" cũng đã bị bắt giữ. Tuấn quản lý, vận hành kênh YouTube có hơn 1 triệu người đăng ký, chuyên sản xuất và đăng tải các video, phim ngắn tự dàn dựng mang nội dung cổ xúy bạo lực, sử dụng vũ khí thô sơ, súng đạn để giải quyết mâu thuẫn nhằm câu view, qua đó thu lợi bất chính hơn 500 triệu đồng.
Tương tự, ngày 24.8 vừa qua, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố, bắt tạm giam vợ chồng Vũ Hoàng Hải (40 tuổi, quê Phú Thọ , tức Hải SaPa TV) cùng giám đốc một doanh nghiệp về tội "lừa dối khách hàng" và "vi phạm quy định về công tác kế toán gây hậu quả nghiêm trọng". Hải đã lợi dụng kênh mạng xã hội nổi tiếng của mình để quảng bá rầm rộ sản phẩm "thịt trâu sấy khô tê cay" làm từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu Ấn Độ nhưng gắn mác "đặc sản Tây Bắc". Tính đến năm 2025, vợ của Hải đã nhập sản phẩm này với tổng số tiền lên tới 30 tỉ đồng để bán ra thị trường.
Hay "Cô giáo Hương" (tức Nguyễn Thị Hương, 27 tuổi) cùng chồng là Vũ Hải Long (34 tuổi, ở phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) vừa bị Công an Hà Nội khởi tố, để điều tra tội "lừa dối khách hàng", với cáo buộc quảng cáo sai sự thật về sản phẩm Loramen để bán, hưởng lợi bất chính số tiền từ 5 - 7 tỉ đồng.
Bị can Hương khai mình là đại diện hình ảnh để quảng cáo sản phẩm Loramen, dù biết rõ sản phẩm này chỉ là sản phẩm bôi ngoài da, làm thơm da và không có tác dụng kéo dài thời gian quan hệ tình dục cho nam giới. Nhưng vì lợi nhuận, kiếm tiền, Hương đã quảng cáo để tìm kiếm những đơn hàng.
Hương khai thường quay clip với Phú Lê, Huấn Hoa Hồng và Hải SaPa TV và một số người khác để bán hàng.
Giải mã bẫy tâm lý và công thức trục lợi
Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc dự án Chống lừa đảo, bản chất của các vụ án trên là sự vận hành trơn tru của một công thức ngầm, biến sự chú ý thành tài sản số, rồi chuyển hóa tài sản số thành tiền mặt.
Kịch bản trục lợi thường đi theo chuỗi 4 bước tạo nội dung gây sốc: tung phát ngôn ngông cuồng, khoe tiền của, bạo lực, dựng chuyện đời tư hoặc mâu thuẫn để kích thích dư luận.
Theo ông Hiếu, thuật toán ghi nhận lượt người xem vào chửi bới, tranh luận hay phản đối để tiếp tục đẩy xu hướng, tạo ra các trang cá nhân hàng triệu người theo dõi.
"Họ đã tận dụng hiệu ứng tâm lý 'quen mặt thành tin' và hiệu ứng bằng chứng xã hội, người xem theo dõi họ hàng tháng, hàng năm, nghe tâm sự mỗi ngày. Dần dần, hình thành cảm giác quen biết và tin tưởng, lầm tưởng lượng theo dõi khủng tương đương với uy tín cá nhân và chất lượng sản phẩm. Hay tận dụng sức ảnh hưởng để livestream bán hàng giả, hàng kém chất lượng, quảng cáo thổi phồng công dụng hoặc kêu gọi từ thiện, huy động vốn mập mờ", chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu phân tích.
Nền tảng có vô can khi thuật toán tiếp tay?
Một nghịch lý tồn tại dai dẳng là hễ một "giang hồ mạng" bị cơ quan công an khởi tố, các phiên bản sao chép tương tự lại "mọc lên như nấm", những nội dung đăng tải trên mạng càng gây sốc thì càng nhiều người xem, càng nổi tiếng và càng dễ kiếm tiền.
Ông Hiếu phân tích, chỉ với chiếc điện thoại, một tài khoản mạng xã hội và một câu chuyện đủ gây tranh cãi là có thể tiếp cận hàng triệu người. Những kẻ đi sau học rất nhanh từ người đi trước về cách đặt tiêu đề, livestream, tạo kịch tính, xây dựng tài khoản vệ tinh, cắt video ngắn và chuyển số lượng người theo dõi thành khách hàng. Trong guồng quay đó, các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, Facebook, YouTube không thể đứng ngoài cuộc.
Theo ông Ngô Minh Hiếu, nền tảng vừa thiết kế thuật toán phân phối nội dung, vừa doanh thu quảng cáo hoặc thương mại từ chính sự chú ý của người dùng. Việc thuật toán ưu tiên nội dung giật gân, độc hại vô hình trung tạo ra mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng các đối tượng vi phạm.
Về trách nhiệm kỹ thuật và pháp lý, ông Hiếu cho rằng khi cơ quan chức năng đã xác định vi phạm, các nền tảng cần có quy trình xử lý nhanh, phát hiện sớm mạng lưới tài khoản liên quan, giảm phân phối, cắt kiếm tiền và sử dụng công nghệ nhận dạng để ngăn chặn việc tạo tài khoản mới hay đăng tải lại nội dung "bẩn".
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu
ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP
Một vấn đề rất đáng chú ý là "di sản số" sau khi các chủ kênh bị bắt giữ. Một người bị khởi tố không đồng nghĩa với việc hàng nghìn video của họ tự động biến mất trên không gian mạng. Video cũ vẫn có thể tiếp tục tồn tại; các tài khoản vệ tinh vẫn liên tục cắt ghép thành Shorts, Reels, TikTok để câu view.
"Về mặt kỹ thuật, nếu các tài khoản hoặc video vệ tinh đó vẫn đủ điều kiện bật kiếm tiền thì dòng tiền quảng cáo vẫn âm thầm chảy về túi những kẻ đứng sau, trừ khi nền tảng chủ động can thiệp triệt để. Do đó, khi xử lý những vụ việc lớn, cơ quan quản lý và các nền tảng không thể chỉ nhìn vào một tài khoản chính, mà cần rà soát toàn bộ hệ sinh thái kiếm tiền phía sau: từ tài khoản vệ tinh, video re-upload cho đến các kênh bán hàng và tài khoản quảng cáo liên quan", ông Ngô Minh Hiếu cho biết.
Kiên quyết làm sạch môi trường số từ gốc, không có "vùng cấm"
Cũng theo ông Ngô Minh Hiếu, việc xử lý nghiêm minh các cá nhân vi phạm là sự răn đe cần thiết để làm sạch không gian mạng. Nhưng nếu cơ chế tạo ra lợi ích kinh tế từ nội dung độc hại vẫn còn và dòng tiền từ "kinh tế tai tiếng" chưa bị cắt đứt tận gốc, hệ sinh thái số sẽ vẫn tiếp tục sản sinh những phiên bản méo mó tiếp theo.
Trao đổi với PV Thanh Niên, thượng tá Đỗ Minh Kim, Phó trưởng Phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an, cho biết thời gian qua lực lượng đã liên tục đấu tranh, xử lý nghiêm nhiều đối tượng lợi dụng tầm ảnh hưởng trên không gian mạng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Thượng tá Đỗ Minh Kim tại một hội nghị
ẢNH: CTV
"Quan điểm của chúng tôi là kiên quyết làm sạch môi trường số từ gốc, không có "vùng cấm" hay ngoại lệ. Xử lý cá nhân vi phạm là bước đầu, nhưng ngăn chặn dòng tiền bất chính và xóa môi trường dung dưỡng nội dung độc hại mới là mục tiêu then chốt", thượng tá Kim nói.
Thượng tá Đỗ Minh Kim cho hay Bộ Công an đã và đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý chuyên ngành yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội xuyên biên giới phải thực hiện nghiêm. Đồng thời, khuyến cáo người dân cần tỉnh táo, không tiếp tay chia sẻ, ủng hộ các nội bẩn; tích cực tố giác các hành vi lợi dụng mạng xã hội để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
