Rối loạn lo âu tuổi học đường: Những dấu hiệu mà cha mẹ cần biết

Đây là thông tin được các bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ trong hội thảo truyền thông sức khỏe ngày 10-8.

Lo âu khiến nữ sinh mất ngủ, mất kinh

N.T.H., 16 tuổi, từng nhiều năm là học sinh giỏi và đỗ vào ngôi trường THPT mơ ước. Tuy nhiên sau kỳ thi vào lớp 10, em bắt đầu đau đầu, chóng mặt và khó ngủ.

Bước vào năm học mới, H. thường xuyên hồi hộp, bồn chồn, bất an. Em lo sợ bạn bè không thích mình, sợ trở thành gánh nặng tài chính cho cha mẹ, dù gia đình không gặp khó khăn về kinh tế và thành tích học tập trước đó vẫn tốt.

Tình trạng mất ngủ ngày càng kéo dài. Có những đêm H. thức đến 2-3h sáng nhưng không chia sẻ với bố mẹ vì sợ họ lo lắng. Thiếu ngủ khiến em mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán ăn, kết quả học tập giảm sút.

Ba tháng liên tiếp, H. không có kinh nguyệt kèm buồn nôn. Gia đình đưa em đi khám sản khoa và kiểm tra các nguyên nhân thực thể. Kết quả xét nghiệm và chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não không phát hiện bất thường. Sau đó em được chuyển đến chuyên khoa tâm thần.

Theo ThS Nguyễn Kim Anh, Viện Sức khỏe tâm thần, các biểu hiện của H. phù hợp với rối loạn lo âu ở lứa tuổi học sinh.

H. được điều trị phối hợp thuốc và liệu pháp nhận thức - hành vi. Sau 6 tháng, tình trạng cải thiện, em hết đau đầu, ngủ tốt hơn, chu kỳ kinh nguyệt trở lại và khả năng học tập được phục hồi.

Áp lực từ gia đình, trường học và mạng xã hội

ThS Nguyễn Ngọc Trang, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại Việt Nam, một khảo sát trên 9.781 người trẻ 15-24 tuổi trong thời gian COVID-19 ghi nhận 15,6% có triệu chứng lo âu từ nhẹ đến rất nặng.

Theo bác sĩ Trang, nguy cơ rối loạn lo âu có thể cao hơn ở những trẻ có tính cách dễ lo lắng, khó điều hòa cảm xúc, thiếu tự tin hoặc từng gặp các vấn đề sức khỏe như lo âu, trầm cảm, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn phổ tự kỷ hay bệnh mạn tính.

Cha mẹ đặt kỳ vọng quá cao, thường xuyên phê bình, so sánh, thiếu lắng nghe hoặc gia đình có xung đột có thể khiến trẻ chịu thêm áp lực.

Tại trường học, áp lực học tập, thi cử, cạnh tranh thành tích, bị bắt nạt, khó hòa nhập với bạn bè và thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên cũng có thể làm gia tăng nguy cơ.

Đặc biệt, mạng xã hội tạo thêm áp lực khi trẻ thường xuyên so sánh bản thân với người khác, lo lắng về ngoại hình, thành tích hoặc sợ bỏ lỡ các hoạt động của bạn bè. Sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, nhất là vào ban đêm, còn có thể gây thiếu ngủ và làm tình trạng lo âu nặng hơn.

Trẻ lo âu có thể luôn bất an, dễ giật mình, sợ mắc lỗi, sợ bị đánh giá hoặc từ chối, dễ cáu gắt, khó thư giãn, suy nghĩ tiêu cực và khó tập trung.

Các triệu chứng cơ thể cũng khá đa dạng như đau đầu, đau bụng, buồn nôn, tim đập nhanh, hồi hộp, khó thở, run tay, vã mồ hôi, rối loạn giấc ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài.

Về hành vi, trẻ có thể không muốn đến trường, thường xuyên xin nghỉ học, né tránh kiểm tra hoặc thuyết trình, không dám phát biểu, thu mình khỏi bạn bè, cáu gắt, phụ thuộc quá mức vào cha mẹ hoặc liên tục tìm kiếm sự trấn an.

Cha mẹ cần là người đồng hành

ThS Vũ Sơn Tùng (Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) cho hay giai đoạn vị thành niên là thời điểm trẻ dễ có những biến động tâm lý và mất cân bằng nhất.

Ở tuổi này, trẻ bắt đầu hình thành quan điểm sống riêng, đề cao quyền riêng tư và cho rằng mình đã lớn, trong khi cha mẹ vẫn muốn định hướng, truyền lại kinh nghiệm. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp có thể khiến trẻ ngày càng ít chia sẻ với gia đình.

Nhiều trẻ không nói ra khó khăn vì sợ cha mẹ lo lắng. Với những gia đình ít kết nối, trẻ có thể nghĩ rằng cha mẹ không hiểu mình.

"Đôi khi, trẻ chia sẻ một vấn đề mà người lớn cho là nhỏ, những câu như "ai chẳng gặp chuyện đó" hay "ngày trước bố mẹ cũng thế" có thể vô tình khiến trẻ cảm thấy mình không được lắng nghe và dần mất niềm tin vào việc chia sẻ với cha mẹ.

Vì vậy, cha mẹ cần trở thành người đồng hành thay vì chỉ đóng vai trò dạy bảo. Khi có một mối quan hệ đủ gần gũi và tin cậy, trẻ sẽ dễ chia sẻ những vấn đề mình đang trải qua, qua đó giúp cha mẹ nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường", ThS Tùng khuyến cáo.