Những cách đối phó tình trạng khan hiếm nước trên thế giới

Từ phát triển hệ thống thu gom nước mưa đến khử muối trong nước mặn, các quốc gia trên thế giới đang áp dụng nhiều cách để có đủ nguồn nước ngọt sử dụng.

Đi dọc theo những con đường bụi bặm của vùng nông thôn Mount Airy, Jamaica, người ta sẽ thấy hàng chục bể chứa nước màu đen cao hai mét. Nhiều bể được nối với mái nhà của những ngôi nhà lân cận bằng ống thoát nước. Những bể chứa này thu gom nước mưa, sau đó thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt dẫn nước đến những cánh đồng cà chua, ớt và khoai lang gần đó.

Do biến đổi khí hậu, tình trạng hạn hán thường xuyên xảy ra tại Mount Airy, những bể chứa này đã trở thành nguồn sống cho nông dân địa phương. Mô hình thu gom nước mưa ở Mount Airy nhận được sự hỗ trợ từ Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP). Đây là một phần trong nỗ lực của cộng đồng thế giới nhằm quản lý nước bền vững hơn và tìm kiếm các nguồn nước mới, bao gồm từ việc lọc nước thải đến công nghệ gieo mây (để tạo mưa).

Những thùng chứa nước mưa tại Mount Airy, Jamaica. Ảnh: UNEP

Trong lịch sử, hầu hết nước ngọt dùng cho sinh hoạt và vệ sinh đều đến từ các tầng chứa nước ngầm, nhưng nhiều tầng đang cạn kiệt do sử dụng quá mức, mùa khô kéo dài và hạn hán. Trong nỗ lực tìm kiếm nguồn nước, các quốc gia đang chuyển sang các nguồn cung cấp nước phi truyền thống hơn.

Đơn cử, ở một số vùng nông thôn tại Chile và Peru, người dân thu gom nước lơ lửng trong không khí. Một số hệ thống này sử dụng lưới mịn để giữ lại các giọt sương mù nhỏ và dẫn chúng vào hồ chứa.

Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia bắt đầu áp dụng công nghệ khử muối: loại bỏ muối khỏi nước mặn và lọc để sản xuất nước uống. Từ năm 2018 trên toàn thế giới đã có 15.906 nhà máy khử muối hoạt động, sản xuất khoảng 95 triệu mét khối nước khử muối mỗi ngày, trong đó 48% được sản xuất tại Tây Á và Bắc Phi, theo một báo cáo của Liên Hợp Quốc. Tổ chức này cũng dự báo công nghệ khử muối sẽ tăng nhanh trong những năm tới.

Một số quốc gia, như Bahamas, Maldives và Malta, toàn bộ nhu cầu nước ngọt được đáp ứng nhờ công nghệ khử muối. Khoảng một nửa lượng nước uống của Ả Rập Xê Út đến từ công nghệ này.

Công nghệ khử muối đòi hỏi đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng đường ống và bơm. Bên cạnh đó, nhiên liệu hóa thạch thường được sử dụng trong quá trình khử muối tiêu tốn nhiều năng lượng góp phần gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nước thải độc hại từ quá trình khử muối cũng gây ô nhiễm hệ sinh thái ven biển.

Hệ thống khử muối trong nước biển tại Ả Rập Xê Út. Ảnh: AFP

Trong nỗ lực tìm kiếm nguồn nước dồi dào hơn, các quốc gia cũng đang tìm cách khai thác khí quyển, ước tính chứa 13.000 km khối hơi nước. Ngày càng nhiều quốc gia thử nghiệm kỹ thuật gieo mây: dùng iốt bạc làm tăng số lượng hạt nhân ngưng tụ hơi nước, từ đó tạo mưa hoặc tuyết. Australia, Nam Phi và Trung Quốc đều đã áp dụng phương pháp này. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần phải có các biện pháp kiểm soát để tránh những hậu quả không mong muốn, chẳng hạn như hạn hán ở các khu vực khác.

Nhiều cộng đồng cũng đang xem xét nước thải như một giải pháp tiềm năng cho tình trạng thiếu nước. Một báo cáo của UNEP năm 2023 cho thấy nước thải có thể cung cấp lượng nước gấp hơn 10 lần so với lượng nước được tạo ra bởi các nhà máy khử muối hiện có trên thế giới. Nước thải cũng là nguồn chứa năng lượng, chất dinh dưỡng và các vật liệu có thể thu hồi khác, tuy nhiên chỉ 58% nước thải sinh hoạt trên toàn cầu được xử lý an toàn. Nước thải thường không được tái sử dụng do lo ngại về mầm bệnh, vi nhựa và thuốc kháng sinh. Các chuyên gia cho rằng với các chính sách và công nghệ phù hợp, nước thải có thể được tái sử dụng một cách an toàn.

Trong khi các quốc gia tìm kiếm các nguồn nước ngọt mới, các chuyên gia cho rằng cộng đồng cũng cần quản lý tốt hơn nguồn nước hiện có. Trong đó, hiệu quả nhất là giảm thiểu thất thoát nước trong hệ thống nông nghiệp, đơn cử như đầu tư vào hệ thống tưới nhỏ giọt. Các chuyên gia cũng cho rằng các thành phố, nơi sinh sống của hơn một nửa dân số thế giới, phải làm tốt hơn trong ngăn chặn thất thoát nước, bao gồm cả do đường ống bị rò rỉ. Ví dụ, tại Mỹ, hơn 3.700 tỷ lít nước bị thất thoát hàng năm do hệ thống đường ống nước sinh hoạt có vấn đề.

"Sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên nước hiện có, đồng thời khai thác các nguồn nước phi truyền thống, có tiềm năng rất lớn để cải thiện cuộc sống và sinh kế", chuyên gia của UNEP kết luận.

Theo UNEP, biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa không kiểm soát, tăng trưởng dân số nhanh chóng, ô nhiễm và phát triển đất đai là những nguyên nhân khiến tình trạng thiếu nước ngày càng trở nên trầm trọng. Tình trạng thiếu nước đã ảnh hưởng đến mọi thứ, từ an ninh lương thực đến đa dạng sinh học, và trong những năm tới, tình trạng này dự kiến sẽ trở nên phổ biến hơn.

UNEP ước tính 2,4 tỷ người trên thế giới đang sống ở các quốc gia "chịu áp lực về nước". Đây là những quốc gia buộc sử dụng từ 25% trở lên nguồn nước ngọt tái tạo để đáp ứng nhu cầu nước của người dân.

Kim Ánh