Nguồn cung xăng dầu có thực sự khan hiếm?

Bán lẻ than thiếu hàng, đầu mối khẳng định nguồn cung vẫn dồi dào

Ngày 28.7, ông Trần Văn Trường, doanh nghiệp (DN) bán lẻ xăng dầu tại TP.Đồng Nai, gửi cho Thanh Niên loạt hình ảnh chụp tại 8 cây xăng của ông, và nói rằng các cây xăng phải thay phiên nhau bán hàng do nguồn xăng dầu được đầu mối và phân phối cấp về chỉ khoảng 50% so với trước.

Theo ông Trường, biến động giá thế giới tăng vọt khiến đầu mối lỗ, giảm nhập xăng dầu về bán, đặc biệt là các DN nhỏ. Riêng các đầu mối lớn như Petrolimex, PVOil thì nguồn hàng không thiếu, nhưng cũng chỉ dồi dào cho trong hệ thống của họ. Thực tế nhiều ngày qua, không ít DN bán lẻ xăng dầu than chiết khấu thấp, nguồn cung ít.

Khảo sát các cửa hàng bán lẻ xăng dầu hay nhượng quyền của Petrolimex, PVOil, SP, Mipec… tại TP.HCM, PV ghi nhận không thấy tình trạng khan hàng hay bán ra giới hạn. Tuy vậy, những cửa hàng bán lẻ không thuộc đại lý nhượng quyền từ các thương nhân đầu mối lớn thì nguồn cung khó khăn hơn, có tình trạng khan hiếm cục bộ.

Theo doanh nghiệp và chuyên gia, tổng nguồn cung không thiếu, nghịch lý của thị trường xăng dầu nằm ở cơ chế quản lý không theo kịp biến động thị trường

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Liên quan đến vấn đề này, Petrolimex cho biết tình trạng khan hàng nếu có chỉ mang tính cục bộ, không phải thiếu nguồn cung trên toàn hệ thống. Trong tháng 7, trong khi giá dầu tăng mạnh, nhu cầu tiêu thụ dầu diesel cũng tăng cao, đặc biệt tại khu vực phía Bắc. Sản lượng tiêu thụ bình quân ngày tăng gần 42% so với cùng kỳ năm trước. Riêng kênh bán lẻ ghi nhận lượng bán tăng xấp xỉ 37% và cao hơn 9,4% so với tháng trước. "Nguyên nhân chủ yếu do diễn biến xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz. Thế nên, có thể một số thương nhân gặp khó khăn trong việc tạo nguồn, trong khi nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh khiến công tác điều tiết nguồn hàng cũng như lượng bán linh hoạt và bảo đảm tính liên tục cho nhiều nhóm khách hàng chưa được suôn sẻ", Petrolimex phân tích.

Nhìn vào số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm, VN nhập khẩu gần 5 triệu tấn xăng dầu các loại, với tổng kim ngạch hơn 5,35 tỉ USD. Trong đó, dầu diesel tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 2,61 triệu tấn, tiếp đến là xăng (gần 1,18 triệu tấn), nhiên liệu bay (gần 994.000 tấn) và dầu mazut (khoảng 215.000 tấn). Bình quân mỗi tháng, VN nhập khoảng 833.000 tấn xăng dầu. Bên cạnh nguồn nhập khẩu, hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn hiện đáp ứng khoảng 70 - 80% nhu cầu tiêu thụ trong nước, phần còn lại được bù đắp bằng nhập khẩu. Riêng Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cho biết trong 6 tháng đầu năm, Nhà máy lọc dầu Dung Quất sản xuất 4,05 triệu tấn sản phẩm, hoàn thành 101% kế hoạch và tăng 5,3% so với cùng kỳ năm trước.

Với gần 5 triệu tấn xăng dầu nhập khẩu cùng sản lượng từ hai nhà máy lọc dầu, nguồn cung về lý thuyết đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Cấp tốc có nghị định kinh doanh xăng dầu mới

Lãnh đạo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) nhận định, xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài đã ảnh hưởng đến hoạt động tạo nguồn của các DN đầu mối. Cùng với đó, nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh tại một số địa bàn khiến lượng khách tập trung nhiều hơn vào các hệ thống đầu mối lớn, tạo áp lực lên khâu tiếp nhận, vận chuyển và bổ sung hàng hóa. Trong một số thời điểm, DN buộc phải điều tiết lượng bán để duy trì nguồn cung liên tục. Tuy nhiên, Bộ Công thương khẳng định nguồn cung xăng dầu trên phạm vi cả nước vẫn được cân đối, không xảy ra tình trạng thiếu hàng.

Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu VN, khẳng định tình trạng một số cửa hàng bán lẻ phản ánh thiếu hàng chủ yếu chỉ diễn ra cục bộ, không phải do tổng nguồn cung xăng dầu của cả nước khan hiếm. "Qua phản ánh của cộng đồng DN cho thấy, khi DN liên tục kinh doanh dưới giá vốn hoặc không có lợi nhuận, trách nhiệm bảo đảm nguồn cung dần dần chỉ còn mang tính đối phó. Đặc biệt, nhiều cửa hàng bán lẻ từng phải chịu mức chiết khấu 0 đồng trong thời gian dài nên dù có nguồn hàng, họ cũng không còn động lực nhập và bán vì càng kinh doanh càng lỗ", ông Bảo cho biết.

Ông Trần Đình Sơn, Giám đốc Công ty TNHH Nam Lộc Phúc, chuyên kinh doanh xăng dầu, thừa nhận tình trạng chiết khấu thấp khiến nhiều cửa hàng xăng dầu phải tạm ngừng hoạt động. Nguyên nhân bắt nguồn từ những bất cập kéo dài trong cơ chế điều hành theo Nghị định 83/2014 đã không còn phù hợp với thực tiễn. "Sau nhiều năm áp dụng, những quy định của Nghị định 83 đã bộc lộ nhiều hạn chế, khiến hàng nghìn DN kinh doanh xăng dầu rơi vào khó khăn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của DN mà còn gây thiếu hụt nguồn cung cục bộ, tác động đến sản xuất, kinh doanh", ông Sơn nói thẳng.

Từ đó, ông kiến nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó cần cho phép các DN kinh doanh xăng dầu được mua bán với nhau theo cơ chế thị trường và được chủ động quyết định giá bán trên cơ sở chi phí thực tế cộng với mức lợi nhuận hợp lý. "Khi các DN có quyền chủ động về nguồn hàng và giá bán, những mâu thuẫn tồn tại lâu nay trong hệ thống phân phối sẽ từng bước được tháo gỡ, thị trường vận hành minh bạch, cạnh tranh hơn và người dân cũng sẽ được hưởng mức giá xăng dầu hợp lý nhất", ông Trần Đình Sơn nhấn mạnh.

Ủng hộ các đề xuất trong dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu như cho phép thương nhân phân phối được mua bán xăng dầu với nhau, ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh: "Đây là quy luật vận hành bình thường của thị trường. Chính sách quản lý cần bảo đảm an ninh năng lượng nhưng không nên can thiệp hành chính quá sâu vào các quan hệ kinh doanh, bởi khi cơ chế thị trường được vận hành đúng, thị trường sẽ tự sàng lọc và phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả hơn".

Thế nên, theo ông Bảo, giải pháp căn cơ là sớm ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu để xử lý đúng những bất cập hiện nay. Hiệp hội Xăng dầu VN đã tham gia góp ý dự thảo trong gần hai năm qua và cơ bản đồng tình với các nội dung sửa đổi theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường, giảm bớt các quy định hành chính không cần thiết, đồng thời tạo điều kiện để DN chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.