'Phát triển công nghệ lượng tử cần đầu tư khoa học cơ bản'

Gia LaiGS. Đàm Thanh Sơn cho biết để phát triển công nghệ lượng tử, Việt Nam cần đầu tư cho khoa học cơ bản, xây dựng đội ngũ nghiên cứu, khoa học vật liệu, quang tử và vật lý nguyên tử.

Thông tin được GS. Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago, Mỹ) nêu tại buổi nói chuyện chuyên đề "Liên đới lượng tử: Một tính chất kỳ lạ và hữu ích", ngày 23/7, ở Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE, phường Quy Nhơn Nam). Sự kiện nằm trong chương trình "Năm Lượng tử Gia Lai 2026", thu hút hơn 100 học sinh, sinh viên, giáo viên và nhà nghiên cứu trẻ đến từ Gia Lai, Đăk Lăk cùng nhiều địa phương.

GS. Đàm Thanh Sơn tại buổi nói chuyện với hơn 100 học sinh, sinh viên. Ảnh: Ngọc Oanh

Mở đầu buổi nói chuyện, GS. Đàm Thanh Sơn khái quát hơn một thế kỷ phát triển của cơ học lượng tử, từ những nền móng do nhà vật lý Werner Heisenberg đặt ra đến các ứng dụng trong đời sống hiện đại như điện thoại thông minh, pin mặt trời, laser và điện hạt nhân.

Ông dành phần lớn thời gian giới thiệu về hiện tượng liên đới lượng tử (quantum entanglement), một trong những nền tảng quan trọng của cơ học lượng tử. Theo giáo sư Sơn, hiện tượng này được Albert Einstein và các cộng sự nêu ra từ năm 1935 nhưng chỉ được công nhận sau khi bất đẳng thức Bell được kiểm chứng bằng thực nghiệm. Những nghiên cứu liên quan đã được trao Giải Nobel Vật lý năm 2022.

Giáo sư Đàm Thanh Sơn cho biết liên đới lượng tử không chỉ là khái niệm nền tảng của vật lý hiện đại mà còn mở ra nhiều ứng dụng trong truyền thông lượng tử, mật mã lượng tử và đặc biệt là máy tính lượng tử - lĩnh vực được kỳ vọng giải quyết những bài toán vượt khả năng của máy tính truyền thống.

Theo ông, liên đới lượng tử là tính chất quan trọng của vật chất, liên quan đến nhiều lĩnh vực từ vật lý hố đen đến vật lý chất rắn và có thể trở thành nền tảng của nhiều công nghệ đột phá trong tương lai.

Trong phần trao đổi, nhiều học sinh, sinh viên đặt câu hỏi về khả năng ứng dụng của công nghệ lượng tử, định hướng phát triển máy tính lượng tử và cơ hội của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Nhiều học sinh đặt câu hỏi cho giáo sư Đàm Thanh Sơn. Ảnh: ICISE

Trả lời câu hỏi của một sinh viên Đại học Bách khoa TP HCM về hướng phát triển máy tính lượng tử, giáo sư Đàm Thanh Sơn cho biết nhiều quốc gia đang theo đuổi các kiến trúc qubit khác nhau, trong đó ông đánh giá cao hướng nghiên cứu qubit tôpô (topological qubit).

Ông cho rằng để phát triển công nghệ lượng tử, Việt Nam cần đầu tư cho khoa học cơ bản, xây dựng đội ngũ nghiên cứu trong các lĩnh vực vật lý lượng tử, khoa học vật liệu, quang tử và vật lý nguyên tử.

"Khi nói về công nghệ lượng tử là một câu chuyện rất dài. Đằng sau công nghệ lượng tử là vật lý lượng tử. Không có vật lý lượng tử hay cơ học lượng tử thì không có công nghệ lượng tử", giáo sư Đàm Thanh Sơn nói.

Ông cũng khuyến nghị học sinh, sinh viên muốn theo đuổi lĩnh vực này cần xây dựng nền tảng vững chắc về vật lý cổ điển, cơ học, điện từ học và các kiến thức cốt lõi của cơ học lượng tử trước khi đi sâu vào nghiên cứu.

Cuộc nói chuyện thu hút hơn 100 học sinh, giáo viên tham gia. Ảnh: ICISE

GS. Đàm Thanh Sơn, 57 tuổi, là giáo sư vật lý lý thuyết tại Đại học Chicago (Mỹ). Ông từng giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế năm 1984. Năm 2018, ông được trao Huy chương Dirac, một trong những giải thưởng danh giá của vật lý lý thuyết.

Ngọc Oanh