Những thói quen có thể phá hỏng mạch máu gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim

Thói quen tiêu thụ nhiều đường, mỡ cùng tình trạng căng thẳng kéo dài đang âm thầm tàn phá mạch máu từ sớm, trở thành nguyên nhân dẫn đến hàng loạt ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận mạn...

ThS.BS Trần Ngọc Thanh, Phó viện trưởng danh dự Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT), cố vấn chuyên môn cao cấp Phòng khám Safe and Sound, cho biết điểm chung của đột quỵ và nhồi máu cơ tim là đều bắt nguồn từ tổn thương mạch máu và có thể xảy ra đột ngột, không báo trước.

"Mạch máu có thể bị tổn thương âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ ràng, đến khi xảy ra biến cố như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim thì thường bất ngờ và nguy hiểm", bác sĩ nói.

Hai bệnh này thuộc nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận hàng trăm nghìn ca nhồi máu cơ tim, trong khi đột quỵ cũng dẫn đầu về tỷ lệ tử vong và để lại nhiều di chứng. Xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ khi số ca ở nhóm 30-40 tuổi gia tăng.

Với nhồi máu cơ tim, người bệnh đối mặt tình trạng hoại tử cơ tim do thiếu máu cục bộ, với các dấu hiệu như đau thắt ngực dữ dội, vã mồ hôi, khó thở, hồi hộp, buồn nôn, thậm chí ngất xỉu. Trong khi đó, đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là các khiếm khuyết thần kinh xảy ra đột ngột. Khoảng 85% ca do nhồi máu não (tắc mạch) và 15% do xuất huyết não (vỡ mạch). Bệnh nhân có thể liệt mặt, yếu tay chân, nói khó hoặc không hiểu lời nói.

Bác sĩ Thanh nhấn mạnh, mạch máu bị tổn thương thường liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đường huyết. Không chỉ não và tim, hệ mạch máu nhỏ ở nhiều cơ quan khác cũng bị ảnh hưởng. Tổn thương tại não có thể gây thiếu máu não, liệt; tại mắt dẫn đến giảm thị lực; tại tim gây suy tim; tại thận có thể dẫn đến suy thận mạn.

Theo chuyên gia, nguyên nhân phổ biến khiến mạch máu xuống cấp sớm là chế độ ăn nhiều đường, chất béo và lối sống căng thẳng kéo dài. Thói quen sử dụng đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh từ khi còn nhỏ khiến mỡ và đường tích tụ, làm tổn thương thành mạch.

Cùng với đó, stress kéo dài làm gia tăng các chất oxy hóa, trực tiếp gây hại mạch máu và tế bào. Kết hợp thêm sự lười vận động thể lực và các yếu tố di truyền khó thay đổi, mạch máu càng nhanh chóng bị tàn phá.

Thức ăn nhanh, nhiều dầu mỡ âm thầm làm hỏng mạch máu. Ảnh minh hoạ: Bùi Thủy

Bác sĩ cho rằng không có giải pháp "nhanh chóng" như uống một viên thuốc hay thực phẩm chức năng có thể ngăn ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Cốt lõi vẫn là kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết, mỡ máu nhằm hạn chế xơ vữa, hẹp và vỡ thành mạch. Chỉ số khối cơ thể (BMI) cần duy trì dưới 25, lý tưởng từ 20 đến 22, đồng thời chú trọng sức khỏe tinh thần và kiểm soát căng thẳng.

Song song đó, lối sống đóng vai trò quyết định. Chế độ ăn cần giảm muối, đường, chất béo; hạn chế đồ uống ngọt và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và quản lý stress giúp ổn định các chỉ số cơ thể, giảm nguy cơ biến cố tim mạch mà chưa cần dùng thuốc.

Để giảm bớt việc đo lường thủ công phức tạp, y khoa đang ứng dụng các thiết bị nhỏ gọn như đồng hồ, nhẫn thông minh. Trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp giúp theo dõi chỉ số liên tục và tự động cảnh báo nguy cơ để người dùng kịp thời liên hệ y tế.

Lê Phương