Sai lầm của trùm drone Ukraine khi thách thức Tổng thống Zelensky

Lời kêu gọi bầu cử giữa thời chiến là sự thách thức trực diện từ Fedorov với Tổng thống Zelensky, nhưng đây cũng chính là sai lầm của cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine.

Nỗ lực của cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nhằm thách thức vị thế của Tổng thống Volodymyr Zelensky bằng cách kêu gọi bầu cử thời chiến dường như đã phản tác dụng, khi không thể thuyết phục được chính những người biểu tình từng yêu cầu phục chức cho ông.

Quốc hội Ukraine hôm 19/8 phê chuẩn tân Bộ trưởng Quốc phòng được Tổng thống Zelensky đề cử, chính thức đóng sập cánh cửa với Fedorov. Cuối ngày hôm đó, chỉ còn vài chục người nán lại tại quảng trường trung tâm Kiev, nơi hàng nghìn người từng tham gia các cuộc biểu tình hiếm hoi giữa thời chiến để ủng hộ cựu bộ trưởng quốc phòng.

Nhiều người biểu tình cho rằng lý do Tổng thống Zelensky sa thải vị bộ trưởng trẻ tuổi này không được giải thích thỏa đáng và có thể đe dọa nỗ lực chiến tranh của Ukraine trước Nga, nhưng không cho rằng tổ chức bầu cử giữa thời chiến là phù hợp.

Mykhailo Fedorov (thứ hai từ trái sang) tham gia cuộc họp giữa phái đoàn Ukraine và Đức ở Kiev hôm 11/5. Ảnh: Anadolu

"Khi xuống đường biểu tình, chúng tôi không mang theo suy nghĩ rằng cần phải tổ chức bầu cử", Iryna Vasyliaka, 22 tuổi, nói với Reuters. "Đó không phải là mục đích chúng tôi có mặt ở đây".

Trước khi quốc hội Ukraine phê chuẩn Bộ trưởng Quốc phòng mới, Fedorov, người được mệnh danh là "trùm drone", gây chấn động dư luận Ukraine khi đăng video lên mạng xã hội kêu gọi tổ chức bầu cử ngay cả khi chiến sự với Nga chưa kết thúc. Ông cho rằng Ukraine cần tìm một cơ chế hợp pháp, an toàn và thực tế để khôi phục đầy đủ tiến trình dân chủ.

Theo Fedorov, Ukraine đang đối mặt một cuộc khủng hoảng quản trị mang tính hệ thống, tình trạng tham nhũng và thiếu minh bạch đang ảnh hưởng đến năng lực chiến đấu. Những chỉ trích này được hiểu là lời thách thức trực diện mà ông dành cho Tổng thống Zelensky.

Đây được đánh giá là bước đi rất mạo hiểm với cựu bộ trưởng quốc phòng, bởi người dân Ukraine đang ngày càng mất niềm tin vào các chính trị gia, nhưng phần lớn vẫn công nhận tính chính danh của Tổng thống Zelensky.

"Tôi đã xem bài phát biểu và cảm thấy thất vọng", Yevgeniia, một trong những người ủng hộ Fedorov, nói. "Tôi vốn đánh giá cao Fedorov bởi ông ấy là nhà quản lý, không phải chính trị gia. Nhưng giờ đây, ông ấy lại muốn chuyển sang làm chính trị".

Lời kêu gọi sai thời điểm

Các khảo sát cho thấy ông Fedorov có độ tín nhiệm tăng đáng kể từ khi bị Tổng thống Zelensky bất ngờ miễn nhiệm hôm 15/7. Theo thăm dò do Viện Xã hội học Quốc tế Kiev (KIIS) thực hiện nửa cuối tháng 7, 63% người được hỏi nói họ tin tưởng Fedorov. Ông đứng thứ hai, chỉ sau cựu tổng tư lệnh quân đội Valerii Zaluzhnyi. Ông Zelensky đạt mức tín nhiệm 56%.

Những con số này cho thấy Fedorov đã có một nền tảng ủng hộ đáng kể, nhưng mức độ tín nhiệm không đồng nghĩa với việc người Ukraine muốn tổ chức bầu cử ngay lập tức để thay thế Tổng thống Zelensky.

Mykhailo Fedorov trong cuộc họp báo ngày 16/7 tại Kiev. Ảnh: AFP

Ukraine đang áp dụng thiết quân luật và theo quy định không cho phép tổ chức bầu cử trong thời gian này. Việc bỏ phiếu khi chiến sự vẫn tiếp diễn cũng đặt ra nhiều vấn đề về an ninh và tổ chức, từ bảo đảm quyền bầu cử cho binh sĩ, hàng triệu người Ukraine ở nước ngoài và người sơ tán, đến việc tổ chức bỏ phiếu tại các khu vực gần tiền tuyến hoặc đang bị Nga kiểm soát.

Chính Fedorov cũng thừa nhận những khó khăn này, nhưng ông vẫn kêu gọi Ukraine cần tìm một cơ chế đáp ứng các yêu cầu về pháp lý, an toàn và thực tế. Lời kêu gọi vì thế lại trở nên bất lợi, khi chỉ 15% người tham gia khảo sát của KIIS muốn tổ chức bầu cử trước khi chiến sự kết thúc.

"Người dân Ukraine lúc này không muốn bị cuốn vào những tranh cãi chính trị", Anton Grushetskyi, giám đốc điều hành KIIS, nói. "Họ quan tâm đến những người đang chiến đấu để bảo vệ Ukraine, không phải các cuộc đấu đá giữa các chính trị gia".

Chính những người ủng hộ Fedorov cũng không đồng tình với cựu bộ trưởng quốc phòng. "Tôi rất lo ngại quá trình bầu cử có thể khiến xã hội chia rẽ, từ đó ảnh hưởng đến diễn biến chiến sự", cựu binh Dmytro Koziatysnkyi, một trong những người dẫn đầu phong trào biểu tình phản đối sa thải Fedorov, nói.

Điều này cho thấy tình thế với Fedorov trở nên khó khăn thế nào kể từ khi đưa ra lời thách thức Tổng thống Zelensky. Ông nhận được sự ủng hộ đáng kể nhờ hình ảnh một nhà cải cách, nhưng khi bước vào chính trường, vấn đề đầu tiên mà ông lựa chọn lại không phải ưu tiên của đa số người dân.

Nhà kinh tế Timothy Ash cho rằng đây là "sai lầm đặc biệt nghiêm trọng" về mặt chính trị, có thể bị đối thủ dùng để công kích ngược lại Fedorov nếu ông tranh cử tổng thống trong tương lai.

Người biểu tình ủng hộ phục chức bộ trưởng quốc phòng Ukraine cho ông Mykhailo Fedorov tại Kiev ngày 16/8. Ảnh: AFP

Ông Zelensky vẫn duy trì vị thế

Fedorov có đủ yếu tố để trở thành một ứng viên nặng ký trong các cuộc bầu cử tương lai. Trước khi chuyển sang Bộ Quốc phòng, ông là một trong những gương mặt nổi bật trong quá trình số hóa chính phủ Ukraine. Ông góp phần ứng dụng công nghệ và drone vào chiến sự, giúp Ukraine tăng cường năng lực tập kích Nga.

Việc ông bị cách chức hồi tháng 7 đã gây phản ứng mạnh, với các cuộc biểu tình yêu cầu khôi phục chức vụ cho ông hoặc yêu cầu chính quyền giải thích rõ quyết định.

Tuy nhiên, Tổng thống Zelensky vẫn giữ được lợi thế quan trọng là vị thế của một lãnh đạo thời chiến.

"Tổng thống không thể cứ công khai giải thích với người dân về mọi quyết định bổ nhiệm giữa chiến sự, bởi đây là vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia. Ông ấy có quyền quyết định ai sẽ làm bộ trưởng quốc phòng và ai sẽ bị cách chức", một quan chức cấp cao trong văn phòng của ông Zelensky nói với Politico.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Belgrade, Serbia ngày 8/8. Ảnh: AFP

Quan chức này cũng bày tỏ hoài nghi về khả năng tổ chức bầu cử trong bối cảnh Ukraine vẫn hứng chịu các cuộc tấn công quy mô lớn từ Nga.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu bầu cử ngay lập tức của Fodorov đã tạo điều kiện cho những người ủng hộ ông Zelensky chuyển trọng tâm tranh luận sang câu hỏi về sự an toàn và đoàn kết của đất nước.

Ngay cả phe đối lập với Tổng thống Zelensky cũng không ủng hộ cách tiếp cận của Fedorov.

"Điều quan trọng trước mắt không phải là chuẩn bị cho cuộc tranh cử sau chiến tranh, mà là làm sao để Ukraine vượt qua cuộc chiến này đã", Roman Lozynskyi, nghị sĩ đảng Holos đối lập, nói. Ông thêm rằng Nga có thể biến bầu cử thời chiến tại Ukraine thành một cuộc đối đầu giữa các phe phái.

Olena Prokopenko, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Marshall của Đức, đánh giá tính toán sai lầm nhất của Fedorov là tự định vị mình như một "nhà lãnh đạo, chính trị gia thế hệ mới" có thể thách thức trật tự cũ. "Cách định vị hình ảnh như vậy lại vô tình xoáy sâu vào nỗi đau nhạy cảm nhất của người Ukraine, khi xung đột vẫn kéo dài và mục tiêu cao nhất của họ là vượt qua cuộc chiến", Prokopenko nói.

Như Tâm (Theo Politico, Reuters, AFP)