Nhập siêu 7,9 tỉ USD trong 3 tháng rưỡi: Mừng hay lo?

Theo số liệu thống kê sơ bộ được Cục Hải quan (Bộ Tài chính) công bố hôm nay 21.4, từ đầu năm đến hết ngày 15.4, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 297,06 tỉ USD, tăng 24,5% (tương ứng tăng 58,47 tỉ USD) so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, xuất khẩu đạt 144,58 tỉ USD, tăng 20,3%; nhập khẩu đạt 152,48 tỉ USD, tăng 28,8%.

Từ 1 - 15.4, Việt Nam nhập siêu 4,25 tỉ USD, nâng mức nhập siêu từ đầu năm đến hết ngày 15.4 lên 7,9 tỉ USD.

Tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tăng 24,5% trong 3 tháng rưỡi đầu năm

ẢNH: TN

TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân phân tích, nhập siêu 7,9 tỉ USD có thể khiến nhiều người lo ngại. Tuy nhiên, dưới góc nhìn vĩ mô, đây không phải là "bức tranh xấu", mà là tín hiệu phản ánh sự vận động rất mạnh của nền sản xuất trong nước.

"Nguyên nhân cốt lõi khiến Việt Nam nhập siêu nằm ở cấu trúc nhập khẩu. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu gia tăng thuộc nhóm tư liệu sản xuất: máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên phụ liệu dệt may, da giày, hóa chất, sắt thép… Đây đều là đầu vào cho sản xuất và xuất khẩu trong các quý tiếp theo. Nói cách khác, nền kinh tế đang mua nguyên liệu để chuẩn bị cho một chu kỳ xuất khẩu lớn hơn phía sau", ông Nhân nói.

Ngoài ra, dòng vốn FDI tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, thiết bị công nghệ cao. Các doanh nghiệp FDI thường có đặc điểm nhập khẩu rất lớn ở giai đoạn đầu năm để lắp đặt dây chuyền, dự trữ linh kiện. Điều này làm cán cân thương mại nghiêng về nhập khẩu trong ngắn hạn, nhưng lại là tiền đề cho kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh về sau...

Quan trọng hơn, nếu so sánh tương quan, mức nhập siêu 7,9 tỉ USD trên tổng kim ngạch hơn 297 tỉ USD chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, hoàn toàn trong ngưỡng an toàn của cán cân thanh toán quốc gia.

"Có thể nói, bức tranh xuất nhập khẩu trong 3 tháng rưỡi đầu năm không phản ánh sự suy yếu mà cho thấy nền kinh tế đang bước vào pha tăng tốc sản xuất. Nhập siêu lần này mang tính chuẩn bị cho xuất siêu trong các quý sau, hơn là một dấu hiệu rủi ro vĩ mô", ông Nhân khẳng định.

TS Vũ Thị Kim Oanh, giảng viên cấp cao ngành kinh doanh quốc tế (Đại học RMIT Việt Nam), cũng nhìn nhận việc Việt Nam nhập siêu như trên chưa đáng lo. 

Tuy vậy, nếu tình trạng nhập siêu kéo dài sang các quý sau, cũng như có sự thay đổi trong cấu trúc nhập khẩu (nhập khẩu của Việt Nam tăng vào nhóm tiêu dùng không thiết yếu, do chi phí logistics hay do giá nhiên liệu tăng...) thì phải lưu ý.

Sẽ tiếp tục xuất siêu nhưng "khiêm tốn" hơn 2025

Theo bà Oanh, thời gian tới, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn.

Không phải doanh nghiệp xuất khẩu nào cũng đương đầu được với "cú sốc" gia tăng chi phí trong bối cảnh biến động thương mại và xung đột địa chính trị không ngừng, từ đó dẫn tới áp lực "gồng gánh".

Phần lớn kim ngạch nhập khẩu gia tăng từ đầu năm tới nay thuộc nhóm tư liệu sản xuất: máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu dệt may, da giày...

ẢNH: ĐAN THANH

Ngoài ra, khó khăn còn tới từ sự thiếu chắc chắn từ các đối tác bên ngoài về nhu cầu nhập khẩu từ Việt Nam khi họ cũng chịu tác động từ sự bất định của tình hình xung đột hiện nay. 

"Chi phí nhập khẩu đầu vào tăng, rõ ràng nhất là năng lượng, logistics, nguyên vật liệu, trong khi cơ cấu nhập khẩu của chúng ta phần lớn là tư liệu sản xuất. Hậu quả cho doanh nghiệp là biên độ lợi nhuận thu hẹp", bà Oanh nói.

Vị chuyên gia nhận định, trong 2026, khả năng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn tăng, song xuất siêu sẽ khiêm tốn hơn năm 2025. 

Còn ông Nhân phân tích, trong 2026, bối cảnh quốc tế thay đổi nhanh và phức tạp hơn nhiều. Dư địa tăng trưởng kim ngạch tuyệt đối vẫn còn khá lớn.

Dòng dịch chuyển đầu tư, đặc biệt trong các ngành điện tử, thiết bị công nghệ cao, năng lượng tái tạo, tiếp tục chọn Việt Nam như một cứ điểm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Điều này tạo nền tảng để xuất khẩu tiếp tục tăng, nhất là vào các thị trường lớn như Mỹ và EU.

Tuy nhiên, 2026 không còn là giai đoạn tăng trưởng theo quán tính. Các thị trường nhập khẩu đang áp dụng dày đặc tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và lao động. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không chuyển đổi kịp, tốc độ tăng xuất khẩu có thể chậm lại, dù năng lực sản xuất vẫn tăng.

"Kỳ tích năm 2026, nếu có, sẽ không chỉ được đo bằng con số tổng kim ngạch, mà bằng chất lượng tăng trưởng thương mại: tỷ lệ nội địa hóa cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn, ít phụ thuộc đầu vào nhập khẩu hơn. Nếu làm được điều này, Việt Nam hoàn toàn có thể vừa duy trì đà tăng kim ngạch, vừa nối dài chuỗi xuất siêu một cách bền vững", ông Nhân nhấn mạnh.