5 hours ago
2
Tóm tắt nhanh:
· “Phí Phông” là hình tượng ma/ quỷ trong truyền thuyết dân gian, đặc biệt ở một số vùng núi, được miêu tả giống ma cà rồng.
· Y học không ghi nhận một căn bệnh phổ biến khiến con người hành động như Phí Phông.
· Một số hội chứng tâm thần hoặc sự thiếu chất có thể gây những hành vi lạ, nhưng chưa thể hoàn toàn giải thích.
· Truyền thuyết có thể phản ánh nỗi sợ, kinh nghiệm sống và sự thận trọng trước thiên nhiên.
Trong phim Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng, Phí Phông được giải thích là sinh vật có thể giả dạng người, ngoại hình xinh đẹp, nhưng lại hút máu động vật sống và tấn công con người, theo VnExpress.
Một số trang tin giải thích cụ thể rằng Phí Phông là tên một loại ma/ quỷ trong truyền thuyết của người dân ở một số vùng núi; ban ngày có ngoại hình như người bình thường nhưng ban đêm lại biến đổi để "săn mồi", hút máu, hay nhằm vào trẻ em, người già, phụ nữ mới sinh… Với cách miêu tả này, Phí Phông có thể giống như ma cà rồng.
Trên mạng xã hội, nhiều người nói chưa từng nghe đến từ "Phí Phông". Lại cũng có người kể những câu chuyện mang tính tâm linh, cho rằng Phí Phông có thật. Và cũng có một số người nói, Phí Phông thực ra là những người mắc bệnh khiến họ có cách hành xử như ma cà rồng.
Hình ảnh trong phim "Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng". Ảnh: TPO.
Vậy Phí Phông có thật không?
Ở đây, điều quan trọng có lẽ nên là phân biệt giữa niềm tin theo văn hóa, tín ngưỡng dân gian và những gì y học hiện đại có thể xác nhận.
Trước hết, hiện nay, không có cơ sở khoa học về sự tồn tại của ma cà rồng hay loài ma/ quỷ như trong truyền thuyết.
Vậy ở vùng rừng núi có căn bệnh thật nào khiến một số người có hành vi như ma cà rồng không?
Những vấn đề về y học thường cần nghiên cứu kỹ trong rất nhiều năm, nhưng câu trả lời thận trọng nhất hiện tại có thể là: Trong y học hiện đại không ghi nhận một bệnh riêng, phổ biến và được công nhận chính thức nào khiến con người trở thành kiểu “ma cà rồng” như trong truyền thuyết. Điều gần nhất mà y học có thể nhắc tới là một số hiện tượng rất hiếm trong tâm thần học, hoặc những tình trạng thiếu chất gây ra các cơn thèm ăn khác thường.
Một khả năng có thể nói đến là pica. Theo một báo cáo được đăng trên trang của NLM (Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ), pica là một tình trạng bất thường mà bệnh nhân thèm ăn những thứ không có chất dinh dưỡng, có thể gây hại cho sức khỏe. Trong báo cáo có miêu tả 3 bệnh nhân, có người ăn đá, có người nhai dây chun. Cả ba đều gặp các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe do các thói quen trên. Và họ đều bị chẩn đoán thiếu máu do thiếu sắt.
Nguyên nhân dẫn đến chứng pica là chưa rõ ràng, nhưng chứng này xuất hiện phổ biến hơn ở các cộng đồng mà kinh tế chưa phát triển mạnh. Ảnh minh họa: Getty.
Cũng theo báo cáo trên, pica đã tồn tại hàng thế kỷ mà chưa có nguyên nhân rõ ràng. Trong các tạp chí y khoa từ xưa, một số bệnh nhân được miêu tả là ăn đất sét, tóc, kim loại… Chứng pica được thấy nhiều nhất ở những người khuyết tật về phát triển, nhưng cũng được quan sát thấy ở tất cả các giới tính, lứa tuổi, dân tộc.
Một số báo cáo cũng cho rằng người bị thiếu sắt nặng có thể thèm nhai hoặc ăn những thứ vốn không phải là thức ăn, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc y học đã xác nhận một hội chứng phổ biến khiến bệnh nhân hành xử như ma cà rồng (đi tìm máu động vật chẳng hạn). Tức là, chứng thiếu sắt cũng không thể là lời giải thích trực tiếp cho một căn bệnh kiểu “Phí Phông”.
Còn trên thế giới cũng có trường hợp cực hiếm, gọi là "bệnh ma cà rồng lâm sàng" hay "hội chứng Renfield". Một báo cáo đăng trên Tạp chí Tâm thần học Sri Lanka nhắc đến trường hợp một thanh niên 20 tuổi với hành vi như kiểu ma cà rồng. Người này nghiện nhiều chất và có chỉ số IQ dưới mức trung bình, sau đó bị chẩn đoán mắc các rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng nhiều chất gây nghiện, lại bị chậm phát triển trí tuệ và rối loạn nhân cách.
Một trường hợp khác là Lyle Monroe Bensley (19 tuổi, ở Texas, Mỹ), theo trang ABC News. Lyle từng có hành vi như ma cà rồng khi tấn công một phụ nữ, cũng may là nạn nhân bỏ chạy kịp. Theo một nhà tâm lý học ở ĐH Alabama thì Lyle có thể mắc bệnh tâm thần, rồi lại xem những bộ phim có ma cà rồng nên dẫn đến ảo giác.
Nhìn chung, "ma cà rồng lâm sàng" không phải là một chẩn đoán chính thức và phổ biến, mà các báo cáo chủ yếu nhắc đến một vài ca lẻ như trên, thường đi kèm các chứng bệnh tâm thần. Vì vậy, cũng không thể dùng những ca bệnh rất hiếm này để giải thích toàn bộ truyền thuyết dân gian.
Lyle - người tự nhận mình là ma cà rồng 500 tuổi đến từ địa ngục. Bác sĩ cho rằng anh ta mắc bệnh tâm thần. Ảnh: Văn phòng Cảnh sát trưởng Hạt Galveston.
Như vậy, kết hợp cả góc độ văn hóa, quan niệm dân gian, xã hội học và y học hiện đại, thì có thể hiểu truyền thuyết về "Phí Phông" như thế này: Trong những cộng đồng sống gần rừng núi, nơi thiên nhiên vừa giúp nuôi sống con người, vừa ẩn chứa nhiều rủi ro, các câu chuyện dân gian từ xa xưa có thể là cách cộng đồng truyền cho nhau sự tôn trọng núi rừng; sự cảnh giác, thận trọng đối với đêm tối, bệnh tật; nhắc quan tâm hơn đến những người yếu đuối (trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mới sinh); cố gắng giải thích những điều còn chưa hiểu rõ. Theo cách hiểu này, truyền thuyết hay những niềm tin dân gian có thể bắt nguồn từ nỗi lo, kinh nghiệm sống và sự tôn trọng thiên nhiên.
Các cộng đồng sống gần rừng núi ở nước nào cũng có những truyền thuyết riêng. Ảnh minh họa: XSF.
Tóm lại, theo góc nhìn khoa học và y học, cho tới nay chưa có bằng chứng chắc chắn về căn bệnh khiến con người trở thành “Phí Phông”. Khái niệm này có thể được hiểu như một niềm tin dân gian gắn với kinh nghiệm sống và cách lý giải thế giới của một số cộng đồng từ xa xưa. Ở góc độ đó, những truyền thuyết và lời răn liên quan vẫn có giá trị nhất định trong việc nhắc nhở con người tôn trọng tự nhiên, thận trọng hơn ở nơi gần rừng núi.
