6 hours ago
3
Quảng Cáo
0943778078
Năm 2025, hơn 8.000 tỷ đồng đã “bốc hơi” do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam. Đáng chú ý, con số này được ghi nhận trong giai đoạn hệ thống tài chính số ngày càng được gia cố với xác thực sinh trắc học, cảnh báo gian lận và hàng loạt lớp phòng vệ từ cơ quan quản lý. Vậy khoảng trống nào vẫn tồn tại để các đường dây lừa đảo lợi dụng, vượt qua những “hàng rào an ninh” ngày càng dày đặc này?
Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026 - Niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”, diễn ra ngày 12/5 tại Hà Nội, được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ vấn đề này. Dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính, Digital Trust in Finance 2026 quy tụ hơn 1.000 đại biểu cùng hơn 30 chuyên gia trong và ngoài nước. Diễn đàn được kỳ vọng trở thành không gian đối thoại đa chiều, tìm kiếm các giải pháp tăng cường an toàn, minh bạch và củng cố niềm tin trong hệ sinh thái tài chính số.
Đồng hành trong khuôn khổ diễn đàn, nhà báo Dương Ngọc Trinh - gương mặt quen thuộc trong các chương trình như Bản tin Tài chính Kinh doanh, Vũ Trụ Đồng Tiền - mang đến góc nhìn thực tiễn về sự thay đổi của thông tin và thị trường dưới tác động của trí tuệ nhân tạo, các thách thức đặt ra trong việc bảo vệ tài sản số và củng cố niềm tin người dùng trong kỷ nguyên AI.
Trước đây, nhiều người tin rằng chỉ cần “thấy tận mắt, nghe tận tai” là đủ để xác thực một thông tin. Nhưng AI đang khiến điều đó sụp đổ khi có thể làm giả hình ảnh, giọng nói... Theo chị, điều này đang thay đổi cách công chúng tiếp cận thông tin hàng ngày như thế nào?
Đó thực sự là một cú sốc. Công nghệ đang phát triển không biên giới với tốc độ rất nhanh. Cách đây 30 tháng tôi cùng ekip có ý tưởng tạo một phiên bản AI đấu trí với người thật. Chúng tôi cùng nhóm thiết kế đồ hoạ làm việc rất vất vả trong 4 tuần. Bản thân tôi mặc bộ đồ MOCAP để “đóng giả” nhân vật. Và giờ đây mọi thứ được rút gọn tối giản lại chỉ bằng một phần mềm và chiếc điện thoại.
Trong Khảo sát Nhận thức Rủi ro Toàn cầu 2025–2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), thông tin sai lệch và tin giả được xếp là rủi ro đáng lo ngại thứ 2 trong giai đoạn 2 năm tới, và đứng thứ 4 trong tầm nhìn dài hạn 10 năm.
Tuy nhiên, công nghệ có phát triển nhanh đến đâu, công chúng cũng sẽ thích ứng tương ứng. Sau nhiều “cú lừa”, niềm tin của công chúng sẽ dịch chuyển từ “seeing is believing” (Thấy mới tin) sang “verification is believing” (Xác thực rồi mới tin).
Thực tế này cũng đặt ra thách thức như thế nào với người làm báo như chị - những người luôn phải bảo chứng cho tính xác thực của thông tin?
Tôi thấy tính thách thức không nổi trội bằng tính cơ hội. Sau một số điểm gãy của trí tuệ nhân tạo, trí tuệ thực của con người và nhất là những người làm báo được phát huy đúng với báo chí nguyên bản. Đó không chỉ là kể câu chuyện bằng ngôn từ hay tổng hợp dữ liệu, mà là khả năng kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn, và khả năng chịu trách nhiệm với thông tin.
Với nhiều đơn vị báo chí, trong đó có VTVTimes nơi tôi làm việc, chúng tôi có 3 việc cần làm ngay: truy xuất thông tin, minh bạch quy trình sản xuất tin tức, và ứng dụng AI để kiểm chứng AI.
Trong bối cảnh thông tin ngày càng nhiễu loạn ngoài báo chí, theo chị, yếu tố nào đang khó kiểm soát nhất, tiềm ẩn rủi ro lớn với người tiêu dùng và nhà đầu tư?
Theo tôi đó là dữ liệu để xử lý rủi ro từ nguồn. Trí tuệ nhân tạo có nhiều khả năng sử dụng thuật toán để hiểu bạn còn hơn cả người thân. Vậy nên vấn đề ở đây với các nhà đầu tư không chỉ là kiểm soát lòng tham hay cảm xúc, mà là khả năng kiểm chứng các nguồn dữ liệu.
Cá nhân chị đã từng có tình huống suýt bị lừa hoặc ra quyết định sai vì những rủi ro tiềm ẩn như vậy chưa? Đâu là những khoảnh khắc dễ xảy ra sai sót ngay cả với giới tinh hoa tài chính, người giàu kinh nghiệm?
Rất may mắn là tôi chưa rơi vào tình huống rủi ro như vậy. Nhưng tôi nghĩ những sai lầm thường đến từ một lý do rất “con người”, đó là sự chủ quan.
Trong thời đại số hoá, khi mọi thứ diễn ra với tốc độ rất nhanh, đôi khi độ trễ lại là cần thiết. Và trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, lớp phòng thủ cổ xưa nhất của con người là bản năng nghi ngờ có lẽ cần được phát huy hơn bao giờ hết. Thay vì chỉ nghi ngờ lẫn nhau, hãy học cách nghi ngờ AI và cả những thông tin xuất hiện quá thường xuyên trên mạng.
Trước sự bùng nổ của tin giả được hỗ trợ bởi AI, đâu sẽ là “mỏ neo cuối cùng” để các nhà đầu tư đặt niềm tin?
Tôi nghĩ về xu hướng tâm lý, con người thường chọn tin những thứ mình muốn tin.
Còn nếu tìm kiếm sự thật một cách lý trí, thì “mỏ neo” ở đây không phải công nghệ, chưa chắc đã là KOL, mà là hệ thống xác thực đáng tin cậy như định danh số, chữ ký số, và tổ chức - con người có khả năng chịu trách nhiệm pháp lý.
Từ góc nhìn của chị khi làm việc với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, họ đang nhìn nhận vai trò của an ninh và bảo mật như thế nào?
Bảo mật chính là yếu tố sống còn với doanh nghiệp. Thời đại số hoá, dữ liệu là tài sản lớn nhất. Phần lớn tài sản của chúng ta hiện nay được giao dịch qua điện thoại và các doanh nghiệp cũng vậy. Chưa kể danh tính cá nhân trong thế giới số cũng là một loại “tích sản” vô cùng quan trọng, ví dụ như việc bạn sở hữu tài khoản ngân hàng.
Theo quan sát của tôi, hiện nay đang tồn tại hai cấp độ tư duy: một là xem bảo mật như một lợi thế cạnh tranh, hai là coi đó như chi phí bắt buộc.
Trên thực tế, các doanh nghiệp hiện sẵn sàng đầu tư đến đâu để nâng cấp hạ tầng bảo mật, nhằm bảo vệ và giữ niềm tin từ người tiêu dùng?
Trên thực tế, doanh nghiệp Việt đã bắt đầu tăng đầu tư cho bảo mật, nhưng vẫn khá thận trọng. Theo khảo sát của IDC tại sự kiện Fortinet Accelerate Asia 2025, trung bình chỉ khoảng 15% ngân sách CNTT (tương đương 1,4% doanh thu) được dành cho an ninh mạng, dù gần 90% doanh nghiệp cho biết đã tăng chi tiêu.
Tuy nhiên, áp lực thực tế đang buộc họ phải hành động mạnh hơn: thiệt hại từ mã độc tống tiền (ransomware) đã vượt 10 triệu USD chỉ trong nửa đầu 2025, và các báo cáo từ VSEC cho thấy gần như toàn bộ doanh nghiệp đều có mã độc “nằm vùng”.
Trong bối cảnh đó, cùng với các quy định mới như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 2026, câu hỏi không còn là “đầu tư bao nhiêu”, mà là “đầu tư đúng vào đâu” để vừa giảm rủi ro vừa duy trì niềm tin khách hàng.
Trước thực tế này, chị đánh giá thế nào về việc đưa “Chỉ số niềm tin số” (Digital Trust Index) trở thành một tiêu chuẩn xếp hạng doanh nghiệp tài chính trong tương lai?
Tôi cho rằng đây sẽ là “rating tín nhiệm mới”. Trong tương lai, doanh nghiệp tài chính không chỉ được xếp hạng bởi lợi nhuận, mà còn bởi mức độ đáng tin và khả năng đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư. Và để có thể phản ánh đúng mức độ tin cậy của doanh nghiệp, theo tôi cần xét đến 4 yếu tố: minh bạch dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, khả năng xử lý sự cố và trách nhiệm pháp lý.
Bên cạnh vai trò của báo chí và doanh nghiệp, ở phạm vi rộng hơn, chị đánh giá thế nào về Liên minh Niềm tin số - một mô hình hợp tác đa bên giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng, báo chí, KOL nhằm chống tin giả và lừa đảo trực tuyến?
Trước hết, tôi cho rằng niềm tin số không phải là thước đo cảm xúc, mà là một hạ tầng dữ liệu quan trọng để các bên cùng khai thác và quản trị rủi ro trong truyền thông. Chúng ta đã chứng kiến rất nhiều rủi ro, thậm chí là các khủng hoảng truyền thông xảy ra khi thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và có thẩm quyền.
Chẳng hạn, khi một đơn vị tổ chức sự kiện hay chương trình truyền thông, từ khách mời đến nội dung được truyền tải đều cần được đảm bảo về tính pháp lý, tính khách quan và độ chính xác. Tuy nhiên, việc kiểm chứng những yếu tố này không thể chỉ do doanh nghiệp hay cơ quan báo chí tự thực hiện, bởi mỗi bên đều có những giới hạn nhất định về chức năng và thẩm quyền.
Chính khoảng trống đó có thể bị lợi dụng, khiến những chương trình tưởng chừng rất uy tín lại trở thành “cầu nối” để các đối tượng xấu tận dụng danh nghĩa và niềm tin của công chúng, từ đó thực hiện các hành vi lừa đảo và gây ra thiệt hại lớn.
Vì vậy, sự ra đời của Liên minh Niềm tin số là một bước đi cần thiết nhằm tối ưu giá trị dữ liệu, nâng cao tính minh bạch thông tin và trách nhiệm của các bên, qua đó góp phần đảm bảo an toàn cho xã hội trong bối cảnh truyền thông, số hoá và công nghệ đang lan toả với tốc độ rất nhanh hiện nay.
Tôi kỳ vọng Liên minh có thể xây dựng bộ tiêu chuẩn xác thực nội dung số ở cấp quốc gia, triển khai hệ thống cảnh báo gian lận theo thời gian thực, đồng thời hình thành cơ chế chia sẻ dữ liệu rủi ro giữa các bên.
Để “niềm tin” không dừng lại ở sự chủ quan, mà còn trở thành thước đo, và yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy sự an toàn và phát triển bền vững của nền kinh tế và bảo an xã hội.
Cảm ơn chị vì những chia sẻ này!
