9 hours ago
1
Trong chiến dịch tấn công bất ngờ của Mỹ và Israel mang mật danh "Cơn thịnh nộ sử thi" (Operation Epic Fury) ngày 28.2, lãnh tụ tinh thần tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, cùng hàng chục quan chức cấp cao của nước này đã thiệt mạng ngay trong những đòn tập kích đầu tiên. Con trai của cố lãnh tụ là ông Mojtaba Khamenei, đã trở thành người kế tục, nhưng cả Mỹ và Israel đều tỏ dấu hiệu không chấp nhận lựa chọn này. Chiến dịch tấn công cũng gây sụp đổ tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran về tương lai chương trình hạt nhân của Tehran.
Tổng thống Donald Trump gọi đây là một "sứ mệnh cao cả" vì tương lai. Nhưng cái giá của sứ mệnh này đang phải trả bằng sinh mạng và sự an nguy của hàng triệu dân thường. Tác động của nó cũng lan rộng đến nền kinh tế toàn cầu, làm gián đoạn một trong những dòng chảy năng lượng quan trọng nhất thế giới cũng như một trung tâm trọng yếu của ngành hàng không và du lịch.
Cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran đã đi đến hoàn cảnh này như thế nào và những gì có thể xảy ra tiếp theo? Hãy cùng chúng tôi nhìn lại 2 tuần khốc liệt vừa qua.
Cuộn tấn công "thịnh nộ"
Chiến dịch "Epic Fury" khởi đầu bằng các cuộc không kích dữ dội nhắm vào thủ đô Tehran. Mục tiêu số một đã thành công. Nhưng lý do chính thức từ Washington và Tel Aviv lại có nhiều biến chuyển.
Ban đầu, Nhà Trắng mô tả đây là hành động phòng vệ trước một "mối đe dọa sắp xảy ra" từ Iran, còn Israel giải thích là cần "tấn công phủ đầu" nhằm vào các kế hoạch tên lửa của Tehran. Tuy nhiên, trong các cuộc họp kín với Quốc hội Mỹ, các quan chức thừa nhận tình báo không cho thấy Iran chuẩn bị tấn công. Lý do sau đó được điều chỉnh thành "vô hiệu hóa cơ sở hạ tầng tên lửa" và "ngăn Iran chế tạo bom nguyên tử", bất chấp các thanh sát viên quốc tế cho rằng Tehran không có chương trình vũ khí hạt nhân bài bản.
Nội bộ chính quyền Mỹ cũng có những lý giải khác nhau. Ngoại trưởng Marco Rubio từng gợi ý về áp lực từ Israel, nhưng sau đó phải rút lại. Dù Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khẳng định đây không phải là "chiến tranh thay đổi chế độ", thì chính Tổng thống Trump đã kêu gọi người dân Iran "tiếp quản" chính phủ của mình ngay sau vụ không kích. Israel đe dọa bất kỳ lãnh tụ kế tiếp nào ở Iran cũng có thể trở thành mục tiêu tấn công tiềm năng.
Iran trả đũa - chiến sự lan rộng
Iran đã đáp trả bằng một chiến dịch tên lửa và máy bay không người lái chưa từng có trên khắp khu vực. Không chỉ các căn cứ quân sự Mỹ, mà các mục tiêu dân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng cũng trở thành tâm điểm.
Các cuộc tấn công nghi do Iran thực hiện đã vươn tới UAE, Ả Rập Xê Út, Bahrain, Qatar và Kuwait. Một nhà máy lọc dầu của Ả Rập Xê Út, một khách sạn hạng sang ở Dubai, và các khu vực lân cận sân bay ở UAE và Kuwait - tất cả đều đã trở thành mục tiêu tấn công. Đáng chú ý, Iran còn mở rộng mục tiêu tới Jordan và một căn cứ không quân của Anh tại Cyprus. Đại sứ quán Mỹ ở Riyadh và Kuwait City cũng bị tấn công. Hơn một chục dân thường đã thiệt mạng.
Những thương vong đầu tiên cho lính Mỹ cũng đã được ghi nhận. Tính đến hôm nay, ít nhất 7 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công trả đũa của Iran, trong đó có 6 người tại một trung tâm tác chiến ở Kuwait. Theo một số nguồn tin, số binh sĩ bị thương có thể lên đến 150 người.
Có tiềm lực quân sự khiêm tốn hơn Mỹ và Israel xét cả về công nghệ lẫn ngân sách, Iran đã tìm những chiến thuật phù hợp. Các chuyên gia nhận định Tehran đang chuyển sang sử dụng nhiều hơn các cuộc tấn công bằng tên lửa tầm xa và máy bay không người lái trên khắp khu vực, bất chấp nguy cơ leo thang chiến tranh tổng lực.
Hơn nữa, cuộc chiến không còn gói gọn trong tình thế đối đầu Mỹ - Israel chống lại Iran. Một mặt trận nóng mới đã bùng lên tại Lebanon.
Mặt trận Lebanon và phản ứng dây chuyền
Hezbollah, lực lượng thân Iran, đã tấn công một cơ sở quân sự Israel để trả thù cho cái chết của lãnh tụ Khamenei. Đáp lại, Israel mở các đợt không kích dữ dội vào Beirut và miền nam Lebanon.
Hậu quả thật khủng khiếp. Gần 500 người Lebanon thiệt mạng, hơn 1.300 người bị thương và 600.000 người phải rời bỏ nhà cửa. Tổng thống Joseph Aoun đã lên án cả Israel lẫn Hezbollah, gọi đây là "cuộc chiến ủy nhiệm" trên lãnh thổ nước mình. Ông tuyên bố sẽ thi hành lệnh cấm mọi hoạt động quân sự của Hezbollah với sự ủng hộ quốc tế, nhưng liệu điều này có khả thi trong bối cảnh hiện tại hay không, đó là một dấu hỏi lớn.
Căng thẳng còn lan sang Syria. Damascus cáo buộc Hezbollah bắn đạn pháo vào các vị trí quân đội nước này. Tổng thống Syria Ahmed al-Shara cảnh báo cuộc chiến là "mối đe dọa tồn vong cho toàn bộ khu vực". Nguy cơ một cuộc chiến tranh khu vực với sự tham gia của nhiều chủ thể là rất rõ ràng.
Một tòa nhà bị hư hại sau cuộc tấn công của Israel tại khu Zuqaq al-Blat ở trung tâm Beirut, Lebanon hôm 13.3
ẢNH: REUTERS
Phản ứng quốc tế
Cộng đồng quốc tế ban đầu kêu gọi kiềm chế, và các thể chế đa phương như Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu đã kêu gọi giảm leo thang căng thẳng.
Các quốc gia vùng Vịnh, từng đóng vai trò trung gian đàm phán giữa Mỹ và Iran, nay thấy mình nằm trong tầm ngắm. Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã nhóm họp khẩn cấp và lên án các cuộc tấn công của Iran, đồng thời bảo lưu quyền đáp trả.
Pháp điều động 10 tàu chiến tới Đông Địa Trung Hải và eo biển Hormuz trong một động thái được Tổng thống Emmanuel Macron gọi là "chưa từng có". Ý cũng điều tàu chiến bảo vệ Cyprus. NATO tuyên bố ủng hộ chiến dịch của Mỹ nhưng sẽ không trực tiếp tham gia.
Anh ban đầu phản đối Mỹ dùng căn cứ ở Diego Garcia để tiếp tế cho chiến dịch Iran, nhưng sau đó đã nhượng bộ trước áp lực từ Tổng thống Trump và cho phép sử dụng căn cứ không quân Akrotiri ở Cyprus. Ngược lại, Tây Ban Nha kiên quyết từ chối Mỹ sử dụng căn cứ, bất chấp đe dọa cắt đứt thương mại từ ông Trump. Thủ tướng Pedro Sánchez tuyên bố dứt khoát: "Nói không với chiến tranh."
Nga, đồng minh của Iran, lên án Mỹ và Israel, cảnh báo về một "thảm họa nhân đạo, kinh tế và thậm chí là phóng xạ". Ấn Độ bày tỏ quan ngại sâu sắc về tác động tới chuỗi cung ứng năng lượng và thương mại.
Tê liệt hàng không, sốc năng lượng
Chiến tranh không chỉ là những con số thương vong. Nó đang tác động trực tiếp đến nhiều người dân trên khắp hành tinh.
Hàng không khủng hoảng. Hàng chục nghìn hành khách, trong đó có nhiều công dân Mỹ và châu Âu, đang bị mắc kẹt tại Trung Đông sau khi nhiều quốc gia đóng cửa không phận và các sân bay trung chuyển lớn bị hư hại. Các hãng hàng không vùng Vịnh chỉ có thể thực hiện các chuyến bay hồi hương một cách nhỏ giọt.
Nghiêm trọng hơn là cuộc khủng hoảng năng lượng. Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, huyết mạch của 1/5 lượng dầu thô thế giới. Lực lượng Iran đe dọa "thiêu rụi" bất kỳ tàu nào qua đây. Nhiều cơ sở lọc dầu và khí hóa lỏng (LNG) trong khu vực cũng trở thành mục tiêu tấn công.
Hậu quả là giá dầu thô đã vượt 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2022. Các nhà phân tích cảnh báo chi phí vận chuyển tăng cao, các nhà máy lọc dầu tuyên bố bất khả kháng. Ngay cả khi chiến tranh kết thúc hôm nay, thị trường năng lượng cũng sẽ mất nhiều tuần để ổn định trở lại.
Nhân vật mới & tương lai bất định
Trong bối cảnh hỗn loạn, Iran có một nhà lãnh đạo mới. Ông Mojtaba Khamenei (56 tuổi) là con trai của cố lãnh tụ Ali Khamenei. Ông được cho là có mối quan hệ mật thiết với lực lượng tinh nhuệ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Lực lượng này đã tuyên bố "trung thành tuyệt đối" với tân lãnh tụ. Sự lên ngôi của ông đặt ra thách thức trực tiếp với Tổng thống Trump, người từng gọi ông Mojtaba Khamenei là "kẻ yếu" và "không thể chấp nhận".
Về mặt pháp lý, cuộc chiến của Mỹ đang gây tranh cãi. Các nghị sĩ Dân chủ đã thất bại trong nỗ lực thông qua nghị quyết ràng buộc Tổng thống phải xin phép Quốc hội. Nhiều chuyên gia cho rằng chiến dịch này thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng về một "mối đe dọa sắp xảy ra" và vi phạm tinh thần của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh 1973, vốn giới hạn các hoạt động quân sự không được Quốc hội phê chuẩn trong vòng 60 ngày.
Câu hỏi cuối cùng là cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu?
Tổng thống Trump đưa ra nhiều tuyên bố mâu thuẫn: từ "2-3 ngày", đến "4 tuần". Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, khẳng định sẽ "không bao giờ đặt ra một khung thời gian cố định". Ông Trump mới đây nói cuộc chiến "sắp kết thúc" nhưng cũng tuyên bố sẽ "không khoan nhượng cho đến khi chế độ Iran bị đánh bại". Về phía Iran, họ bác bỏ mọi kêu gọi ngừng bắn và tuyên bố sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh trên bộ.
Người dân Mỹ nghĩ gì?
Một số cuộc thăm dò dư luận được thực hiện trong những ngày ngay sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel cho thấy hầu hết người Mỹ không tán thành cuộc chiến, mặc dù quan điểm về cuộc chiến bị chia rẽ theo đảng phái. Theo hầu hết các cuộc thăm dò, đa số đảng viên Cộng hòa ủng hộ hành động quân sự, trong khi đa số đảng viên Dân chủ và những người độc lập thì không.
Nhìn chung, theo một cuộc thăm dò của CBS News, 69% người Mỹ cho rằng ông Trump cần được Quốc hội cho phép tiếp tục các hoạt động quân sự chống lại Iran. Phần lớn những người được khảo sát cũng cảm thấy chính quyền Tổng thống Trump đã không đưa ra lời giải thích rõ ràng về mục tiêu của Mỹ ở Iran./.
