Những phụ nữ Nhật đòi quyền triệt sản

Khi Kazane Kajiya quyết định triệt sản vào năm 27 tuổi ở Mỹ, cô xem đó là hành động phản kháng xã hội phụ hệ Nhật Bản.

Tại một quốc gia đang già hóa nhanh chóng và nhiều năm thúc đẩy tỷ lệ sinh không thành công, những phụ nữ chủ động lựa chọn không sinh con thường bị coi như "người vô hình", Kajiya nói.

Kajiya, hiện 29 tuổi, chưa từng muốn sinh con. Cô là một trong 5 nguyên đơn đang kiện chính phủ, yêu cầu sửa đổi Luật Bảo vệ Thai sản vì cho rằng luật này đang "xiềng xích" quyền phụ nữ.

Theo luật hiện hành, phụ nữ chỉ được triệt sản khi đã có nhiều con và việc mang thai gây nguy hiểm đến tính mạng. Thậm chí, ngay cả khi đủ điều kiện y tế, họ vẫn phải xin phép chồng. Quy định này khiến những phụ nữ trẻ, khỏe mạnh nhưng lựa chọn cuộc sống không con cái như Kajiya hoàn toàn không thể thực hiện thủ thuật tại quê nhà.

Kajiya đã bay sang Mỹ để thắt ống dẫn trứng. Cô gọi đây là lời khước từ quyết liệt nhất đối với tình trạng bị đối xử như một "lò ấp dự phòng".

Các cô gái Nhật mặc kimono tạo dáng chụp ảnh trong ngày lễ trưởng thành tại nhà thi đấu Todoroki ở Kawasaki, tỉnh Kanagawa, ngày 12/1. Ảnh: AFP

"Từ nhỏ, tôi đã được dạy rằng niêm mạc tử cung là 'chiếc giường cho em bé' và đau bụng kinh là bước chuẩn bị cho việc chuyển dạ. Tôi cảm thấy như mình bị tống lên một đoàn tàu chỉ có một điểm đến duy nhất là làm mẹ", Kajiya nhớ lại. "Bằng cách phẫu thuật, tôi đã đập tan cửa sổ và nhảy ra khỏi đoàn tàu đó. Chúng tôi không phải là tử cung, chúng tôi là con người".

Luật sư phụ trách vụ kiện, bà Michiko Kameishi, cho rằng luật thai sản là tàn dư từ thời chiến - thời điểm phụ nữ được coi là "nguồn lực" để tăng trưởng dân số. Việc yêu cầu người chồng ký tên đồng ý triệt sản "chẳng khác nào phủ nhận quyền độc lập và tự quyết của phụ nữ".

Vụ kiện cũng chỉ ra rằng Nhật Bản đang đi ngược lại xu thế toàn cầu. Theo một nghiên cứu năm 2002 của EngenderHealth, hơn 70 quốc gia coi triệt sản là phương pháp tránh thai hợp pháp và tự nguyện, trong khi Nhật Bản lại nằm trong nhóm ít ỏi các nước hạn chế nghiêm ngặt.

Những bà mẹ Nhật Bản bế con tham dự một sự kiện tại chùa Sensoji ở Tokyo ngày 26/4/2025. Ảnh: AFP

Tại Nhật Bản, bao cao su là hình thức tránh thai phổ biến nhất. 0,5% phụ nữ chọn triệt sản và 2,7% sử dụng thuốc tránh thai, phương pháp vốn bị coi là đắt đỏ. Luật sư Kameishi đặt mục tiêu giúp phụ nữ có các quyền được Hiến pháp đảm bảo đối với tự do thân thể, đưa việc triệt sản ngang hàng với các dịch vụ tự nguyện như phẫu thuật thẩm mỹ hoặc xăm mình.

Kajiya từng trăn trở liệu nỗi khó chịu trong lòng có phải là biểu hiện của sự mâu thuẫn về bản dạng giới. Tuy nhiên, cô sớm loại trừ khả năng này. Cô vẫn yêu những bản sắc phái nữ: thích mặc đẹp, sợ mọc râu và chấp nhận những đặc điểm giới tính như kỳ kinh nguyệt.

Sự ác cảm bẩm sinh với việc sinh sản, áp lực buộc phụ nữ phải sinh con và mong muốn có các biện pháp tránh thai an toàn đã kết nối các nguyên đơn với nhau. Trong số các nền dân chủ hiện đại, Nhật Bản là một ngoại lệ về quyền tiếp cận triệt sản. Dù quy định thắt ống dẫn tinh ở nam giới cũng cần sự đồng ý của người vợ, thực tế, rào cản này hiếm khi bị kiểm soát khắt khe. Các phòng khám tiết niệu công khai quảng bá dịch vụ này như một thủ thuật thông thường. Trong khi đó, chính phủ vẫn kiên quyết duy trì các hạn chế đối với phụ nữ, với lý do cần bảo vệ họ "khỏi sự hối hận trong tương lai".

Trong tài liệu gửi Tòa án Quận Tokyo, chính phủ lập luận rằng vì việc triệt sản là không thể đảo ngược, các quy định hiện hành là cần thiết để đảm bảo người dân đã cân nhắc kỹ lưỡng. Tuy nhiên, luật sư Kameishi nhận định rào cản lớn nhất chính là "quan niệm rằng phụ nữ không hoàn thiện nếu thiếu thiên chức làm mẹ". Khi xã hội coi việc không có con là một thiếu sót, phụ nữ khó có thể dũng cảm lên tiếng đòi quyền chủ động từ bỏ khả năng sinh sản của bản thân.

"Chỉ riêng việc không có con đã khiến họ cảm thấy có lỗi, vậy làm sao họ có thể nói công khai về mong muốn chủ động loại bỏ khả năng sinh sản của mình?", bà nói.

Một nguyên đơn khác là Rena Sato, 26 tuổi. Cô coi việc sinh con gắn liền với tình yêu nam nữ truyền thống. Là một người vô ái và vô tính, cô cảm thấy khả năng sinh sản là một phần lạc lõng và hoàn toàn không có vị trí nào trong bản sắc cá nhân của mình.

Với Sato, mang thai là viễn cảnh chỉ có thể xảy ra trong kịch bản tồi tệ nhất là bị xâm hại tình dục. Sato lập luận rằng "vì luật pháp ngăn cản phụ nữ triệt sản, chính quyền đang vô hình trung bắt cô phải đối mặt với rủi ro mang thai ngoài ý muốn do một tội ác".

Kazane Kajiya chia sẻ về vụ kiện đòi quyền triệt sản tại Yokohama ngày 1/3. Ảnh: AFP

Kajiya đã kết hôn với người bạn đời tôn trọng lựa chọn của mình. Cô không hối hận chuyện đã triệt sản. Nhưng đôi khi cô tự hỏi liệu các quan niệm trong xã hội Nhật Bản có đẩy mình đến một thái cực quá mức hay không.

"Nếu tôi được sinh ra ở một đất nước nơi phụ nữ có quyền tự chủ thân thể giống như nam giới, nơi không ai mặc định rằng tôi sẽ trở thành một người mẹ, có lẽ tôi đã không chọn cách rạch cơ thể để có được tự do", Kajiya nói.

Phán quyết của tòa án đối với vụ kiện mang tên "Làm mẹ không phải là mục đích của cơ thể tôi" dự kiến được công bố vào tuần này và rất có thể sẽ tạo nên một cơn địa chấn trong xã hội Nhật Bản.

Hồng Hạnh (Theo AFP)