Phó thủ tướng: Rà soát doanh nghiệp nhập khẩu lớn nhưng xuất khẩu thấp

Phó thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu rà soát, làm rõ nguyên nhân tình trạng doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa nhập - xuất khẩu, nhất là lĩnh vực điện tử.

Tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu ngày 13/8, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc đánh giá xuất khẩu 7 tháng đầu năm tăng cao nhưng nhập siêu cũng gia tăng, gây áp lực tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.

Phó thủ tướng yêu cầu làm rõ nguyên nhân nhập siêu tăng, nhất là khi xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước tăng chậm, trong khi nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị lên cao. "Cần làm rõ doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển hóa lượng nhập khẩu này thành sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu", Phó thủ tướng nói.

Theo đó, Bộ Công Thương được giao làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập - xuất khẩu, nhất là lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử. Cơ quan này cần xác định nguyên nhân nhập khẩu lớn, tiến độ sản xuất và kế hoạch xuất khẩu của các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu kiểm tra, kiểm soát các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có kim ngạch nhập khẩu lớn hoặc doanh nghiệp nhập khẩu tăng đột biến.

Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại hội nghị, ngày 13/8. Ảnh: VGP

Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%, song cả nước vẫn nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Mức tăng xuất khẩu có sự chênh lệch lớn giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Trong 7 tháng, xuất khẩu của khối FDI đạt khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%, trong khi khu vực kinh tế trong nước đạt 64,6 tỷ USD, chỉ tăng 5,8%.

Một số nhóm hàng công nghiệp chế biến có kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh. Máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 85 tỷ USD (tăng 50%); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khoảng 40 tỷ USD (tăng 24,6%); điện thoại và linh kiện 38 tỷ USD (tăng 18,6%).

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh, chủ yếu phục vụ sản xuất, mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Nhập các nguyên liệu đầu vào như kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản và chất dẻo cũng đi lên.

Bộ Tài chính đánh giá phần lớn nhập siêu hiện nay tập trung ở nhóm nguyên, nhiên liệu. Trong đó, chi phí nhập khẩu năng lượng chịu tác động đáng kể từ giá thế giới và diễn biến xung đột tại Trung Đông.

Ở khía cạnh doanh nghiệp, các hiệp hội cho rằng chi phí logistics, nguyên liệu và chi phí tuân thủ đang tiếp tục gây sức ép lên hoạt động xuất khẩu. Trong khi đó, các biện pháp phòng vệ thương mại, chính sách thương mại đơn phương và yêu cầu cao về tiêu chuẩn xanh cũng thêm thách thức.

Phó chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Bùi Trung Nghĩa đề nghị nhà điều hành tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nhất là trong kiểm tra chuyên ngành, hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Đồng thời, VCCI cho rằng cơ quan quản lý cần hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các rào cản thương mại, chuyển đổi xanh, đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, ngành cần đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tự động hóa và ứng dụng AI. Việc tăng kết nối với các tập đoàn FDI cũng cần thiết để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, tại cuộc họp. Ảnh: VGP

Kết luận cuộc họp, Phó thủ tướng cho rằng để kiểm soát nhập siêu, trước hết cần đẩy mạnh xuất khẩu. Theo tính toán của Bộ Công Thương, để cân bằng cán cân thương mại cả năm, Việt Nam cần tạo mức thặng dư lớn trong những tháng còn lại, trong khi thị trường thế giới còn nhiều yếu tố khó lường.

Theo đó, Bộ Công Thương được giao hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ quốc tế. Cơ quan này cần đẩy nhanh đàm phán các hiệp định thương mại tự do và mở rộng những thị trường còn nhiều dư địa như Halal, Mỹ Latin, châu Phi. Bộ cũng phải rà soát quy định về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu gỡ các điểm nghẽn đang làm tăng chi phí xuất khẩu. Bộ Tài chính được giao rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, tăng phân loại rủi ro để xử lý nhanh hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt.

Ngân hàng Nhà nước phải bảo đảm doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận tín dụng, ưu tiên vốn cho thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản những tháng cuối năm. Đến hết tháng 7, dư nợ tín dụng với lĩnh vực xuất khẩu gần 849.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30%.

Ngoài tăng xuất khẩu, lãnh đạo Chính phủ cũng cho rằng Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu. Ông giao Bộ Công Thương rà soát những loại hàng công nghiệp Việt Nam đã có năng lực sản xuất để đề xuất chính sách thuế phù hợp, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn hàng trong nước và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất dựa trên số liệu nhập khẩu để xác định các nhóm nguyên liệu, vật liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước, từng bước thay thế hàng nhập khẩu.

Phương Dung