Những phụ nữ tự giải phóng áp lực 'phải lấy chồng'

Thay vì coi hôn nhân là bến đỗ bắt buộc, một bộ phận phụ nữ đô thị đang chọn tự chủ tài chính và thiết kế cuộc sống theo cách mình muốn.

Vân Nhi, 38 tuổi, sống cùng 6 con mèo trong căn hộ ba phòng ngủ ở TP HCM. Trong khi nhiều bạn bè đồng trang lứa đang bận rộn với gia đình, con nhỏ, cô chia thời gian giữa công việc kinh doanh ở Hà Nội và TP HCM, đi chơi với bạn bè và cứu hộ động vật.

Ba năm trước, nhịp sống này từng đứng trước một ngã rẽ khác. Nhi hủy hôn với người bạn trai gắn bó gần 10 năm vì anh muốn cô sang Mỹ định cư. Cô chọn ở lại Việt Nam, gần gia đình.

"Kể cả chồng giàu thì cũng không phải tiền của mình. Phụ nữ cần có sự nghiệp", Nhi nói.

Kể từ đó, cô bắt tay vào vực dậy nhà hàng ở Hà Nội, mở cơ sở hai tại TP HCM và góp vốn vào nhà hàng thứ ba. Nhi vẫn để ngỏ khả năng kết hôn nhưng không xem đó là cột mốc bắt buộc. Vài lần đi xem mắt, trước lời khuyên "phụ nữ ngoài 30 nên hạ tiêu chuẩn", cô dứt khoát từ chối.

"Một cuộc hôn nhân chỉ để làm đẹp lòng xã hội thì tôi không chọn", cô cho biết.

Vân Nhi, 38 tuổi trong chuyến công tác Thượng Hải năm 2025. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Những người có lựa chọn giống Vân Nhi đang dần phổ biến. Dữ liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy, trong giai đoạn 2009-2024, tỷ lệ nữ giới chưa từng kết hôn tăng gần gấp đôi. Nhóm 25-29 tuổi từ 18,2% năm 2009 lên 31,9%; nhóm 30-34 tuổi tăng từ 8% lên 13,1%. Phụ nữ thành phố hiện kết hôn lần đầu ở tuổi 26,8, muộn hơn khu vực nông thôn gần ba năm.

Hôn nhân không biến mất, nhưng ngày càng đến muộn hơn trong cuộc đời nhiều phụ nữ. Linh Trang, 36 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, chọn nhịp sống sáng đi làm, tối tập yoga, cuối tuần dạo phố và mỗi năm vài chuyến du lịch. Chính phong cách này đôi khi khiến cô bị đồn đại là "được đại gia bao nuôi". Trang chỉ cười, bởi đằng sau giao diện thảnh thơi này là một lối sống kỷ luật.

"Cuộc sống của một người phụ nữ độc lập giống như con vịt đang bơi, trên mặt hồ nhìn rất thảnh thơi, nhưng dưới nước chân vẫn phải đạp liên tục", Trang nói.

Cô duy trì công việc văn phòng và làm thêm nhiều dự án để đa dạng nguồn thu nhập. Ở tuổi 20, Trang từng coi kết hôn là một phần tự nhiên của đời sống nhưng nay đã thay đổi. "Ngày trước câu hỏi có thể là: 'Bao giờ mình lấy chồng?'. Bây giờ tôi quan tâm hơn đến câu hỏi: 'Nếu lấy người này, cuộc sống của cả hai có tốt hơn không?'. Nếu chưa có câu trả lời, tôi không thấy cần phải vội", cô kể.

Cùng chung tư duy, Cẩm Tú, 33 tuổi, thuê căn hộ cao cấp ở trung tâm TP HCM và dùng tiền đầu tư khởi nghiệp. Cô vài lần từ chối lời cầu hôn của bạn trai, dù gia đình hai bên ra sức tác động. "Tôi rất trân trọng mối quan hệ hiện tại, nhưng từ sâu bên trong, tôi không cảm thấy nhu cầu phải kết hôn. Nếu nhắm mắt kết hôn chỉ để làm hài lòng đối phương, như vậy là không công bằng với chính mình", Tú nói.

Cẩm Tú muốn dồn sức cho lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). "Nếu có con, tôi muốn dành trọn vẹn mọi thứ cho em bé, thay vì sinh con rồi để cho ông bà chăm sóc, còn mình rảnh rang đi làm", cô nói.

Sự dịch chuyển này nằm trong một xu hướng rộng hơn ở châu Á. PGS Bussarawan Teerawichitchainan, chuyên gia Xã hội học và Nhân khẩu học gia đình tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS), cho biết kết hôn muộn và tỷ lệ độc thân gia tăng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hong Kong và Singapore. Tại Singapore, các chính sách trợ cấp nhà ở và ưu đãi tài chính cũng không thể đảo ngược xu hướng này.

Một phần nguyên nhân nằm ở sự thay đổi nhanh chóng về vị thế của phụ nữ. Báo cáo Khoảng cách Giới Toàn cầu 2025 cho thấy Việt Nam đã thu hẹp 97% khoảng cách giới trong giáo dục và 76% khoảng cách trong cơ hội kinh tế. Tuy nhiên, sự tiến bộ ngoài xã hội chưa đi kèm với sự phân chia lại các trách nhiệm trong gia đình.

"Khi cơ hội và vị thế thay đổi nhưng trách nhiệm gia đình chưa được chia sẻ tương xứng, việc phụ nữ cân nhắc kỹ trước khi kết hôn là điều dễ hiểu", GS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP HCM nói.

Linh Trang, 36 tuổi trong một chuyến du lịch Đà Lạt năm 2022. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Do đó, PGS Bussarawan nhấn mạnh một cuộc hôn nhân hấp dẫn phụ nữ hiện đại phải là mối quan hệ đối tác đích thực: tôn trọng sự nghiệp, quyền tự chủ của người phụ nữ và chia sẻ công bằng việc nhà.

"Điều quan trọng là liệu cuộc hôn nhân ấy có thực sự tốt đẹp hơn cuộc sống mà cô ấy đã tự xây dựng hay không", chuyên gia NUS nói với VnExpress.

Sự độc thân của những phụ nữ này không phải là một cuộc nổi loạn chống lại hôn nhân, mà là một kế hoạch sống chủ động. Vân Nhi dự định 10 năm nữa nghỉ hưu, lập trang trại cứu hộ động vật ở Đà Lạt. Linh Trang vẫn tiếp tục xây dựng tài chính và duy trì các mối quan hệ xã hội.

"Tôi muốn chắc chắn nếu ai đó bước vào đời mình, tôi ở bên họ vì tự nguyện, chứ không phải tìm chiếc phao cứu sinh khỏi sự cô đơn", Trang nói.

Phan Dương