Nhà khoa học 'không nhất thiết làm giám đốc doanh nghiệp'

Để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, các chuyên gia cho rằng nhà khoa học cần tìm được đội ngũ phù hợp thay vì tự đảm nhiệm mọi vai trò điều hành startup.

Một công trình nghiên cứu có thể tạo ra công nghệ mới, nhưng để công nghệ trở thành sản phẩm, giải pháp và tìm được khách hàng là cả một "chặng đường dài" với nhiều bước, theo ông Wang Fei, Phó tổng giám đốc TusStar - mạng lưới ươm tạo khởi nghiệp công nghệ top đầu Trung Quốc.

Bên lề sự kiện Vietnam Startup Community Day 2026, ngày 21/8 ở Hà Nội, ông Fei cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất khi đưa nghiên cứu từ trường đại học ra thị trường là tìm đúng đội ngũ để bắt đầu quá trình kinh doanh.

"Kinh doanh khác với nghiên cứu", ông nhấn mạnh, thêm rằng giáo sư hay chủ nhiệm đề tài không nhất thiết giữ vai trò giám đốc hay điều hành doanh nghiệp, bởi họ quen với nghiên cứu, còn làm kinh doanh đòi hỏi cách tiếp cận khác.

Theo kinh nghiệm của mạng lưới ươm tạo xuất phát từ Đại học Thanh Hoa, các giáo sư đại học nên tìm đối tác từ thị trường. Họ cần người có thể phát triển sản phẩm, kiểm tra, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp bán cho khách hàng trong vai trò giám đốc công nghệ (CTO). Doanh nghiệp spin-off (khởi nguồn từ trường đại học) cũng cần có giám đốc điều hành (CEO) để quản lý nhân sự, văn phòng, tìm kiếm nhà đầu tư và vận hành doanh nghiệp.

Thay vì để các giáo sư, nhà nghiên cứu làm hết công việc đó, ông Wang Fei cho rằng "có thể tìm cựu sinh viên, sinh viên trong nhóm nghiên cứu hoặc một người họ tin tưởng để điều hành startup". Nhà khoa học sẽ tiếp tục đóng góp về chuyên môn, còn đội ngũ kinh doanh đảm nhận xây dựng doanh nghiệp.

Người dùng trải nghiệm ứng dụng dạy tiếng Việt bằng AI do giảng viên, sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) phát triển. Ảnh: Trọng Đạt

Ông Edward Lim, đại diện Block71 - trung tâm khởi nghiệp thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cũng nhìn thấy vấn đề khi làm việc với startup xuất phát từ trường đại học.

Phân tích sự khác nhau giữa người làm khoa học và khởi nghiệp, ông đánh giá khoa học tập trung vào tính mới và có thể không nhằm giải quyết một vấn đề cụ thể. Trong khi đó, startup thường bắt đầu từ một vấn đề của khách hàng, sau đó phát triển thành sản phẩm, giải pháp để đáp ứng nhu cầu đó. Doanh nghiệp spin-off thường ra đời dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học, nên việc tìm cách thay đổi tư duy của nhà khoa học là "một trong những điểm căng thẳng khó giải quyết nhất".

Theo ông, nếu muốn khởi nghiệp, nhà khoa học cần nhìn công nghệ theo hướng khác, không chỉ tập trung vào phát minh mà phải tìm cách điều chỉnh nhằm giải quyết một đề bài cụ thể.

"Các giáo sư có nên trở thành CEO hay trực tiếp quản lý đội ngũ không? Đây là vấn đề cần cân nhắc", ông Lim nói. Ông cho rằng họ nên tập hợp đội ngũ với nền tảng khác nhau, với khả năng xây dựng và vận hành doanh nghiệp, trong khi nhà phát minh hoặc giáo sư duy trì một tỷ lệ sở hữu cổ phần nhất định.

Sự đa dạng của đội ngũ, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng của startup là "ba điểm tạo nên một doanh nghiệp spin-off thành công", theo chuyên gia Block71.

Việt Nam hiện đứng thứ 50 theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu 2026 (Global Startup Ecosystem Index) của StartupBlink. Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 4.000 startup và hai kỳ lân, theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Trọng Đạt